مطالعه تفسیری تطبیقیِ واژه «نَفّاثات» با تأکید بر نقد انگارهی مونث دانستن مصداق واژه | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| مقاله 2، دوره 12، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 19-42 اصل مقاله (1.73 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2026.14575.2554 | ||
| نویسنده | ||
| مرضیه رستمیان* | ||
| استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران | ||
| چکیده | ||
| در میان مفسران قرآن، تبیین مفهوم واژه «نَفّاثات» در آیه «وَ مِنْ شَرِّ النَّفّاثاتِ فِی الْعُقَدِ» (فلق: 4) از مواضع چالشبرانگیز تفسیری بهشمار میآید. بررسی دقیق معنای این واژه و شناسایی مصادیق آن در سیاق آیه، همواره با تنوع آرای تفسیری همراه بودهاست؛ بهگونهای که مفسران، براساس پیشزمینههای فرهنگی، زبانی و اعتقادی خویش، برداشتهای متفاوتی ارائه دادهاند. در بسیاری از تفسیرها، مصداق این واژه به «زنان ساحر» منحصر شدهاست؛ تحلیلی که بیش از آنکه ریشه در قواعد زبانی قرآن داشته باشد، از زمینههای اجتماعی و فرهنگی دورههای تفسیری تاثیر پذیرفته است. دادههای این مقاله، از طریق مطالعه کتابخانهای گردآوری شده است و با بررسی ریشه لغوی، تحلیل کاربرد قرآنی، مطالعه نظاممند تفاسیر معتبر و بهرهگیری از قواعد زبان عربی در کنار تحلیلهای فرامتنی، تلاش میشود معنا و مصداقی دقیقتر و مستندتر از این واژه بازشناسی گردد. بر پایه یافتههای این پژوهش، میتوان نتیجه گرفت که با درنظرگرفتن کارکرد مبالغه برای «ة» در نفاثة، تعبیر مبالغهآمیز بودن «ة» با قواعد زبان عربی و تحلیلهای متنی و فرامتنی سازگارتر است و مقصود از این واژه، فقط عملی فیزیکی یا حسی نیست بلکه نمادی از تاثیر پنهانی و روانی کلمات و القاهای شیطانی در بستر سحر است؛ امری که به جنسیت خاصی اختصاص ندارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نَفّاثات؛ تفسیر تطبیقی؛ تحلیل واژگان؛ کاربرد «ة»؛ انگاره مونث بودن | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Exegetical Study of the Term Naffāthāt: A Critique of the Feminine-Referent Interpretation | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Marzieh Rostamian | ||
| Assistant Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Imam Reza International University, Mashhad, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Among Qurʾanic exegetes, the interpretation of the term naffāthāt in the verse, “and from the evil of the witches, who blow on knots” (Qurʾan 113:4), has long been regarded as a challenging exegetical issue. Determining the meaning of this term and identifying its referents within the context of the verse has generated a wide range of interpretive opinions, as exegetes have approached it through diverse cultural, linguistic, and theological perspectives. In many exegetical works, the referent of the term has been restricted to “female sorcerers,” an interpretation that appears to be influenced more by the social and cultural contexts of exegetical traditions than by the linguistic conventions of the Qurʾan itself. The data for this study were collected through library-based research. By examining the lexical roots of the term, analyzing its Qurʾanic usage, conducting a systematic review of authoritative exegetical sources, and applying the principles of Arabic linguistics alongside extra-textual analysis, this study seeks to establish a more precise and substantiated understanding of both the meaning and referent of the term. The findings indicate that, when the intensive function of the tāʾ (-ah) in naffāthah is taken into account, interpreting this suffix as an indicator of intensification is more consistent with the rules of the Arabic language as well as with textual and extra-textual evidence. Accordingly, the term does not merely denote a physical or sensory act; rather, it