بازخوانی و تحلیل استعارۀ مفهومی «زمان» در مثنوی معنوی | ||
| پژوهش های دستوری و بلاغی | ||
| دوره 15، شماره 28، دی 1404، صفحه 140-161 اصل مقاله (1.54 M) | ||
| نوع مقاله: بلاغی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/jls.2026.13939.1738 | ||
| نویسندگان | ||
| هومان شاکری* 1؛ علی محمد محمودی2 | ||
| 1استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سلمان فارسی، کازرون، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مفهومِ زمان از بنیادیترین مفاهیم در ذهن، اندیشه و زبانِ انسان است که از دیرباز در گفتار و نوشتار معمولاً بهصورت استعاری بیان و به صورتِ شیء و مکان، مفهومسازی شده است. در این پژوهش، مفهومِ زمان در مثنوی معنوی براساس نظریۀ زبانشناختی استعارۀ مفهومی لیکاف و جانسون بررسی شده است. هدف اصلی پژوهش بررسی فرایند چگونگی مفهومسازی بحث انتزاعی زمان در مثنوی است. استعارههای هستیشناختی، مفاهیم انتزاعی همچون زمان را به مثابۀ یک هستومند یا موجودی مجسم میسازند و انسان با این شیوه دربارۀ آن مفاهیم بحث و استدلال میکند. نتایج پژوهش نشان میدهد که مفهوم زمان در مثنوی به صورت طرحوارۀ تصوّریِ مکان، شیء و انسان با این ساخت و شیوه که زمان، مکان است و زمان، شیء (ثابت و متحرک) است، نشان داده شده است و همچنین جاندارانگاری زمان از مفاهیم پرتکرار این نوع استعارۀ مفهومی است. مولانا با کمک استعاراتی از این دست مفهوم بنیادین زمان را برای تمثیلات عرفانی و فکری به کار گرفته است تا مسائل مهم عرفانی و فلسفی بهتر تبیین و درک شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مثنوی معنوی؛ مولانا؛ استعارۀ مفهومی؛ زمان؛ مکان؛ شیء؛ جاندارانگاری زمان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Recognizing and Analyzing the Conceptual Metaphor of “Time” in the Masnavi Ma'navi | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Human Shakeri1؛ Alimohammad mahmoudi2 | ||
| 1Assistant Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Payam Noor, Tehran, Iran. | ||
| 2Assistant Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Salman Farsi, Kazerun, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The concept of time is one of the most fundamental concepts in the human mind, thought, and language, which has long been expressed metaphorically in speech and writing and conceptualized in the form of objects and places; a method that recent linguists have called "conceptual metaphor." In this study, the concept of "time" in the Masnavi Manavi has been examined based on the linguistic theory of conceptual metaphor by Lakoff and Johnson. The main goal of the study is to examine the process of conceptualizing the abstract discussion of time in the Masnavi. Ontological metaphors embody abstract concepts such as "time" as an entity or a tangible being, and humans discuss and argue about those concepts in this way. The results of the research show that the concept of time in the Masnavi is presented as a "conceptual scheme of "place", "object" and "person" with the structure and method that "time is place" and "time is object (fixed and moving)", and also the animism of time is one of the most frequent concepts of this type of conceptual metaphor. With the help of metaphors of this kind, Rumi has used the fundamental concept of time for mystical and intellectual allegories in order to better explain and understand important mystical and philosophical issues. Introduction The oldest reference to time can be found in mythology. “In Vedic mythology, Shiva is infinite time that has neither beginning nor end.” In ancient Greece, there was also a god who was called “time”; Kronos was the supreme ancestor of all gods, and since his name meant time, he was personified with a sickle and an hourglass. In addition to mythology, Greek philosophers also paid attention to time. Plato considered time to be one of the manifestations of order in the universe and a necessary condition for the action of the Creator (Yousef Rad, 2003: 22 and 24). In ancient Iran, traces of time can also be seen. “Zarvan is the name of one of the ancient gods who was the god of time in Pahlavi writings and appeared as the only god in the Middle Ages” (Kaviani & Pilevaran, 2016: 133). In contemporary times, the complex and abstract concept of time has been examined from another perspective, namely in the form of conceptual