پدیدارشناسی تجربه دینی حضرت موسی (ع) در کوه طور با بهرهگیری از چارچوب نظریه رودلف اُتو | ||
| پژوهشهای فلسفی -کلامی | ||
| دوره 28، شماره 2 - شماره پیاپی 108، تیر 1405، صفحه 213-246 اصل مقاله (2.6 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/jptr.2026.15056.3482 | ||
| نویسندگان | ||
| خدیجه امیری* 1؛ سید رضا مودب2 | ||
| 1دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. | ||
| 2استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
چکیده بررسی پدیدارشناختی تجربههای دینی در متون وحیانی مستلزم بازاندیشی در میزان انطباق چارچوبهای نظری غرب با ساختارهای روایتهای قرآنی است. نظریه «امر قدسی» رودلف اُتو، با تمرکز بر ابعاد عاطفی-هیجانیِ مواجهه با الوهیت، الگویی اثرگذار در این حوزه محسوب میشود. با این حال، توانایی این مدل در تبیین دقیق و تمامعیارِ روایتهای وحیانی همچنان محل تأمل است. پژوهش حاضر، با اتخاذ رویکرد «پدیدارشناسی تفسیری»، به ارزیابی کارآمدی نظریه اُتو در تحلیل تجربه موسی (ع) در کوه طور و تبیین وجوه تمایز ساختار وحیانی با مدل او میپردازد. یافتهها نشان میدهد که اگرچه نظریه اُتو در تبیین مؤلفههای هیجانی این تجربه تا حدی کارآمد است، اما در مواجهه با دو ویژگی بنیادین روایت قرآنی با چالش روبروست. نخست، ماهیت گفتگومند وحی است. بر خلاف مدل اُتو که بر مواجههای تکسویه و هیبتآلود تأکید دارد، وحی در قرآن در بستر گفتگویی مستقیم با امر الهی شکل میگیرد که زمینهساز مسئولیتپذیری میشود. دوم، کنشگریِ فعال مخاطب در وحی است. بر خلاف الگوی دریافتکننده منفعل در مدلهای کلاسیک، موسی (ع) در این روایت با پرسشگری و درخواست در شکلدهی به رویداد وحیانی نقش ایفا میکند. در نهایت، این پژوهش استدلال میکند که قرآن تجربه دینی را از یک «انفعالِ هیجانی» به یک «رویداد پویا و رسالتی» ارتقا میدهد که فراتر از چارچوبهای کلاسیک پدیدارشناسی امر قدسی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تجربه دینی؛ امر قدسی؛ رودلف اُتو؛ پدیدارشناسی تفسیری؛ وحی قرآنی؛ حضرت موسی (ع) | ||
| موضوعات | ||
| فلسفه دین | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Phenomenological Analysis of Prophet Moses’ Religious Experience at Mount Sinai: Through the Lens of Rudolf Otto’s Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| khadijeh Amiri1؛ Seyyed Reza Moadab2 | ||
| 1PhD Candidate in Comparative Exegesis, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Qom, Iran . | ||
| 2Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, University of Qom. Qom. Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Abstract Investigating religious experiences within revelatory texts necessitates a critical re-examination of the alignment between Western theoretical frameworks and the structural nuances of Quranic narratives. Rudolf Otto’s theory of the “Numinous,” with its emphasis on the affective-emotional dimensions of encountering divinity, remains a seminal model in this field; nonetheless, its capacity to provide a comprehensive explanation of revelatory accounts warrants critical scrutiny. Adopting an “interpretive phenomenological” approach, this study evaluates the efficacy of Otto’s theory in analyzing the experience of Moses (PBUH) at Mount Sinai, while elucidating the structural divergences between the Quranic revelation and Otto’s model.The findings suggest that while Otto’s theory is effective in accounting for the emotional components of this encounter, it encounters significant challenges when confronted with two fundamental characteristics of the Quranic narrative. First, the dialogical nature of revelation: whereas Otto’s model emphasizes a unilateral, awe-inspiring encounter, the Quranic revelation unfolds within a direct, dialogical context with the Divine, which establishes a foundation for moral responsibility. Second, the active agency of the subject: in contrast to the passive recipient archetype found in classical models, Moses (PBUH) plays a dynamic role in shaping the revelatory event through inquiry