signifies the subtle psychological influence of words and satanic insinuations within the context of sorcery, an influence that is not confined to any particular gender. Extended Abstract Introduction The term naffāthāt in the fourth verse of Sūrah al-Falaq, “and from the evil of the witches, who blow on knots” (Qur’an 113:4), has generally been interpreted by early exegetes as an allusion to women practicing sorcery. This interpretation derives largely from the cultural, social, and theological contexts of early exegetes, as well as from prevailing beliefs concerning sorcery and the role of women therein, rather than from the linguistic conventions of Arabic or from historically verifiable evidence concerning the period of revelation. The significance of examining this term lies in the fact that an accurate understanding of it is essential both for elucidating the intended meaning of the verse and for clarifying the relationship between Qurʾanic language and cultural presuppositions. Such an inquiry may also contribute to a more accurate understanding of the representation of women in sacred texts. In many well-known exegetical works, naffāthāt has been interpreted as “women who blow on knots” or “women practicing sorcery,” whereas other scholars, relying on linguistic analysis, have questioned this gender-specific attribution. A significant methodological problem is that many exegetes have attributed a feminine meaning to the term naffāthāt without undertaking a comprehensive examination of the various functions of the tāʾ marbūṭah in Arabic. Linguistic evidence demonstrates that this marker may, in certain contexts, indicate intensification, emphasis, repetition, or a non-gendered characteristic rather than grammatical femininity. The originality of the present study lies in linking lexical and morphological analysis with exegetical investigation and in critically reassessing prevalent interpretations. The methodology of this study is descriptive-analytical and based on library research. Within this framework, the views of lexicographers, exegetes, and grammarians are collected and compared, after which the structure of the term naffāthāt and its probable function within the verse are analyzed. Research Findings An examination of exegetical opinions concerning the verse indicates that the common interpretation of naffāthāt as “women practicing sorcery” represents only one possible understanding and lacks definitive linguistic support. Lexical investigations reveal that the root nafth denotes blowing accompanied by a slight emission of saliva, or an influential breath directed toward something. Within the context of sorcery and incantation, it refers to an act intended to produce psychological effects or to induce harm through suggestion. Accordingly, the term fundamentally denotes an action rather than the gender identity of the agent performing it. Furthermore, a morphological analysis of the term naffāthāt demonstrates that the presence of the tāʾ marbūṭah does not necessarily indicate genuine grammatical femininity. In Arabic, this marker may serve functions other than denoting gender, including intensification, repetition, and the formation of active participles or highly emphatic descriptive forms. In light of the context of the verse and its relationship to the other manifestations of evil mentioned in Sūrah al-Falaq, the evidence supports the view that naffāthāt refers to persistent and effective agents of evil—agents who cause harm through enchantment, psychological suggestion, and