الگوهای استخراج علوم انسانی قرآنبنیان | ||
| دوفصلنامه فلسفه علوم انسانی اسلامی | ||
| دوره 1، شماره 1، اسفند 1404، صفحه 75-102 اصل مقاله (3.03 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/phih.2026.4283 | ||
| نویسنده | ||
| علی اکبر زهره کاشانی* | ||
| عضو هیئت علمی جامعة المصطفی (ص) العالمیة | ||
| چکیده | ||
| استخراج علوم انسانی مبتنی بر معارف قرآنی با یک چالش اساسی همراه است. چگونه میتوان از قرآن کریم به سوی علوم انسانی حرکت کرد؟ در یک سر این حرکت، قرآن کریم با تعداد آیات معین و محدود قرار دارد و در سر دیگر آن مجموعهٔ غیرقابل شمارش از قوانین و نظریات علمی در حوزهٔ علوم انسانی واقع شده است؛ بهویژه اینکه دین کارکرد هدایتی و علم هویت اکتشافی دارد. حل این چالش منوط به ارایهٔ الگوهای کارا، منطقی و عملیاتی برای استخراج علوم انسانی از قرآن کریم است. هدف مقاله حاضر معرفی و تبیین چند الگوی استخراج علوم انسانی از قرآن کریم است. این نوشتار درصدد پاسخ به این پرسش است که الگوهای استخراج علوم انسانی قرآنبنیان کدام است؟ الگوهای پیشنهادی نگارنده: اصلگرایی، بطنگرایی، حکومتگرایی و استنتاجگرایی است. الگوهای اصلگرایی و حکومتگرایی اساساً بیان چگونگی تولید علوم دینی میباشند که از سوی مدافعان آن به منظور تبیین «امکان» علم دینی مطرح شدهاند و نگارنده با شناختی که از ارتباط آنها با علوم انسانی قرآنبنیان داشت، به معرفی آنها در اینجا اقدام نمود. بطنگرایی نظریهای ویژه در تفسیر قرآن است که نگارنده آن را باتوجّهبه ظرفیت این نظریه و با صورتبندی الگو، در عرصهٔ استخراج علوم انسانی قرآنبنیان دخالت داد. امّا استنتاجگرایی، حاصل مطالعات نگارنده در فلسفه تعلیموتربیت است. باتوجّهبه ماهیّت موضوع، روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی و شیوهٔ گردآوری اطلاعات کتابخانهای است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| علوم انسانی اسلامی؛ قرآن؛ جامعیّت؛ اصل؛ بطن؛ جهانبینی و استنتاج | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
باربور، ایان. ۱۳۶۲. علم و دین. مترجم: بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
باقری، خسرو. ۱۳۷۹. «تبیین وجه تسمیه علم دینی». مصباح، ۹ (35): 37-76.
بهشتی، سعید. ۱۳۸۵. «فلسفه تعلیموتربیت در جهان امروز». قبسات. ۱۱ (۳۹ـ۴۰): 109-124.
جوادی آملی، عبدالله. ۱۳۸۰. انتظار بشر از دین. تحقیق و تنظیم: محمدرضا مصطفیپور. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. ۱۳۸۴. شریعت در آینه معرفت. چ ۴. تنظیم و ویرایش: حمید پارسانیا. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. ۱۳۸۶. منزلت عقل در هندسهٔ معرفت دینی. تحقیق و تنظیم: احمد واعظی. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. 1388. اسلام و محیط زیست. تنظیم و تحقیق: عباس رحیمیان. چ ۵. قم: اسراء.
حر عاملی، محمّدبنحسن. ۱۴۰۹ ق. تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. تحقیق: مؤسسة آلالبیت (ع) لإحیاء التراث. قم: مؤسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث.
رضایی اصفهانی، محمدعلی. 1385. «روش برداشت علمی از قرآن». پژوهشهای قرآنی، 12 (45): 90-127.
رضایی اصفهانی، محمدعلی. ۱۳۸۷ الف. منطق تفسیر قرآن (۱): مبانی و قواعد تفسیر قرآن. قم: جامعة المصطفی (ص) العالمیة.
رضایی اصفهانی، محمدعلی. ۱۳۸۷ ب. منطق تفسیر قرآن (2): روشها، گرایشهای تفسیری قرآن. قم: جامعة المصطفی (ص) العالمیة.
صفار، محمّدبنحسن. ۱۴۰۴ ق. بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد (ع). چ ۲. تحقیق: میرزامحسن کوچهباغی التبریزی. تهران: مکتبة آیة الله المرعشی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. ۱۳۸۶. قرآن در اسلام. به کوشش: سیدهادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. ۱۳۹۱ ق. المیزان فی تفسیر القرآن. ج ۳ و ۱۳. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
عیاشی، محمّدبنمسعود. ۱۳۸۰ ق. تفسیر العیاشی. ۲ جلد. تصحیح: هاشم رسولی محلاتی. تهران: المطبعة العلمیة.
کلینی، محمّدبنیعقوب. ۱۳۸۸ ق. الکافی. ج ۸. الطبعة الثالثة. تحقیق: علی أکبر الغفاری. طهران: دار الکتب الإسلامیة.
لیثی واسطی، علیبنمحمد. 1376. عیون الحکم و المواعظ. تحقیق و تصحیح: حسین حسنی بیرجندی. قم: دارالحدیث.
گلشنی، مهدی. ۱۳۶۹. تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: امیر کبیر.
گلشنی، مهدی. ۱۳۷۵. قرآن و علوم طبیعت. تهران: مطهر.
گلشنی، مهدی. ۱۳۷۷. از علم سکولار تا علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
معرفت، محمدهادی. 1383. التفسیر الأثری الجامع. ج ۱. قم: مؤسسة التمهید.
معرفت، محمدهادی. ۱۳۸۸. التمهید فی علوم القرآن. ج ۳ و ۹. الطبعة الثانیة. قم: مؤسسة التمهید. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 15 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 12 |
||