and petition. Ultimately, this research argues that the Quran elevates the religious experience from a state of mere “emotional passivity” to a “dynamic and mission-oriented event,” transcending the classical frameworks of the phenomenology of the Numinous. Keywords: Religious Experience, The Numinous, Rudolf Otto, Interpretive Phenomenology, Quranic Revelation, Moses (PBUH).. Introduction Religious experience, unlike conventional phenomenological experiences, is predicated upon an encounter with a supernatural subject, ultimate reality, or the manifestation of the Sacred (Peterson et al., 2024). In this context, the religious experience of Moses at Mount Sinai represents an exceptional encounter that transcends mere engagement with phenomena; it is a confrontation with a transcendent reality that, while manifesting within the subject’s consciousness, exceeds the boundaries of ordinary sensory perception. This event constitutes a unique encounter wherein the Sacred, by opening new horizons of meaning, confronts the subject with a reality that is realized only under specific conditions within the framework of an “existential manifestation.” The central problem of this research lies in the inadequacy of existing phenomenological models to fully explicate the dimensions of revelatory experience in Qur’anic narratives. Although Rudolf Otto’s theory of the “Numinous” provides a powerful framework for analyzing such encounters through the lens of immediate and a priori experiences of the Sacred, it contains theoretical lacunae regarding the structural aspects of revelation. Specifically, Otto overlooks the components of “duty/mission” and the “structure of revelatory dialogue.” Therefore, the objective of this study is to provide a more rigorous analysis of the Qur’anic account of Moses’s revelatory experience by addressing these gaps. Utilizing a phenomenological methodology centered on Otto’s Numinous theory, this research analyzes the experience at two levels: “theoretical structure” and “process of execution.” The primary originality of this paper lies in the proposal of a “six-fold analytical model.” By integrating the dimensions of “duty/mission” and “dialogical structure” into Otto’s fourfold framework (the mysterium tremendum, the fascinans, the sense of creatureliness, and the awe-inspiring presence), this study offers an expanded model for analyzing revelation. The findings suggest that this integrative approach, by focusing on the “mode of experience” (first-person perspective) rather than “theological validation,” enables a more comprehensive representation of the Qur’anic narrative of Moses at Mount Sinai and provides a robust framework for identifying the Numinous dimensions in sacred texts Phenomenology of the Numinous Experience The phenomenology of religion, as an approach aimed at establishing a connection with diverse religious data through “understanding” rather than “explanation,” emphasizes the irreducibility of religious phenomena and avoids reducing them to non-religious paradigms (Kristensen, 1960). In this regard, this study, by adhering to the principles of “epoché” and the researcher’s “self-bracketing” (bracketing of preconceptions), seeks to engage with religious phenomena from the perspective of the believer to recover their authentic essence. The tradition of the phenomenology of religion is characterized by two primary approaches: the classical and the hermeneutic. In classical phenomenology, Jean-Marc de Laury (Note: Please verify if you meant Jean-Marc De Laury or Otto/Eliade as per your source) defines the study of religion as the investigation of the “essence” and “manifestations” of religion, positing that the “Numinous” is inherently unknowable and transcendent. This