mental manipulation. A comparison of exegetical perspectives further demonstrates that some gender-oriented interpretations have been shaped by social contexts and historical attitudes rather than by the unequivocal indications of the Arabic language. By contrast, interpretations emphasizing intensity and repetition in the term are more consistent with both linguistic evidence and the Qurʾanic context. On this basis, it may be concluded that naffāthāt in this verse refers to the concealed and persistent force of evil operating through acts of sorcery, with the primary emphasis being on the infliction of harm through psychological and verbal influence rather than on any restriction to women. Another significant finding of the present study is that, within the structure of Sūrah al-Falaq, this term forms part of a network of external and internal evils alongside the ghāsiq and ḥasad (envy). From this perspective, it conveys a broad and inclusive meaning. Restricting the term to a particular gender therefore diminishes both its semantic scope and the exegetical precision of the verse. Consequently, the interpretation proposed in this study exhibits greater coherence from both a linguistic and a contextual Qurʾanic perspective. Conclusion A more detailed analysis of the findings indicates that the tāʾ in naffāthāt functions primarily as a marker of intensification within the morphological structure of the word rather than as an indicator of grammatical femininity. This interpretation is more consistent with textual and extra-textual analyses grounded in linguistic semantics. The tāʾ thus signifies the intensity and repetition of the act of nafth rather than the gender of its agent. Moreover, an analysis of the transmitted reports concerning the circumstances of revelation and a comparison with other exegetical narrations indicate that restricting the term to “women practicing sorcery” lacks strong linguistic and narrational support. Rather, such an interpretation appears to reflect patriarchal assumptions and the social conventions prevalent during the periods in which many exegetes lived. This finding underscores the importance of reexamining Qurʾanic interpretation through semantic approaches and of distinguishing between the Qurʾanic text itself and historically conditioned, gender-oriented readings. Such an approach can contribute to correcting gender-based misreadings in Qurʾanic interpretation. References Bukhārī, Muḥammad ibn Ismāʿīl. (1407 AH). Ṣaḥīḥ al-Bukhārī. Edited by Muṣṭafā Dīb al-Bughā. Dār Ibn Kathīr. [In Arabic]. Fakhr al-Dīn al-Rāzī, Muḥammad ibn ʿUmar. (1420 AH). al-Tafsīr al-Kabīr (Mafātīḥ al-Ghayb). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]. Ibn ʿAqīl, ʿAbdullah ibn ʿAbd al-Raḥmān. (1421 AH). Sharḥ Ibn ʿAqīl ʿalā Alfiyyat Ibn Mālik. Dār al-Fikr. [In Arabic]. Ṣādiqī Tehrānī, Muḥammad. (1406 AH). al-Furqān fī Tafsīr al-Qurʾān bi al-Qurʾān wa al-Sunnah. Muʾassasat al-Aʿlamī li-l-Maṭbūʿāt. [In Arabic]. Sharīʿatī Mazīnānī, Muḥammad Taqī. (n.d.). Tafsīr-i Navīn. Daftar-i Nashr-i Farhang-i Islāmī. [In Persian]. Ṭabarī, Muḥammad ibn Jarīr. (1422 AH). Jāmiʿ al-Bayān ʿan Taʾwīl Āy al-Qurʾān (Tafsīr al-Ṭabarī). Hajar Publications. [In Arabic]. Ṭabāṭabāʾī, Sayyid Muḥammad Ḥusayn. (1352 SH). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. Muʾassasat al-Aʿlamī. [In Arabic]. Ṭanṭāwī Jawharī. (1425 AH). al-Jawāhir fī Tafsīr al-Qurʾān al-Karīm. Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah. [In Arabic]. Zamakhsharī, Maḥmūd ibn ʿUmar. (1407 AH). al-Kashshāf. Dār al-Kitāb al-ʿArabī. [In Arabic]. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Naffāthāt, Comparative Exegesis, Lexical Analysis, The Intensive Function of the Tāʾ (-ah), The Assumption of a Feminine Referent | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| اصل مقاله | ||
