بررسی نقش سواد رسانهای در توانایی تشخیص اخبار جعلی کتابداران کتابخانههای عمومی | ||
| علوم و فنون مدیریت اطلاعات | ||
| مقاله 3، دوره 10، شماره 2، تیر 1403، صفحه 61-76 اصل مقاله (3.61 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/stim.2021.6194.1472 | ||
| نویسندگان | ||
| زهره عزیزی1؛ محمود مرادی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: انتشار گسترده «اخبار جعلی» که باعث فریب کاربران و انحراف جامعه میشوند، به یکی از تهدیدات مهم رسانهای در جوامع امروز تبدیل شده است. توانایی تشخیص اخبار جعلی برای جامعه و به خصوص کتابداران به عنوان ارائهکنندگان خدمات اطلاعاتی برای شناخت و مقابله با اخبار جعلی ضروری است. سواد رسانهای ازجمله عوامل مهمی است که در این زمینه میتواند نقش داشته باشد؛ در واقع یکی از مهمترین راههای مقابله با این تهدید، تجهیز کتابداران به امکانات سواد رسانهای است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر بررسی نقش سواد رسانهای در توانایی تشخیص اخبار جعلی کتابداران کتابخانههای عمومی استان کرمانشاه است. روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی بوده و به روش پیمایشی انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش را کتابداران کتابخانههای عمومی استان کرمانشاه (170 نفر) تشکیل میدهند که از بین آنها (118 نفر) از طریق فرمول مورگان به روش نمونهگیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای گردآوری دادههای پژوهش از پرسشنامه توانایی تشخیص اخبار جعلی (اسمعیلی، رحیمی و مرادی، 1398) که براساس هشت مؤلفه اطلاع نگاشت ایفلا طراحی شده و پرسشنامه سواد رسانهای (فلسفی، 1393) استفاده شده است. یافتهها: سطح سواد رسانهای کتابداران (28/3) و توانایی تشخیص اخبار جعلی آنان (29/3) است. همچنین براساس تحلیل دادهها، سواد رسانهای با ضریب تأثیر 47/0 بر بررسی منبع، با ضریب تأثیر 24/0 بر خواندن متن خبر، با ضریب تأثیر37/0 بر تشخیص نویسنده، با ضریب تأثیر 45/0 بر بررسی منابع پشتیبان، با ضریب تأثیر 41/0 بر بررسی تاریخ و زمان خبر، با ضریب تأثیر 30/0 بر بررسی طنز یا جدی بودن خبر و با ضریب تأثیر 35/0 بر رجوع به باور و تعصبات شخصی نقش دارد. اما در رابطه با پرسش از متخصصین نقشی نداشته و با ضریب تأثیر برابر با 51/0 بر مقیاس کلی توانایی تشخیص اخبار جعلی مؤثر است. نتیجهگیری: با توجه به مؤثر بودن سواد رسانهای بر افزایش توانایی تشخیص اخبار جعلی، باید آموزش و اقدامات لازم در جهت ارتقاء سواد رسانهای صورت گیرد، تا سبب افزایش توانایی تشخیص اخبار جعلی کتابداران گردد. تشخیص اخبار جعلی، مجموعهای از مهارتها بوده که کتابداران به طور فعالانه برای قرار گرفتن در معرض پیامهای جعلی از این شاخصها استفاده میکنند، تا صحّت پیامها را تشخیص دهند. کتابداران برخوردار از توانایی تشخیص اخبار جعلی، در برابر اخبار جعلی، آسیبپذیری کمتری دارند. اخباری را که به منظور تأثیرگذاری بر آنها طراحی و ارسال شده، در سطوح مختلف مورد شناسایی قرار میدهند و قادر خواهند بود با آگاهی بیشتری با آنان مواجهه شده و این مهارتها را به کاربران آموزش دهند. نتایج این پژوهش میتواند در برنامهریزیهای درازمدت کتابخانههای عمومی کشور مورد استفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سواد رسانهای؛ اخبار جعلی؛ کتابداران؛ کتابخانههای عمومی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Investigating the Role of Media Literacy in the Ability of Public Library Librarians to Detect Fake News | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Zohre Azizi1؛ Mahmoud Moradi2 | ||
| 1PhD. Student, Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Social Sciences, Razi University, Kermanshah, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Purpose: Widespread dissemination of "fake news" that deceives users and diverts society has become one of the major media threats in today's society. The ability to detect fake news is essential for the community, especially librarians as information service providers, to identify and counter fake news. Media literacy is one of the important factors that can play a role in this field; In fact, one of the most important ways to deal with this threat is to equip librarians with media literacy facilities. So, the purpose of this study was to investigate the role of media literacy in the ability to detect fake news by librarians of public libraries in Kermanshah province. Methodology: The present study is applied and has been done by survey method. The statistical population of this study consists of