واکاوی تطبیقی صلاحیت جهانی در حقوق ایران، ترکیه و افغانستان در پرتو فقه امامیه و اسناد بینالمللی | ||
| آموزههای حقوق کیفری کشورهای اسلامی | ||
| دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 9، فروردین 1405، صفحه 52-71 اصل مقاله (642.85 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/dclic.2026.13845.1112 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد ستایش پور* 1؛ زهرا حسینی راد2؛ محدثه برزگرسرای3 | ||
| 1دانشیار گروه حقوق بینالملل، دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بینالملل، دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم | ||
| 3دانشجوی دکتری حقوق بینالملل، دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم | ||
| چکیده | ||
| اصل صلاحیت جهانی یکی از جلوههای نوین گسترش صلاحیت کیفری دولتها در عرصه بینالمللی است که بهموجب آن، کشورها مجازند بدون توجه به تابعیت مرتکب یا محل وقوع جرم، مرتکبان جرائم بینالمللی را تحت پیگرد و مجازات قرار دهند. این اصل، تجلی اراده جامعه بینالمللی برای مقابله با جنایاتی است که وجدان بشریت را جریحهدار میسازد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلیتطبیقی، مبانی نظری و قلمرو تقنینی اصل صلاحیت جهانی را در نظامهای حقوقی ایران و ترکیه و افغانستان مورد بررسی قرار میدهد. در حقوق ایران، ماده ۹ قانون مجازات اسلامی مهمترین مستند اعمال این اصل است، اما محدود بودن شمول جرائم و تفسیرهای مضیق، اجرای کامل آن را با مانع روبهرو ساخته است. در ترکیه، ماده ۱۳ قانون جزا دامنهٔ گستردهتری از جرائم بینالمللی را در برمیگیرد، هرچند وابستگی آن به مجوز وزارت دادگستری، استقلال قضایی را تضعیف کرده است. در افغانستان نیز ماده ۲۶ قانون جزای ۱۳۹۵ با پذیرش صریح این اصل، گامی اساسی در هماهنگی با تعهدات بینالمللی برداشته، اما ضعف نهادی و ناپایداری سیاسی مانع تحقق مؤثر آن شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد کارآمدی اصل صلاحیت جهانی در سه کشور، مستلزم اصلاح ساختار تقنینی، آموزش تخصصی قضات و توسعه همکاریهای منطقهای در حوزه عدالت کیفری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حقوق کیفری تطبیقی؛ صلاحیت جهانی؛ قانون جزای ترکیه؛ ماده ۹ قانون مجازات اسلامی؛ قانون جزای افغانستان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Analysis of Universal Jurisdiction in the Criminal Laws of Iran, Turkey, and Afghanistan | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Setayeshpour1؛ Zahra Hosseini Rad2؛ Muhaddiseh Barzegarsaray3 | ||
| 1Associate Professor, Department of International Law, Faculty of Law, Qom University, Iran, Qom | ||
| 2Master's Student in International Law, Faculty of Law, Qom University, Iran, Qom | ||
| 3PhD Student in International Law, Faculty of Law, Qom University, Iran, Qom | ||
| چکیده [English] | ||
| The principle of universal jurisdiction is one of the modern manifestations of the expansion of the state criminal jurisdiction in the international arena, under which states are authorized to prosecute and punish perpetrators of international crimes, regardless of their nationality or the place of the offense. It reflects the collective will of the international community to combat crimes that shock the conscience of humanity. This study, through an analytical–comparative approach, examines the theoretical foundations and legislative frameworks of universal jurisdiction within the legal systems of Iran, Turkey and Afghanistan. In Iranian law, Article 9 of the Islamic Penal Code is the most important document for the application of this principle, but its limited scope of crimes and narrow interpretations have hindered its effective implementation. In Turkey, Article 13 of the Penal Code encompasses a broader range of international crimes, although its dependence on the authorization of the Ministry of Justice has undermined judicial independence. In Afghanistan, Article 26 of the Penal Code 2016 has taken a fundamental step in harmonizing with international obligations by explicitly accepting this principle, but institutional weakness and political instability have prevented its effective realization. The results of the research show that the effectiveness of the principle of universal jurisdiction in the three countries requires reform of the legislative structure, specialized training of judges, and the development of regional cooperation in the field of criminal justice. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Comparative criminal law, universal jurisdiction, Turkish Penal Code, Article 9 of the Islamic Penal Code, Afghan Penal Code | ||
| مراجع | ||
|
احمدزی، احمدشاه (۱۴۰۰). «بررسی تطبیقی اصل صلاحیت جهانی در حقوق افغانستان و ایران». فصلنامه حقوق تطبیقی اسلامی، دوره ۲، شماره ۱.