|
مطالعه تفسیری تطبیقی درباره واژه «نَفّاثات» با تاکید بر نقد انگاره مونث دانستن مصداق واژه مرضیه رستمیان استادیار، گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام رضا (ع)، مشهد، ایران. رایانامه: m.rostamian@imamreza.ac.ir چکیده در میان مفسران قرآن، تبیین مفهوم واژه «نَفّاثات» در آیه «وَ مِنْ شَرِّ النَّفّاثاتِ فِی الْعُقَدِ» (فلق: 4) از مواضع چالشبرانگیز تفسیری بهشمار میآید. بررسی دقیق معنای این واژه و شناسایی مصادیق آن در سیاق آیه، همواره با تنوع آرای تفسیری همراه بودهاست؛ بهگونهای که مفسران، براساس پیشزمینههای فرهنگی، زبانی و اعتقادی خویش، برداشتهای متفاوتی ارائه دادهاند. در بسیاری از تفسیرها، مصداق این واژه به «زنان ساحر» منحصر شدهاست؛ تحلیلی که بیش از آنکه ریشه در قواعد زبانی قرآن داشته باشد، از زمینههای اجتماعی و فرهنگی دورههای تفسیری تاثیر پذیرفته است. دادههای این مقاله، از طریق مطالعه کتابخانهای گردآوری شده است و با بررسی ریشه لغوی، تحلیل کاربرد قرآنی، مطالعه نظاممند تفاسیر معتبر و بهرهگیری از قواعد زبان عربی در کنار تحلیلهای فرامتنی، تلاش میشود معنا و مصداقی دقیقتر و مستندتر از این واژه بازشناسی گردد. بر پایه یافتههای این پژوهش، میتوان نتیجه گرفت که با درنظرگرفتن کارکرد مبالغه برای «ة» در نفاثة، تعبیر مبالغهآمیز بودن «ة» با قواعد زبان عربی و تحلیلهای متنی و فرامتنی سازگارتر است و مقصود از این واژه، فقط عملی فیزیکی یا حسی نیست بلکه نمادی از تاثیر پنهانی و روانی کلمات و القاهای شیطانی در بستر سحر است؛ امری که به جنسیت خاصی اختصاص ندارد. کلید واژگان: نَفّاثات، تفسیر تطبیقی، تحلیل واژگان، کاربرد «ة»، انگاره مونث بودن مقدمه واژه «نَفّاثات» در آیه چهارم سوره فلق «وَ مِنْ شَرِّ النَفّاثات فِی الْعُقَدِ»، در نگاه غالب مفسران متقدم، بهعنوان کنایهای از «زنان ساحر» تفسیر شدهاست. این برداشت، بیشتر ریشه در زمینههای فرهنگی، اجتماعی و عقیدتی مفسران متقدم و باورهای رایج درباره سحر و نقش زنان در آن دارد و درواقع الزامات ساخت واژگان زبان عربی و تاریخ قطعی زمان نزول اهمیتی نداشتهاست. لذا اهمیت بررسی این واژه به این دلیل است که فهم دقیق آن، در تبیین مراد آیه و نیز در شناخت نسبت میان زبان قرآن و پیشفرضهای فرهنگی نقش اساسی دارد و میتواند در بازنمایی جایگاه زن در متون مقدس تاثیرگذار باشد. در بسیاری از تفاسیر مشهور، «نفّاثات» به «زنان دمنده در گرهها» یا «زنان جادوگر» تفسیر شدهاست درحالیکه برخی دیگر از محققان با تکیه بر تحلیلهای زبانی، این نسبت جنسیتی را محل تردید دانستهاند. این یک ایراد علمی است که بسیاری از تفسیرها، بدون واکاوی دقیق همه کارکردهای «تاء مربوطة» در زبان عربی، معنای مونث را بهصورت قطعی بر واژه «نفّاثات» تحمیل کردهاند. درواقع شواهد زبانی نشان میدهد این نشانه در برخی موارد میتواند دلالت بر مبالغه، شدت، تکرار یا صفتی غیرجنسیتی نیز داشته باشد و نوآوری پژوهش حاضر در پیوند دادن بررسی لغوی و صرفی با تحلیل تفسیری و نقد خوانشهای رایج است. روششناسی این تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانهای است. در این چارچوب، دیدگاه لغویان، مفسران و نحویان، گردآوری و با یکدیگر مقایسه شده و سپس با تکیه بر تحلیل ساختار واژه «نفّاثات»، کارکرد محتمل آن در آیه بررسی شدهاست. یافتههای پژوهش بررسی دیدگاههای مفسران در ذیل آیه، نشاندهنده آن است که تفسیر رایج «نفّاثات» بهعنوان «زنان جادوگر» تنها یکی از برداشتهای ممکن است و از پشتوانه قطعی زبانی برخوردار نیست. بررسیهای لغوی حاکی از آن است که ریشه «نفث» بهمعنای دمیدن همراه با اندک آب دهان یا دمِ اثرگذار در چیزی است و در حوزه سحر و افسون، به کنشی اشاره دارد که با هدف ایجاد اثر روانی یا القای زیان انجام میشود. لذا میتوان گفت بطورکلی واژه مزبور بر «عمل» دلالت دارد، نه اینکه بر هویت جنسیتی عامل