بررسی تحلیلی آثار ارتداد بر عقود و ایقاعات با تأکید بر فقه امامیه و حقوق مدنی ایران | ||
| پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 اردیبهشت 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/rcjl.2026.13182.1210 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا محمودیان* 1؛ عبدالله امیدی فرد2؛ محمد علی راغبی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی پردیس دانشگاه قم | ||
| 2دانشیار بازنشسته گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم | ||
| 3دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم | ||
| چکیده | ||
| سکوت قانون مدنی ایران در خصوص آثار ارتداد بر وضعیت حقوقی اشخاص، به ویژه بر نفوذ و اعتبار عقود و ایقاعات منعقده توسط ایشان، منجر به بروز ابهامات نظری و تشتت رویه قضایی شده است. این خلأ قانونی، امنیت روابط حقوقی را در مواجهه با این پدیده به چالش میکشد. مقاله حاضر با هدف ارائه یک تحلیل نظاممند و مبنایی و با روش توصیفی-تحلیلی، به واکاوی آثار ارتداد بر اعمال حقوقی در چارچوب فقه امامیه و حقوق مدنی ایران میپردازد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که مبنای نظری منسجم برای تحلیل این آثار، بازشناسی «ارتداد به مثابه یکی از اسباب حَجر» است که اهلیت استیفاء شخص را محدود یا سلب میکند، حال آنکه اهلیت تمتع او باقی است. بر این اساس، حجر ناشی از ارتداد ماهیتی دوگانه دارد: «حجر کیفری» در مورد مرتد فطری مرد که به دلیل انتقال قهری اموال به ورثه، موجب بطلان مطلق معاملات او میگردد؛ و «حجر ارعابی-حمایتی» در مورد مرتد ملی و زن مرتد که با توقیف اموال، موجب عدم نفوذ تصرفات مالی ایشان شده و سرنوشت آن را به توبه یا عدم توبه منوط میسازد. این چارچوب نظری، مبنای تحلیل تفصیلی آثار ارتداد بر انواع عقود (تملیکی، عهدی و اذنی) و همچنین ارائه «نظریه تفکیکی» در باب ایقاعات (مبنی بر صحت ایقاعات غیرمالی و تبعیت ایقاعات مالی از حکم عقود) قرار گرفته است. در نهایت، این پژوهش نتیجه میگیرد که راهکار اساسی رفع چالشهای موجود، اصلاح قانون مدنی از طریق شناسایی صریح ارتداد به عنوان سبب حجر و تدوین قواعد تفصیلی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ارتداد؛ حَجر؛ اهلیت استیفاء؛ عقود؛ ایقاعات؛ بطلان؛ عدم نفوذ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Jurisprudential-legal analysis and evaluation of the effects of apostasy on contracts and rhythms | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mohammadreza mahmoodian1؛ abdollah omidifard2؛ mohammad ali raghebi3 | ||
| 1PhD student in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Qom University | ||
| 2Retired Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, University of Qom | ||
| 3Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, University of Qom | ||
| چکیده [English] | ||
| The silence of the Iranian civil law regarding the effects of apostasy on the legal status of individuals, especially on the influence and validity of contracts and agreements concluded by them, has led to theoretical ambiguities and fragmentation of judicial practice. This legal vacuum challenges the security of legal relations in the face of this phenomenon. The present article aims to present a systematic and fundamental analysis, using a descriptive-analytical method, to examine the effects of apostasy on legal acts within the framework of Imami jurisprudence and Iranian civil law. The research findings show that a coherent theoretical basis for analyzing these works is the recognition of “apostate as one of the causes of stoning” that limits or deprives a person of his ability to fulfill obligations, while his ability to enjoy remains. Accordingly, stoning resulting from apostasy has a dual nature: “criminal stoning” in the case of a natural male apostate who, due to the forced transfer of property to heirs, causes the absolute invalidity of his transactions; and "intimidation-protection" in the case of national apostates and apostate women, which, by confiscating their property, prevents their financial possessions from being influenced and makes their fate dependent on repentance or lack of repentance. This theoretical framework has been the basis for a detailed analysis of the effects of apostasy on various types of contracts (proprietary, contractual, and permissive) and also for presenting a "separation theory" on contracts (based on the validity of non-financial contracts and the compliance of financial contracts with the provisions of contracts). Finally, this research concludes that the basic solution to resolving existing challenges is to reform the civil law by explicitly identifying apostasy as a cause for imprisonment and developing detailed rules. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Apostasy, exclusion, eligibility for fulfillment, contracts, rhythms, nullity, lack of influence | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 32 |
||