اردبیلی، محمدعلی (۱۳۸۹). «ماده ۸ قانون مجازات اسلامی و اصل صلاحیت جهانی». نشریه تحقیقات حقوقی، دوره ۱، شماره ۵۱.
الهام، غلامحسین و برهانی، محسن (۱۳۹۷). درآمدی بر حقوق جزای عمومی؛ جرم و مجرم، جلد اول، چاپ چهارم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
بصیری، عبدالخالق (۱۳۹۹). «تحلیل مبانی فقهی اصل صلاحیت جهانی در قانون جزای افغانستان». مجله مطالعات حقوق اسلامی و تطبیقی دانشگاه کابل، دوره ۵، شماره ۱۲.
جعفری، محمدحسین (۱۴۰۱). «صلاحیت جهانی در پرتو کنوانسیونهای بینالمللی و قوانین افغانستان». فصلنامه حقوق جزای تطبیقی، دوره ۷، شماره ۱.
حسینی، محمدصادق (۱۳۹۸). «صلاحیت کیفری فراملی در پرتو قانون جزای افغانستان». پژوهشنامه حقوق جزا و جرمشناسی، دوره ۹، شماره ۴.
زارعی، علی (۱۳۹۹). «صلاحیت جهانی و جرائم بینالمللی». فصلنامه مطالعات حقوقی، دوره ۱۲، شماره ۳.
سلیمی، صادق (۱۴۰۰). «جرائم علیه اجرای عدالت در آرای دیوان بینالمللی کیفری». فصلنامه علمی مطالعات پلیس بینالمللی، شماره ۳۳.
شاملو، سوده (۱۳۹۷). اجرا و تفسیر قواعد بینالمللی در محاکم ملی. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
علیآبادی، عبدالحسین (۱۳۹۴). حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات سمت.
عیساییان، جبار و عیساییان، عارفه (۱۴۰۲). «ماده ۹ قانون مجازات اسلامی، قاعدهای بیمحتوا برای رسیدگی به جرائم بینالمللی: رویکردی حقوق بشری». فصلنامه حقوق جزای بینالملل، دوره ۱، شماره ۴.
عمرزی، صدیقه (۱۳۹۸). «مبانی اصل صلاحیت جهانی در فقه اسلامی، قانون ایران و افغانستان و کنوانسیونهای بینالمللی». فصلنامه مطالعات فقه و حقوق تطبیقی، دوره ۶، شماره ۲.
کارگر، رضا (۱۳۹۷). «تحلیل تطبیقی اصل منع محاکمه مجدد در حقوق افغانستان و حقوق بینالملل کیفری». پژوهشنامه حقوق کیفری تطبیقی دانشگاه خوارزمی، دوره ۴، شماره ۳.
گرزالدین، علیرضا و همکاران (۱۴۰۳). «ماده ۹ قانون مجازات اسلامی و رسیدگی به جرائم بینالمللی». گرگان: مجموعه مقالات اولین همایش ملی تأثیر متقابل حقوق بینالملل و حقوق داخلی در توسعه قوانین.
میر جعفری، سید حسین، زرنشان، شهرام و رحمتیفر، سمانه (۱۴۰۲). «صلاحیت جهانی دادگاههای ایران در حقوق بینالمللی کیفری». فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، دوره ۵۳، شماره ۳.
یزدانی، مهدی (۱۴۰۰). «بررسی تطبیقی صلاحیت جهانی در حقوق ایران و ترکیه». مجله حقوق تطبیقی، دوره ۸، شماره ۲.
بصیرت، عبدالکریم (۱۳۹۸). «صلاحیت جهانی در حقوق اسلام و حقوق بینالملل». فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، دوره ۱۰، شماره ۳.
پدرام، عبدالمجید (۱۴۰۱). «جایگاه اصل صلاحیت جهانی در حقوق کیفری افغانستان». فصلنامه پژوهشهای تطبیقی حقوق اسلامی و بینالمللی، دوره۹، شماره ۱.
