جایگاه اصل «حکومت»، در تعریف و روششناسی علوم انسانی اسلامی | ||
| دوفصلنامه فلسفه علوم انسانی اسلامی | ||
| دوره 1، شماره 1، اسفند 1404، صفحه 299-324 اصل مقاله (2.85 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/phih.2026.4291 | ||
| نویسنده | ||
| محسن ابراهیمی* | ||
| دانشآموختهٔ حوزه علمیه قم، دکتری فلسفه دانشگاه اصفهان | ||
| چکیده | ||
| «حکومت»، اصطلاح خاصی در علم اصول فقه است که در نسبت با رفع تعارض دو دلیل بهکار میرود و بر طبق آن، دلیل حاکم ناظر به دلیل محکوم و مفسر آن است. در بررسی فلسفی، با تأمل در این اصطلاح مشخص میشود که این اصل، قابلتعمیم به سایر حوزههای معرفتی است و میتوان آن را بهعنوان یکی از اصول راهبردی در روششناسی علوم انسانی اسلامی معرفی کرد؛ به این صورت که اسلامیبودن علوم انسانی، مبتنی بر پذیرش جایگاه تفسیر و نظارت برای منابع دسته اول دین -همانند قرآن و سنت- در نسبت با علوم انسانی است که این امر متوقف بر تبیین محدودهٔ قلمرو دین و پذیرش مرجعیت آن است. تبیین جایگاه اصل حکومت در نسبت با منابع دستهٔ اول دین، موجب جریان اقسام چهارگانهٔ حکومت در نسبت با قضایا و مسائل علوم انسانی است که این امر موجب توسعه و یا تضییق در موضوع و یا محمول و مسائل این علوم میشود. با تبیین این دیدگاه در مقاله حاضر مشخص میشود که اطلاق عنوان «اسلامی» بر علوم انسانی، مبتنی بر رفع تعارض میان مسائل و قضایای آن علوم با دین و پذیرش جایگاه تفسیری دین در مواجههٔ با آن است که این امر در ضمن مراحلی اتفاق میافتد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حکومت؛ علوم انسانی اسلامی؛ ادله دینی؛ تفسیر و نظارت | ||
| مراجع | ||
|
ابنسینا. 1404. الشفاء. سعید زاید. قم: کتابخانه آیتالله مرعشی. ابنسینا. 1382. الاضحویه فی المعاد. چ ۱. تهران: نشر شمس تبریزی. آخوند خراسانی، محمدکاظم. بیتا. کفایه الاصول. عبّاس علی الزارعی السبزواری. قم: مؤسسه نشر اسلامی. انصاری، مرتضی. 1419. فرائد الاصول. قم: انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین. ایروانی، علی. بیتا. الأصول فی علم الأصول. قم: نشر جامعه مدرسین قم. پترسون، مایکل. 1389. عقل و اعتقاد دینی. احمد نراقی. تهران: نشر طرح نو. جوادی آملی، عبدالله. 1386. انتظارات بشر از دین. چ ۴. قم: اسراء. جوادی آملی، عبدالله. 1381. تفسیر موضوعی قرآن کریم وحی و نبوت در قرآن. ج ۵. قم: مرکز نشر اسراء. سبحانی، جعفر. 1429. الموجز فی اصول الفقه. قم: مؤسسة الإمام الصادق علیهالسلام. سوزنچی، حسین. 1388. معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی. سروش، عبدالکریم. 1390. «اسلام و علوم اجتماعی؛ نقدی بر دینیکردن علم». چاپ شده در: علم دینی دیدگاهها و ملاحظات. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. شریفی، احمدحسین. 1393. مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران: نشر توسعه آفتاب. کاپلستون، فردریک. 1375. تاریخ فلسفهٔ غرب. ج ۵. جلالالدین اعلم. تهران: نشر سروش. گلشنی، مهدی. 1393. علم دین و فلسفه. چ ۱. تهران: کانون اندیشهٔ جوان. مطهری، مرتضی. 1378. مجموعه آثار شهید مطهری ره. تهران: انتشارات صدرا. ملاصدرا. ۱۳۶۸. الحکمه المتعالیه فی الأسفار العقلیه الأربعه. قم: انتشارات مصطفوی. ملکیان، مصطفی. 1379. «تأملاتی چند درباب امکان و ضرورت اسلامیشدن دانشگاه». نشریه بازتاب اندیشه، (۳): 23-32. مصباح یزدی، محمدتقی. 139۲. رابطهٔ علم و دین. قم: مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره. مصباح یزدی، محمدتقی. 139۰. انسان شناسی در قرآن. قم: مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره. موسوی تبریزی، میرزا. 1369. أوثق الوسائل فی شرح الرسائل. قم: نشر کتبی نجفی. مشکینی، علی. 1371. اصطلاحات الأصول و معظم أبحاثها. قم: انتشارات الهادی. مظفر، محمدرضا. 1430. أصول الفقه. قم: نشر جامعه مدرسین قم. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 15 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 9 |
||
