روش اجتهادی در فهم متن و تولید نظریه علوم انسانی اسلامی با تأکید بر دیدگاه آیتالله خامنهای | ||
| دوفصلنامه فلسفه علوم انسانی اسلامی | ||
| دوره 1، شماره 1، اسفند 1404، صفحه 165-196 اصل مقاله (3.93 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/phih.2026.4286 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی گرامی پور* | ||
| استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم | ||
| چکیده | ||
| یکی از چالشهای اساسی در مسیر شکلگیری علوم انسانی اسلامی، فقدان یک روششناسی منسجم، معتبر و بومی برای فهم متن دینی و تولید نظریه است. غلبه الگوهای روششناختی غیربومی، یا رویکردهای التقاطی و غیرروشمند، موجب شده است تا فرآیند نظریهپردازی در این حوزه با ضعفهای معرفتی و کارکردی قابلتوجهی مواجه شود. ازاینرو، بازاندیشی در منطق روشی برگرفته از سنت معرفتی اسلام، ضرورتی اجتنابناپذیر است. هدف این مقاله، بازسازی و تبیین «روش اجتهادی در فهم متن و تولید نظریه علوم انسانی اسلامی» مبتنی بر دیدگاه آیتالله خامنهای است. روش پژوهش، تحلیل مفهومی-استنباطی مبتنی بر تحلیل متنی آثار مکتوب و بیانات ایشان است. در این فرایند، با استفاده از قواعد علم اصول و منطق فهم اجتهادی، مبانی، مراحل و کارکردهای این روش استخراج و صورتبندی شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که اجتهاد در منظومه فکری آیتالله خامنهای تنها یک روش فقهی برای استنباط احکام نبوده، بلکه بهمثابه یک روش عام فهم، تفسیر و نظریهپردازی در حوزه مسائل انسانی و اجتماعی قابل تعمیم است. همچنین، یک مدل چندگامی و مرحلهمند برای فهم متن و تولید نظریه ارائه میشود که از استنطاق مسئلهمحور متن شروع شده و تا اعتبارسنجی نظریه امتداد مییابد. در پایان، نسبت این الگوی روشی با پروژه کلان علوم انسانی اسلامی تبیین شده است. نتیجه نهایی تحقیق نشان میدهد که منطق اجتهادی، از ظرفیت بالا و روشمندی لازم برای تولید نظریههای منسجم، بومی و کارآمد در علوم انسانی اسلامی برخوردار است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روش اجتهادی؛ فهم متن؛ نظریهپردازی؛ علوم انسانی اسلامی؛ آیتالله خامنهای؛ روششناسی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. آخوند خراسانی، سیدکاظم. ۱۴۰۹ ق. کفایةالاصول. بیجا: بینا. افروغ، عماد. ۱۳۹۹. رابطه نظریه و عمل از حکمای باستان تا رئالیسم انتقادی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. بحرانی، محمد صنقور علی. 1428. المعجم الأصولی. قم: الطیار. پارسانیا، حمید. ۱۳۹۰. روششناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا. جناتی، محمدابراهیم. 1370. منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی. تهران: کیهان. حسینزاده، محمد. ۱۳۸۰. مبانی معرفت دینی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). حنفی، عبدالمنعم. 1420. المعجم الشامل لمصطلحات الفلسفة فی العربیة و الإنجلیزیة و الفرنسیة و اللاتینیة. قاهره: مکتبة مدبولی. خامنهای، سیدعلی و دیگران. 1382. گفتوگوی چهارجانبه. تهران: صدرا. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۵۲-۱۳۵۳. شرح نهجالبلاغه (درسهای مشهد). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۵۸. پاسخهای رهبر انقلاب به پرسشهای انتشارات رواق. تهران: بینا. خامنهای، سیدعلی. ۲۰/۰۴/۱۳۶۸. بیانات در مراسم بیعت فضلا و طلاب حوزه علمیه مشهد. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۰۴/۱۱/۱۳۶۹. بیانات در دیدار مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه علمیه قم. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۲۴/۰۷/۱۳۷۰. بیانات در جلسه هشتم تفسیر سوره بقره. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۰۷/۰۲/۱۳۷۷. بیانات در دیدار جمعی از جوانان. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۰۱/۰۲/۱۳۷۹. بیانات در دیدار با جوانان در مصلای بزرگ تهران. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۰۸/۱۰/۱۳۸۲. درس خارج قصاص، جلسه ۲۸۱. قم: بینا. خامنهای، سیدعلی. ۰۸/۰۲/۱۳۸۳. درس خارج قصاص، جلسه ۳۰۷. قم: بینا. خامنهای، سیدعلی. ۰۸/۰۴/۱۳۸۳. بیانات در دیدار رئیس و جمعی از اساتید و دانشجویان دانشکده علوم حدیث. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۲۹/۱۰/۱۳۸۴. بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه امام صادق (علیهالسلام). تهران: دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای. خامنهای، سیدعلی. ۰۹/۰۸/۱۳۸۶. بیانات در دیدار دانشآموزان و دانشجویان بسیجی. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۱۴/۰۲/۱۳۸۷. بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاههای شیراز. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای. خامنهای، سیدعلی. ۲۹/۰۷/۱۳۸۹. بیانات در دیدار طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۹۲. طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. تهران: صهبا. خامنهای، سیدعلی. ۲۳/۰۴/۱۳۹۲. بیانات در آخرین دیدار رئیسجمهور و هیئت دولت دهم. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۰۶/۰۵/۱۳۹۲. بیانات در دیدار دانشجویان. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۳۰/۰۱/۱۳۹۳. بیانات در دیدار جمعی از بانوان برگزیده کشور در آستانه میلاد باسعادت حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها). تهران: دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای. خامنهای، سیدعلی. ۲۰/۰۱/۱۳۹۴. بیانات در دیدار مداحان اهلبیت علیهمالسلام. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۱۸/۰۶/۱۳۹۴. بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۱۱/۱۱/۱۳۹۴. درس خارج صلاة المسافر، جلسه ۱۲۱. قم: بینا. خامنهای، سیدعلی. ۱۹/۱۲/۱۳۹۵. بیانات در دیدار رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۹۶. همرزمان حسین. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. خسروپناه، عبدالحسین. ۱۳۹۳. مسائل جدید کلامی و فلسفه دین. قم: مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی (ص). ربانی، محمدحسن. بیتا. اصول فقه مقارن. بیجا: بینا. سبحانی تبریزی، جعفر. 1429. نظریة المعرفة. قم: مؤسسة الإمام الصادق علیهالسلام. شریفی، احمدحسین. 1393. مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران: آفتاب توسعه. صدرالدین محمد شیرازی. ۱۳۹۱. التنقیح فی علم المنطق. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. صفایی حائری، علی. 1401. تحلیلی نو از حکومت دینی. قم: لیلة القدر. عارفی شیرداغی، محمداسحاق. 1393. روششناسی معارف دینی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی. علیدوست، ابوالقاسم. ۱۳۸۸. فقه و مصلحت. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. مظفر، محمدرضا. بیتا. اصول الفقه. قم: اسماعیلیان. موسوی، سیدمهدی. ۱۴۰۴. درآمدی بر علوم انسانی اسلامی. تهران: انقلاب اسلامی. مولر، کورت ولمر. ۱۳۹۶. گفتارهایی در هرمنوتیک: متونی از سنت آلمانی از دوران روشنفکری تا عصر حاضر. قم: عروهالوثقی. واعظی، احمد. 1403. درآمدی بر هرمنوتیک. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 22 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 21 |
||