تاجیک، ابراهیم (۱۳۹۷). «صلاحیت جهانی و اصول حاکم بر تعقیب بینالمللی مجرمان». پژوهشنامه حقوق تطبیقی، دوره ۶، شماره۲.
جلیلی، مریم (۱۳۹۹). «بررسی تطبیقی اعمال صلاحیت جهانی در ایران و ترکیه». مجله پژوهشهای نوین حقوقی، دوره ۴، شماره ۳.
روحاللهی، ناصر (۱۳۹۸). «تحلیل اصل صلاحیت جهانی در پرتو کنوانسیون منع شکنجه». مجله بینالمللی حقوق بشر و دادرسی عادلانه، دوره ۳، شماره ۲.
حسینی، سید رضا (۱۴۰۰). «جایگاه اصل صلاحیت جهانی در ساختار عدالت کیفری بینالمللی». فصلنامه حقوق تطبیقی و بینالمللی، دوره ۷، شماره ۴.
صادقی، مهدی (۱۳۹۵). «مبانی و قلمرو اصل صلاحیت جهانی در اسناد بینالمللی». پژوهشنامه حقوق کیفری تطبیقی، دوره ۵، شماره ۱.
فدایی، وحید (۱۳۹۹). «بررسی چالشهای اجرایی اصل صلاحیت جهانی در نظام حقوقی ایران». فصلنامه پژوهشهای حقوق کیفری، دوره ۹، شماره ۲.
کاظمی، مجتبی (۱۳۹۷). «تحلیل فقهی و حقوقی اصل صلاحیت جهانی در جرائم بینالمللی». مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، دوره ۶، شماره ۳.
محمدی، سمانه (۱۳۹۹). «اصل صلاحیت جهانی و تأثیر آن در همکاریهای قضایی بینالمللی». فصلنامه مطالعات حقوق بینالملل و تطبیقی، دوره ۸، شماره ۲.
نوایی، محسن (۱۳۹۶). «تبیین مبانی حقوقی اصل صلاحیت جهانی در نظام کیفری ایران». فصلنامه پژوهشهای حقوقی ایران، دوره ۱۱، شماره ۱.
هاشمی، حسن (۱۳۹۸). «نقش کنوانسیونهای بینالمللی در شکلگیری اصل صلاحیت جهانی». مجله تحقیقات حقوقی نوین، دوره ۳، شماره ۴.
Akbulut, O. (2016). Uluslararası Ceza Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Aksar, Yusuf (2013). “Implementing International Criminal Law in Turkey: Challenges and Perspectives”. Ankara Law Review, 10 (2), 155–176.
Alldridge, Peter (2008). Money Laundering Law, Oxford: Hart Publishing.
Çalış, Sibel (2017). Uluslararası Ceza Mahkemesi Statüsü’nün Türk Ceza Hukukuna Etkileri, Marmara Üniversitesi Hukuk Dergisi, 9 (1), 93–118.
Cassese, Antonio (2008). International Criminal Law, Oxford: Oxford University Press.
Cedric Ryngaert (2015). Jurisdiction in International Law, Oxford: Oxford University Press.
Council of Europe (2020). Extradition and Human Rights: Handbook for Practitioners, Strasbourg: Council of Europe Publishing.
Demirbaş, T. (2019). Ceza Hukuku Genel Hükümler, 13. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Erbaş, Hakan (2020). “The Universal Jurisdiction in Turkish Criminal Law: An Analytical Approach", Journal of Penal Law Studies, 15 (3), 45-70.
Gallagher, Anne (2010). The International Law of Human Trafficking, Cambridge: Cambridge University Press.
İyimaya, Ahmet (2019). “Uluslararası Ceza Hukukunda Evrensel Yetki İlkesi ve Türk Hukukundaki Yansımaları”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23 (1), 211-238.
İzzet Özgenç (2018). Turkish Penal Law, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Kai Ambos (2013). Treatise on International Criminal Law, Vol. I. Oxford: Oxford University Press.
Kaya, İ. (2021). “State Immunity and Universal Jurisdiction in International Law: Turkish Perspective”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 70(2), 445-460.
Nowak, Manfred & McArthur, Elizabeth (2008). The United Nations Convention against Torture: A Commentary, Oxford: Oxford University Press.
Özbek, V. Ö. (2018). Ceza Hukuku Genel Hükümler, 12. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Özgenç, İzzet (2018). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 13th Edition. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yenisey, F. (2017). Milletlerarası Ceza Hukuku, 5. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 107 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 67 |
||