librarians of public libraries in Kermanshah province (170 people) from which (118 people) were selected through the Morgan formula by simple random sampling. To collect research data, a questionnaire on the ability to detect fake news (Ismaili, Rahimi & Moradi, 2019) and a media literacy questionnaire (Falsafi, 2014) were used. Findings: Based on data analysis, media literacy with an impact factor of 0.47 on the source review, an impact factor of 0.24 on reading the news text, an impact factor of 0.37 on the author's diagnosis, an impact factor of 0.45 on the review of support sources, with An impact factor of 0.41 on the study of the date and time of news, with an impact factor of 0.30 on the study of humor or seriousness of the news and with an impact factor of 0.35 on the reference to personal beliefs and prejudices. However, it did not play a role in asking questions from experts, and with an impact factor of 0.51, it is effective on the overall scale of the ability to detect fake news. Conclusion: Given the effectiveness of media literacy in increasing the ability to detect fake news, training, and necessary measures should be taken to improve media literacy to increase librarians' ability to detect fake news. Detecting fake news is a set of skills that librarians actively use to identify fake messages and determine the authenticity of the messages. Librarians who can detect fake news are less vulnerable to fake news. They identify news that is designed and sent to influence them at different levels. The results of this research can be used in the long-term planning of public libraries in the country. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Media literacy, Fake news, Ability to detect fake news, Librarians, Public libraries | ||
| مراجع | ||
|
ابوالقاسم، س. (1396). میزان سواد رسانهای و اطلاعاتی کتابداران کتابخانههای عمومی استان تهران و ارائه راهکارهایی جهت بهبود وضعیت آنها. پایاننامه کارشناسی ارشد. گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا(س).
اسماعیلزاده، پ.، حسنزاده، م. (1397). تأثیر سواد اطلاعاتی کاربران بر صحت اطلاعات منتشره در شبکههای اجتماعی مجازی. پژوهشنامه کتابداری و اطلاعرسانی، 8(2): 161-179. https://doi.org/10.22067/riis. v0i0.65715
اسمعیلی، ا.، رحیمی، ص.، مرادی، م. (1398). بررسی رابطه بین سواد اطلاعاتی و توانایی تشخیص اخبار جعلی براساس مؤلفههای ایفلا در میان کاربران کتابخانه ها با استفاده از مدل معادلات ساختاری. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 30(1): 8-28. https://doi.org/10.30484/NASTINFO.2019.2304
زارعزاده، ف.، شریف مقدم هادی، ه.، خسروی، ف.، سلامی، م. (1397). سواد رسانههای اجتماعی کتابداران و کاربران و تاثیر استفاده از آن بر بهبود خدمات (نمونهپژوهی: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران). مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 29(2): 133-150. https://doi.org/10.30481/LIS.2018.67101
ساعی، م.ح.، آزادی، م.ح.، البرزی دعوتی، ه. (1398 الف). تفاوتهای «خبر جعلی» و «شایعه» از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریهپردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات. مطالعات میان رشتهای ارتباطات و رسانه، 2(3): 11-36.
ساعی، م.ح.، آزادی، م.ح.، البرزی دعوتی، ه. (1398 ب). مبانی طراحی نظام سواد رسانهای برای مقابله با خبر جعلی. پژوهشهای ارتباطی، 26(4): 235-276. https://doi.org/10.22082/CR.2019.111743.1893
سلطانیفر، م.، سلیمی، م.، فلسفی، غ.ر. (1396). اخبار جعلی و مهارتهای مقابله با آن. رسانه، 108(3): 43-69.
شیباتا، ک. (1381). تحلیل رویکرد انتقادی در سواد رسانهای، مطالعات تطبیقی بین ژاپن و کانادا. مترجم ز. بیدختی. رسانه، 13(2): 78-87.
فلسفی، غ.ر. (1393). بررسی رابطه سواد رسانهای با سبک زندگی (مورد مطالعه) نوجوانان 15 تا 18 ساله دبیرستانی منطقه شش تهران. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق.
مروتی، م.، عرفانمنش، م.ا. (1395). کتابداران و سواد رسانههای اجتماعی: مطالعه موردی کتابداران دانشگاهی منطقه سیستان. تعامل انسان و اطلاعات، 2(3): 33-42.
نصیری، ب.، بخشی، ب. (1391). اﻫﻤﯿﺖ آﻣﻮزش ﺳﻮاد رﺳﺎﻧﻪای در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ. مطالعات رسانهای، 7(18): 149-158. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,598 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 494 |
||