یکی از مباحث مهم در تاریخ کلام و فلسفه در فرهنگ اسلامیو غرب این بوده که آیا عقل قادر به پاسخگویی به تمام مسائل و معارف بشری است یا نه؟
ملاصدرا میراثدار حکمت مشاء و اشراق، و عرفان اسلامی، و بنیانگذار حکمت متعالیه عقل را سلاح قدرتمندی برای باز کردن گرههای بسیاری از مجهولات معرفت بشری و الهی میداند. اما از محددیت آن نیز غافل نبوده است. هر چند بیشتر محققان بر این باورند که ملاصدرا عقل و ایمان را مکمل یکدیگر میداند، ولی نگارنده با توجه به آثار وی همچون اسفار، مفاتیح الغیب، شرح اصول کافی، شواهد الربوبیه، رسالۀ سه اصل و... معتقد است ملاصدرا در مسائل مختلف از جمله نفس، اسماء و صفات خدا، اسرار و رموز جهان هستی، حقایق عالم هستی، معاد جسمانی و... قائل به محدودیت عقل است. در این جستار میکوشیم به این موارد بپردازیم.
One of the important discussions in the history of theology in Islamic and western culture has been whether intellect can solve all of the problems of human beings or not? Mulla Sadra, the inheritor of peripatetic and oriental philosophy and Islamic Gnosticism and the establisher of transcendent philosophy, regards intellect as a
powerful instrument for resolving difficulties of many humanistic and divine problems; but he didn’t neglect its limits.
According to his works such as Asfar, Mafatih-al-Ghueib, Illumination ofKafi's Principles, Shavahed-al-Robubiah, Three Principles' Treatise, and etc., the writer thinks that Mulla Sadra believes in limits of intellect in different cases like, soul, names and attributes of God, mysteries and secrets of existence world, the facts of existence world, the corporal Return; also most of the scholars believe that he regarded intellect and faith complimentary. In this essay we try to study these issues.
کلیدواژهها [English]
Mulla Sadra, intellect, practical intellect, theoretical intellect, limits of intellect
مراجع
قرآن کریم
آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم یا مجموعه کلمات قصار حضرت علی(ع)، محمدعلیانصاری، قم، دارالکتاب.
ابراهیمیدینانی، غلامحسین، 1376، ماجرای فکر فلسفی، تهران، طرح نو، چاپ اول، ج1-3.
ابنمنظور، 1408، لسان العرب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، الطبعه الاولی، ج،1- 18.
الحسینی الواسطی الزبیدی، السید محمد، 1306، تاج العروس، مصر، المنشأه، بجماله مصر، الطبعه الاولی، ج1-10.
حکیمی، محمدرضا، 1375، مکتب تفکیک، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول.
ـــــــــــــــــ، 1378، اجتهاد و تقلید در فلسفه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول.
رامپوری، غیاثالدین محمدبن جلالالدین، 1363، غیاث اللغات، به کوشش منصور ثروت، تهران، امیرکبیر.
سجادی، سیدجعفر، 1370، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران، کتابخانه طهوری، چاپ اول.
ـــــــــــــــــ، 1375، فرهنگ علوم فلسفی و کلامی، تهران، امیرکبیر، چاپ اول.
سهروردى، شهابالدین یحیی،1372، مجموعه مصنفات، به تصحیح و تحشیه و مقدمه سید حسین نصر و هانرى کربن، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، ج1-4.
ـــــــــــــــــ،1375، صدرالدین شیرازی، محمد ابراهیم، شواهد الربوبیه، ترجمه و تفسیر دکتر جواد مصلح، تهران، سروش.
ـــــــــــــــــ، 1340، رسالة سه اصل، مصحح حسین نصر، تهران، مولی.
ـــــــــــــــــ، 1362، المبدأ والمعاد، مترجم احمدبن الحسینی اردکانی، به کوشش عبدالله نورانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
ـــــــــــــــــ، 1362، تفسیر آیة مبارکة نور، با ترجمه و تعلیق محمد خواجوی، تهران، مولی، چاپ اول.