آن دلالت داشته باشد. از سوی دیگر، تحلیل صرفی واژه «نفّاثات» نشان میدهد که وجود «تاء مربوطة» بهناچار بهمعنای تانیث حقیقی نیست. این نشانه در زبان عربی، افزون بر دلالت جنسیتی، در مواردی برای مبالغه، تکرار یا ساختن اسم فاعل و صفتِ پرشدت نیز بکار میرود. در این تحقیق، با توجه به سیاق آیه و پیوند آن با سایر مصادیق شر در سوره فلق، این برداشت تقویت میشود که «نفّاثات» بر کنشگرانِ شرورِ مکرر و اثرگذار دلالت دارد؛ کنشگرانی که با افسون، القای ذهنی و نفوذ روانی، به آسیبزایی میپردازند. همچنین مقایسه دیدگاههای تفسیری نشان داد که برخی تفسیرهای جنسیتمحور، متاثر از بافتهای اجتماعی و نگرشهای تاریخی بوده و فقط برخاسته از دلالتهای قطعی زبان نیستند. درمقابل، دیدگاههایی که بر «شدت» و «تکرار» در این واژه تاکید کردهاند، با شواهد زبانی و بافت قرآنی سازگارترند. برهمین اساس، میتوان نتیجه گرفت که «نفّاثات» در این آیه به نیروی شر پنهان و مداوم در عمل سحر اشاره دارد و مقصود اصلی، القای زیان از راه نفوذ روانی و زبانی بوده و منظور تخصیص آن به زنان نمیباشد. یافته مهم دیگر پژوهش حاضر، آن است که این واژه در ساختار سوره فلق، در کنار «غاسق»، «حسد» و سایر شرور، شبکهای از آفات بیرونی و درونی را تشکیل میدهد و از این جهت، معنایی عام و فراگیر دارد. بنابراین محدود کردن آن به یک جنس خاص، از گستره معنایی و از دقت تفسیری آیه میکاهد. درنتیجه خوانش پیشنهادی پژوهش، هم از نظر زبانشناختی و هم از منظر سیاق قرآنی، از انسجام بیشتری برخوردار است. نتیجهگیری تحلیل دقیقتر یافتهها بیانگر آن است که «تاء» در «نَفّاثات» بیش از آنکه نشانه تانیث باشد، نشانه مبالغه در ساخت واژه است و این دیدگاه با تحلیلهای متنی و فرامتنی بر مبنای معناشناسی زبانی سازگارتر است. یعنی «تاء» اشاره بر شدت و تکرارِ فعل «نفث» دارد و دلالت بر جنسیت فاعل آن ندارد. از سوی دیگر، تحلیل روایی و تاریخی شان نزول سوره و مقایسه آن با دیگر نقلهای تفسیری نشان میدهد که اختصاص دادن این واژه به «زنان ساحر»، پشتوانه زبانی و روایی مستحکمی ندارد و بیشتر بازتاب ذهنیت مردسالارانه و ساختهای اجتماعی عصر مفسران است. این امر ضرورتِ بازخوانی تفسیر قرآن با رویکردهای معناشناسی و تفکیک «نصّ قرآنی» از خوانشهای تاریخی و جنسمحور را برای زدودن سوءبرداشتهای جنسیتی در تفسیر قرآن یاری میرساند. منابع ابنعقیل، عبداللهبنعبدالرحمن. (1421 ق). شرح ابنعقیل علی الفیه ابن مالک. دار الفکر. بخاری، محمدبناسماعیل. (1407 ق). صحیح البخاری. (مصطفى دیب البغا، تحقیق). دار ابنکثیر. زمخشری، محمودبنعمر. (1407 ق). الکشاف. دارالکتاب العربی. شریعتی مزینانی، محمدتقی. (بیتا). تفسیر نوین. دفتر نشر فرهنگ اسلامی. صادقی تهرانی، محمد. (1406 ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. موسسه الاعلمی للمطبوعات. طباطبائی، سید محمدحسین. (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. موسسه الاعلمی. طبری، محمدبنجریر. (1422 ق). جامع البیان عن تاویل آی القرآن (تفسیر الطبری). هجر. طنطاوی، ابن جوهری. (1425 ق). الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم. دارالکتب العلمیه. فخر رازی، محمد بن عمر. (1420 ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). دار إحیاء التراث العربی. | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابن حنبل، احمد، (1419ق)، مسند احمد بن حنبل، بیروت، عالم الکتب.
ابن عقیل، عبد الله بن عبد الرحمن. (1421 هـ). شرح ابن عقیل على ألفیة ابن مالک. بیروت: دار الفکر.
ابن منظور، محمد بن مکرم بن علی. (بیتا). لسان العرب (ج 6). بیروت: دار صادر.
ابنعاشور، محمدطاهر، (1420ق)، التحریر و التنویر من التفسیر، (ج30)، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابنعجیبه، احمد، (2010م)، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، (ج8)، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابنعطیه، عبدالحق بن غالب،(1422ق)، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز،(ج6)، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن فارس، أحمد بن فارس ، (۱۴۱۲–۱۴۱۳ ق). مقاییس اللغة (ج 5). بیروت: دار الجیل.
ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، (1419ق)، تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر)، (ج9)، بیروت دارالکتب العلمیه.
ابوحیان، محمد بن یوسف، (1420ق)، البحر المحیط فی التفسیر، (ج11)، بیروت: دار الفکر.
أزهری، أبو منصور، (2001)، تهذیب اللغة،ج15، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
اشقر، عمر سلیمان،(1422ق)، عالم السحر و الشعوذۀ، اردن، النفائس.
آلوسی، محمود بن عبدالله،(1415ق)، روح المعانی،ج30، بیروت: دارالکتب العلمیه.
امیل، یعقوب،(1367ش)، موسوعة النحو و الصرف و اإلعراب، ج1، بیروت: دار العلم للمالیین.
امین، نصرت بیگم، (بی تا)، مخزن العرفان در تفسیر قرآن،(ج15)، اصفهان: انجمن حمایت از خانوادههای بیسرپرست اصفهان.
بخاری، محمدبنإسماعیل، (1407ق)، صحیح البخاری؛ تحقیق: د. مصطفى دیب البغا؛ بیروت: دار ابنکثیر.
بدرالدین عینى،أبو محمد محمود؛(بی تا)، عمدة القاری شرح صحیح البخاری؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
برجشتراسر،(1982)، التطورالنحوی، تصحیح: رمضان عبدالتواب، قاهره: مکتبه الخانجی.
بغوی، حسین بن مسعود، (1420ق)، تفسیر البغوی، (ج5)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
بیضاوی، عبدالله بن عمر، (1418ق)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل،(ج5)، بیروت : دار إحیاء التراث العربی.
پاکتچی، احمد،(1399ق)، رویکردهای معناشناختی در مطالعات قرآنی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جواد، علی، (1422ق)، المفصل فى تاریخ العرب قبل الإسلام، بیروت، الساقی.
جوادى آملى، عبدالله، (1385ش)، تفسیر تسنیم، قم، اسراء.
جوهری، اسماعیل بن حماد،(1987م)، الصحاح فی اللغة (ج5). بیروت: دار العلم للملایین.
حسینی امین، حسین و همکاران، (1398)، بررسی نشانه شناسی سحر در قرآن کریم، فصلنامه مطالعات متون اسلامی، شماره سوم، پیاپی 15.
حرّ عاملى. (بیتا). وسائل الشّیعه. ج 17. قم: مؤسّسة آلالبیت.
حمیری، عبد الله بن جعفر، (1371ش)، قرب الإسناد، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
خلعتبری، حِسامالدّین و رحمانی، مهری. (۱۳۹۳ش). «دیدگاه اسلام و یهود دربارة سِحر»، سراج منیر، ش ۱۵، صص ۱۰۵-۱۳۲.
خویی، ابوالقاسم. (بیتا). مبانى تکملة المنهاج. (ج 1)، قم، مؤسّسة احیاء آثار امام الخویی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد،(1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار الشامیه.
رحمانی، محمدرضا، (۱۴۰۱ق)، «بازخوانی انتقادی قرائتهای جنسیتمحور از آیات قرآن با تأکید بر مبانی زبانشناختی»، فصلنامه پژوهشهای تفسیری معاصر،ش29، صص۵۵–۸۰.
زمخشری، محمود بن عمر، (1407ق)، الکشاف، (ج4)، بیروت: دارالکتاب العربی.
سباوی،(بیتا)، الکتاب، مشهد: دیوان ضیاء
سجستانی، ابو داود،(بیتا)، سنن ابوداود، سوریه: الفکر.
سیبویه، (1409 هـ). الکتاب. تحقیق عبد السلام هارون، ج 4، بیروت: دار الجیل.
سیدموسوی، سیدحسین، مرتضوی، سیدمحمد، و عبداللهزاده، سیدحسن. (۱۳۹۹ش)، «بررسی تطبیقی تأثیر سحر بر پیامبر اسلام(ص) در صحیح بخاری و صحیح مسلم با توجه به شأن نزول معوذتین»، پژوهشهای تفسیر تطبیقی، ش ۱۱،صص ۲۵۳–۲۷۶.