tradition, by emphasizing the understanding of manifestations, paves the way for the nexus between the phenomenon and the ultimate truth. On the other hand, hermeneutic phenomenology, evolving from Husserl toward Heidegger, shifts the focus of phenomenology from a mere description of consciousness toward an “ontological unfolding.” In this framework, any encounter with a phenomenon is conceived as a form of interpretation and a disclosure of meaning within the context of Being (Dasein). To facilitate a precise analysis of revelatory experiences, this research synthesizes these two traditions. While classical phenomenology faces challenges such as essentialism, its principles of “empathy” and “neutral description” remain indispensable for grasping religious meaning. This study utilizes the foundations of interpretive phenomenology—specifically the concept of Kashf al-Mahjub (the unveiling of the veiled)—to move beyond the superficial layers of the Quranic verses and seek the underlying reality of the phenomenon. Ultimately, this methodological framework is integrated with Rudolf Otto’s theory of the “Numinous.” While phenomenology serves as the analytical tool for the “disclosure and interpretation” of the semantic layers of the verses, Otto’s theory provides the conceptual categories necessary to evaluate the “nature” of the manifested reality. Consequently, by synthesizing a phenomenological-interpretive method with Otto’s categories (such as Mysterium Tremendum and Mysterium Fascinans), this research investigates how the components of the Numinous are manifested within the Quranic discourses pertaining to the experience of Moses (PBUH). Conclusion "The findings of this study demonstrate that the Quranic revelatory experience transcends the passive-affective components of Rudolf Otto’s theory by transitioning from mere passivity to active agency, thereby transforming ‘fascination’ into a foundation for trust and dialogue. Our critical analysis reveals that Otto’s theory of the ‘Numinous,’ due to its reliance on traditional dichotomies, inherent essentialism, and the marginalization of the subject’s active participation, faces significant challenges in addressing the multifaceted nature of divine revelation. In contrast to Otto’s reductionist model, the Quranic narrative presents a dialogical and responsibility-oriented structure, offering a more dynamic and operational framework for interpreting revelatory experiences. This study concludes that the Quranic model effectively surpasses classical Western phenomenological patterns, providing a robust paradigm for understanding the religious experience as a transformative and mission-driven engagement rather than an ephemeral emotional encounter. Reference Cox, J. L. (2023). Rāhnamāyī be Pīdārshināsī-ye Dīn (M. Aʿẓamī Marām, Trans.). Ḥikmat. [In Persian] Fakhr al-Rāzī, M. b. ʿU. (1999 AH). Al-Tafsīr al-Kabīr (Mafātīḥ al-Ghayb). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic] Heidegger, M. (2004). The phenomenology of religious life (M. Fritsch & J. A. Gosetti-Ferencei, Trans.). Indiana University Press. Heidegger, M. (2007). Hastī va Zamān (S. Jamādī, Trans.). Qoqnūs. [In Persian] Ḥosaynī Shāh-rūdī, S. M., & Farżalī, F. (2011). "Rūykard-e Pīdārshināsāneh-ye Sayyid Ḥaydar Āmulī va Rūdolf Ottō be 'Amr-e Qodsī'." Andīsheh-ye Dīnī, 41, 49–80. [In Persian] Husserl, E. (1964). The idea of phenomenology (W. P. Alston & G. Nakhnikian, Trans.). Martinus Nijhoff. (Original work published 1907) Husserl, E. (1999). Cartesian meditations: An introduction to phenomenology (D. Cairns, Trans.). Kluwer Academic Publishers. Kristensen, W. B. (1960). The meaning of religion: Lectures in the phenomenology of religion (J. B. Carman, Trans.). Martinus Nijhoff. Makārem Shīrāzī, N. (1995). Tafsīr-e Nemūneh. Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. [In Persian] Mariano da Rosa, L. C. (2022). Da espiritualidade enquanto experiência epistêmico-existencial envolvendo a verdade como paradoxo em Sören Kierkegaard, o sagrado em Rudolf Otto e a Presença Espiritual em Paul Tillich. Revista Pistis e Práxis: Teologia e Pastoral/Pontifícia Universidade Católica do Paraná, 14(3), 860-897. Otto, R. (1917). The idea of the holy: An inquiry into the non-rational factor in the idea of the divine and its relation to the rational. [Publisher unknown]. Otto, R. (1958). The idea of the holy: An inquiry into the non-rational factor in the idea of the divine and its relation to the rational (J. W. Harvey, Trans.). Oxford University Press. Rivera, J. (2022). Phenomenology and the horizon of experience: Spiritual themes in Henry, Marion, and Lacoste. Routledge. Ṣādeqī Tehrānī, M. (1986 AH). Al-Furqān fī Tafsīr al-Qurʾān bil-Qurʾān wa al-Sunnah. Muʾassasat al-Aʿlamī lil-Maṭbūʿāt. [In Arabic] Salamī, M. b. Ḥ. (2000 AH). Ḥaqāʾiq al-Tafsīr. Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah. [In Arabic] Ṭabarsī, F. b. Ḥ. (n.d.). Tarjomeh-ye Tafsīr-e Majmaʿ al-Bayān. Farāhānī. [In Persian] | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Religious Experience, The Numinous, Rudolf Otto, Interpretive Phenomenology, Quranic Revelation, Moses (PBUH).. | ||
| مراجع | ||
|
فهرست منابع * قرآن کریم. اسلامی اردکانی، سید حسن. (1400). خاستگاه، کاربرد و جایگاه پدیدارشناسی دین. آینه پژوهش، 32(192)، 73-95. انجمروز، سوزان، و علمی، قربان. (1402). بررسی و تحلیل پدیدارشناسی دین شانتپیه و ارزیابی نقادان آن. پژوهشهای فلسفی، 17(43)، 574-595. آلن، داگلاس. (1371). پدیدارشناسی دین (بهاءالدین خرمشاهی، مترجم). فرهنگ، 11، 33-67. پترسون، مایکل، و دیگران. (1403). عقل و اعتقاد دینی (احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، مترجمان). طرح نو. جلیلی، سید هدایت، و روهی، فرزانه. (1401). معنای پنهان متن داستان موسی و خضر: خوانش پدیدارشناختی و هرمنوتیک. مشکات، 40(154)، 4-26. جوادی آملی، عبدالله. (1404). تفسیر تسنیم. اسراء. حسینی شاهرودی، سید مرتضی، و فرضعلی، فاطمه. (1390). رویکرد پدیدارشناسانهٔ سید حیدر آملی و رودلف اتو به «امر قدسی». اندیشه دینی، 41، 49-80. خاتمی، محمود. (1382). پدیدارشناسی دین: زمینهها. قبسات، 8(27)، 93-104. رحمتی، انشاءالله، (1384). مقدمه. در: هانری کربن (نویسنده)، تخیل خلاق در عرفان ابنعربی (چاپ سوم) (انشاءالله رحمتی، مترجم). جامی. سلمی، محمد بن حسین. (1421 ق). حقائق التفسیر. دار الکتب العلمیة. صادقی تهرانی، محمد. (1406 ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات. طباطبایی، محمد حسین. (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات. طبرسی، فضل بن حسن. (بیتا). ترجمه تفسیر مجمع البیان. فراهانی. فخر رازی، محمد بن عمر. (1420 ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). دار إحیاء التراث العربی. فضلالله، محمدحسین. (1419 ق). من وحی القرآن (25 جلد). دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع. قطب، سید. (1408 ق). فی ظلال القرآن (چاپ 15). دار الشروق. کاکس، جیمز لیلند. (1402). راهنمایی به پدیدارشناسی دین (میلاد اعظمی مرام، مترجم). حکمت. کاکس، جیمز ال. (1403). پدیدارشناسی دین: چهرههای شاخص، عوامل تشکیلدهنده و مباحثات بعدی (چاپ دوم) (جعفر فلاحی، مترجم). مرکز. مغنیه، محمدجواد. (1386). تفسیر کاشف. بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم). مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. دار الکتب الإسلامیة. میرزاخانی، حمید، و زروانی، مجتبی. (1403). مسئله منحصربهفرد بودن دین در پدیدارشناسی کلاسیک دین. مطالعات ادیان و عرفان، 57(2)، 199-226. نسفی، عبدالله بن احمد. (1416 ق). مدارک التنزیل و حقائق التأویل (تفسیر النسفی). دار النفائس. هایدگر، مارتین. (1386). هستی و زمان (سیاوش جمادی، مترجم). ققنوس.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 190 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 125 |
||