الگویِ روششناختیِ حجیّت در فهمِ متنِ وحیانی: تأملی در نسبتِ اصولِ فقه با هرمنوتیکِ گادامر | ||
| دوفصلنامه فلسفه علوم انسانی اسلامی | ||
| دوره 1، شماره 1، اسفند 1404، صفحه 325-357 اصل مقاله (3.81 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/phih.2026.4292 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی عزیزی* | ||
| عضو گروه فقه تربیت موسسه فقه و علوم انسانی امام رضا علیه السلام و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با روش تحلیلی-تطبیقی و با تکیه بر تحلیل مفهومی متون پایهای اصول فقه و هرمنوتیک فلسفی، به بررسی نسبت نظریه روششناختی «حجیت» در سنت اصولی امامیه با دستگاه فکری گادامر میپردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه میتوان در عین پذیرش بینشهای هرمنوتیک جدید دربارهٔ تاریخمندی، پیشفرضمندی و ساختار گفتوگویی فهم، اصل بنیادین انتساب تفسیر معتبر به مراد الهی را حفظ کرد؟ یافتهها نشان میدهد که تقابل این دو پارادایم در هستیشناسی فهم و نظریهٔ اعتبار، قابل عبور است. در پاسخ، الگوی سهسطحه بازسازیشدهای پیشنهاد میشود که اعتبار آن در پایان یک فرایند محقق میشود. فرآیندی که مشتمل بر سطوحِ انضباط زبانی (تکیه بر ظهور نوعی)، تعمیق تاریخی (آگاهی از سنت تفسیری) و گفتوگوی مسئلهمحور (مواجهه با پرسشهای نوین) بوده و مستلزم برآوردن همزمان معیارهای چهارگانهٔ نصپایی، سنتپایی، انسجام منظومهای و غایتمندی عملی است. این الگو، مبنایی روشمند برای فهمی پویا، مسئولیتپذیر و عینیتیاب از متون دینی ارائه داده و ضمن گذر از دوگانهٔ جمود و نسبیت، توانمندی اصول فقه شیعه را در ارائهٔ روششناسی پویا و کارآمد برای فهم وحیانی، بار دیگر به اثبات میرساند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حجیّت؛ اصول فقه؛ هرمنوتیک گادامر؛ انتساب به متکلّم؛ روششناسی تفسیر؛ فقه پویا؛ اعتبارسنجی | ||
| مراجع | ||
|
آخوند خراسانی، محمدکاظم. ۱۴۰۹ق. کفایة الأصول. قم: مؤسسه آلالبیت (ع). انصاری، مرتضی. ۱۴۱۵ق. المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری. انصاری، مرتضی. ۱۴۱۹ق. فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی. خویی، سیدابوالقاسم. ۱۴۱۰ق. مصباح الأصول. تقریر: محمد سرور واعظ الحسینی. قم: مکتبة الداوری. صدر، سیدمحمدباقر. ۱۴۰۶ق. بحوث فی علم الأصول. تقریر: سیدمحمود هاشمی شاهرودی. قم: مرکز الابحاث والدراسات التخصصیة للشهید الصدر. عبدالکریمی، بیژن. ۱۳۹۸. هرمنوتیک، کتاب و سنت. تهران: نشر نقد فرهنگ. فیاضی، مسعود. ۱۴۰۱. اصول فقه و نقد هرمنوتیک فلسفی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. فیاضی، مسعود. 1402. اصول فقه و هرمنوتیک روششناختی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. گادامر، هانس گئورگ. ۱۳۸۷. مسئله آگاهی تاریخی. ترجمه م. رشیدیان. تهران: نشر نی. گادامر، هانس گئورگ. ۱۳۹۷. حقیقت و روش: مبانی هرمنوتیک فلسفی. ترجمه م. خاتمی. تهران: نشر مهرویستا. مظفر، محمدرضا. ۱۴۳۰ق. أصول الفقه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی. نائینی، میرزامحمدحسین. ۱۴۱۸ق. فوائد الأصول. تقریر: محمدعلی کاظمی خراسانی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. واعظی، احمد. ۱۳۸۰. «تحول هرمنوتیک در غرب: از شلایرماخر تا گادامر». نامه مفید، ۷(۳)، ۱۱۷-۱۳۲. واعظی، احمد. ۱۳۹۴. هرمنوتیک و فهم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. هایدگر، مارتین. ۱۳۸۶. هستی و زمان. ترجمه سیاوش جمادی. تهران: ققنوس. Gadamer, H.-G. 2006. Truth and Method. Trans. J. Weinsheimer & D. G. Marshall. Continuum. (Original work published 1960). Griswold, C. L. 2002. Platonic Writings/Platonic Readings. Pennsylvania State University Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 17 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 19 |
||