metaphor; since time is a subjective and abstract concept, it is depicted through metaphor with objective concepts such as place and object. This article seeks to examine how the abstract discussion of time is conceptualized in the spiritual Masnavi. Materials & Methods This research is theory-based and has been conducted in a descriptive-analytical manner using library tools and studies. Accordingly, time was studied and notes were taken in all six volumes of the Masnavi of Maulana Jalaluddin Mohammad Balkhi, then it was classified, discussed, and reviewed based on Lakoff and Johnson's conceptual metaphor theory. Research findings According to the theory of conceptual metaphor, the abstract concept of time in Rumi's poems in the Mathnawi is concrete and embodied in the following three concepts: 1 Time is an object: a moving object versus a fixed observer/a fixed object versus a moving observer; (objectification of time) 2 Time is a place: (containerization of time) 3 Time is an animate: (animization of time) Discussion of Results & Conclusion The objectification of time as a fixed or moving object in contrast to a fixed or moving observer is the most frequently used concept of time abstraction in the Masnavi. In the Masnavi, sometimes time comes from the future towards the observer as an object or a moving entity, and the fixed observer is its observer; sometimes time is assumed to be a fixed object or place that is the moving observer. In a few cases Rumi uses time and observer together as fixed or moving; sometimes time is an object and commodity that can be transported, moved, taken, and presented. The spatiality of time is sometimes depicted in a way that the observer travels or worships. Sometimes time is a fixed place or object in the future that is the observer in the direction of movement. The animism of abstract concepts is another type of ontological metaphor. Spring, as a unit of time, brings with it the sign of truth (God) with its arrival. Summer is assumed to be a human being who speaks to nature, greenery, etc. Rumi sometimes considers the night as a king whose arrival causes the stars to perform their duties as his agents; night is thought of as a thief who steals the spiritual capital of heedless humans. The time unit of the month (season) is assumed to be a human being, one of whom steps out of the world and another follows him and takes his place. Autumn is also assumed to be a gardener who destroys the barren garden. This research revealed that centuries ago in the spiritual Masnavi, the abstract concept of time was conceptualized in an objective and tangible way with phrases such as object, place, and animism. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Spiritual Mathnavi, conceptual metaphor, time, place, object, animism of time | ||
| مراجع | ||
منابعارسطو. (1382). فن شعر ارسطو. ترجمة عبدالحسین زرینکوب. تهران: امیرکبیر.
ارسطو. (1363). طبیعیات. ترجمۀ مهدی فرشاد. تهران: امیرکبیر.
بارسلونا، آنتونیو. (۱۳۹۰). استعاره و مجاز با رویکرد شناختی. ترجمۀ فرزان سجودی، لیلا صادقی و تینا امیر الهی. تهران: نقش جهان.
بنیاردلان، اسماعیل و شاهانی، ندا. (1404). «تحلیل تطبیقی استعارۀ کلاسیک: از محاکات ارسطویی تا نظریۀ تخیّل در اندیشۀ ابن سینا». رهپویۀ حکمتِ هنر. شمارة 4. صص: 74ـ65.
بهار، مهرداد. (1385). بندَهشن. تهران: توس.
حسندخت فیروز، سیما. (1388). بررسی استعاره از دیدگاه شناختی در اشعار فروغ فرخزاد. پایاننامۀکارشناسی ارشد زبانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
زمانی، کریم. (1379). شرح جامع مثنوی معنوی. تهران: اطلاعات.
شمیسا، سیروس. (1378). بیان. تهران: انتشارات فردوس.
شکری، یدالله و شمسیزاده، سمانه. (1397). بررسی زمان در تاریخ بیهقی با رویکرد زبانشناسی شناختی». مجلۀ مطالعات زبانی و بلاغی. شمارۀ 18. صص: 232-211.
علیزاده آملی و اسکندری، بهاالدین. (1403). «بررسی استعارههای شناختیِ وحدت وجود در مثنوی مولانا». پژوهشهای دستوری و بلاغی. شمارة 25. صص: 53-34.
فروزانفر، بدیعالزمان. (1390). شرح مثنوی شریف. تهران: انتشارات زوار.
کاویانی پویا، حمید و پیلهوران، زهرا. (1395). «بررسی فلسفه زروان در تفکرات دینی بر پایۀ اندرزنامههای پهلوی». مجلۀ مطالعات ایران. شمارة 30. صص: 153ـ134.
کوِچش، زُلتن. (1393). مقدمهای کاربردی بر استعاره. ترجمۀ شیرین پورابراهیم. تهران: سمت.