سیوطى، جلال الدین، (1421ق)، الإتقان فی علوم القرآن، (ج2)، بیروت: دار الکتاب العربى .
شریعتی مزینانی، محمدتقی، (بی تا)، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
شوکانی، محمد،(1414ق)، فتح القدیر، (ج6)، دمشق: دار ابن کثیر.
صادقی تهرانی، محمد،(۱۳۹۸ش)، قرآن و حقوق زن در اسلام، تهران: مرکز فرهنگی و انتشارات منیر.
صادقی تهرانی، محمد، (1406ق)، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة، (ج30)، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
صافی، محمود، (1411ق)، الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فوائد نحویة هامة، (ج 30)، دار الرشید.
الصبان، أحمد، بی تا، حاشیة الصبان على شرح الأشمونی على ألفیة ابن مالک. دار الفکر.
صدوق، محمد بن علی، (1378ش)، عیون أخبار الرضا، تهران، نشر جهان.
طالقانی، محمود،(1362ش)، پرتوی از قرآن، (ج6)، تهران: شرکت سهامی انتشار.
طباطبائی، سیّد محمّدحسین،(1352ش)، المیزان فی تفسیر القرآن، (ج20)، بیروت: موسسه الاعلمی.
طبرانی، سلیمان بن احمد، (2008م)، التفسیر الکبیر (طبرانی)، (ج6)، اربد: دارالکتاب الثقافی.
طبرسی، فضل بن حسن،(1408ق)، مجمع البیان، ج10،بیروت: دارالمعرفه.
طبری، محمد بن جریر، (1422ق)، جامع البیان عن تاویل آی القرآن (تفسیر الطبری)، ج24، قاهره: هجر.
طنطاوی، بن جوهری، (1425ق)، الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم،(ج26)، بیروت: دارالکتب العلمیه.
طوسى، محمدبنحسن، (بی تا)، التبیان فى تفسیر القرآن؛ بیروت دار احیاء التراث العربى.
فخر رازی، محمد بن عمر، (1420ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، (ج32)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد(1988م)، العین (ج8). بیروت: دار ومکتبة الهلال.
قرطبی، محمد بن احمد، (1364ش)، الجامع لأحکام القرآن،(ج20)، تهران: ناصر خسرو.
قطب، سید،(1408ق)، فی ظلال القرآن، (ج6)، بیروت: دارالشروق.
قمی، علی بن ابراهیم، (1367ش)، تفسیر القمی، قم، الکتاب.
ملکی، زهرا و محمدرضا اسفندیار، ( 1404)، تحلیل تطبیقی مبانی نظری عرفان و جادو در ادیان ابراهیمی با تأکید بر عرفان اسلامی، قبالا و مسیحی، مجله ادیان و عرفان، ش58، ص103-123
مجلسى، محمدباقر،(1403ق)، بحارالنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مراغی، احمد مصطفی، (بی تا)، تفسیر المراغی، (ج30)، بیروت: دارالفکر.
مکارم شیرازی، ناصر، (1374ش)، تفسیر نمونه، (ج27)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مهریزی، مهدی، (1385ش)، جنسیت و ترجمة قرآن، بینات، ش49 و50، ص 41-33
میبدی، احمد بن محمد، (1371ش)، کشف الاسرار و عدة الابرار، (ج10)، تهران: امیر کبیر.
نجفی، محمدجواد، (۱۴۰۴ش). «افسانۀ افسون شدن پیامبر (ص) در سوره فلق: تفسیر تطبیقی علامه طباطبایی و محمد صادقی تهرانی»، پژوهشهای تفسیر تطبیقی، ش ۱۱، صص۱۲۳-۱۳۶.
نیشابوری، مسلمبنحجاج، (1419ق)، صحیح مسلم؛ ریاض: بیت الافکار الدولیه.
واحدی، علی بن احمد، (1430ق)، التفسیر البسیط (واحدی)،(ج25)، عربستان: جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة.
Del Olmo Lete, G., & Sanmartín, J. (2003). A dictionary of the Ugaritic language in the alphabetic tradition (Vol. 1, pp. 662–663). Brill.
Fiebras, A. (2020). A grammar of the Arabic language، Cambridge University Press, Cambridge, UK.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 296 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 141 |
||