کوشکی، فاطمه. (1396). «بررسی تطبیقی استعارۀ مفهومی زمان در اشعار ناصرخسرو و اخوان ثالث». مطالعات زبانها و گویشهای غرب ایران. شمارة 5. صص: 61-37.
گلفام، ارسلان؛ عالیه کرد زعفرانلو، کامبوزیا و حسن دخت فیروز، سیما. (1388). «استعارۀ زمان در شعر فروغ فرخزاد از دیدگاه زبانشناسی شناختی». مجلۀ نقد ادبی. شمارۀ 8. صص: 136-121.
لیکاف، جرج و جانسون، مارک. (1397). استعارههایی که با آن زندگی میکنیم. ترجمۀ هاجر آقاابراهیمی. تهران: علمی.
لیکاف، جرج. (1390). نظریۀ معاصر استعاره (مقالۀ چاپشده در کتاب: استعاره، مبنای تفکر و زیبایی آفرینی). ترجمۀ فرزان سجودی. تهران: سورۀ مهر.
محمدنژاد عالی زمینی، یوسف. (1399). «تحلیل استعارۀ مفهومی زمان در دیوان شمس تبریزی». دوفصلنامۀ علمی بلاغت کاربردی و نقد بلاغی. شمارۀ 2. صص: 196-187.
مولوی، جلالالدین محمد. (1363). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون و به اهتمام نصرالله پورجوادی. تهران: امیرکبیر.
هاشمی، زهره. (1394). عشق صوفیانه در آینۀ استعاره؛ نظامهای استعاری عشق در متون نثر عرفانی براساس نظریۀ استعارۀ شناختی. تهران: علمی.
یوسفیراد، فاطمه. (1382). بررسی استعارۀ زمان در زبان فارسی: رویکرد شناختی. پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
ReferencesAlizadeh Amoli, A & Eskandari, B. (2024). A Study of Cognitive Metaphors of Unity of Being in Rumi's Masnavi. Grammatical and Rhetorical Researches of Qom University, 25, 34-53. [In Persian] https://jls.qom.ac.ir/article_3123.html
Aristotle. (1984). Physics. trans: Mehdi Farshad. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Aristotle. (2003). The Art of Poetry. Trans: Abdolhossein Zarrinkoob. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Bahar, M. (2006). Bandehashn. Tehran: Toos. [In Persian]
Bani-Ardalan, E & Shahani, N. (2025). A Comparative Analysis of Classical Metaphor: From Aristotelian Simulations to the Theory of Imagination in the Thought of Ibn Sina. Rahpoiyeh Hekmat-e-Honar, 4, 1404: 65-74. [In Persian] https://doi.org/10.22034/rph.2025.2057446.1133
Barcelona, A. (2011). Metaphor and Metaphor with a Cognitive Approach. trans: Farzan Sojoodi; Leila Sadeghi & Tina Amir Elahi. Tehran: Naghsh Jahan. [In Persian]
Forozanfar, B-Z. (2011). Explanation of the Sharif Masnavi. Tehran: Zovvar Publications. [In Persian]
Golfam, A; Alia Kord Zafaranloo, K & Sima, H.D. (2009). The metaphor of time in Forough Farrokhzad's poetry from the perspective of cognitive linguistics. Journal of Literary Criticism, 8, 121-136. [In Persian] http://noo.rs/QLYCz
Hassandokht Firouz, S. (2009). Metaphor study from a cognitive perspective in Forough Farrokhzad's poems. M.A thesis in Linguistics, Tarbiat Modares University. [In Persian]
Hashemi, Z. (2015). Sufi Love in the Mirror of Metaphor; Metaphorical Systems of Love in Mystical Prose Texts Based on the Theory of Cognitive Metaphor. Tehran: Elmi. [In Persian]
Kaviani Pooya, H & Pillevaran, Z. (2016). A Study of Zarvan's Philosophy in Religious Thoughts Based on Pahlavi's Adherence Letters. Journal of Iranian Studies, 30, 134-153. [In Persian] https://doi.org/10.22103/jis.2017.1595
Koshki, F. (2017). A Comparative Study of the Conceptual Metaphor of Time in the Poems of Naser Khosrow & Akhavan Sales. Studies in Western Iranian Languages and Dialects, 5, 37-61. [In Persian] https://jlw.razi.ac.ir/article_795.html
Kovches, Z. (2014). A Practical Introduction to Metaphor. Trans: Shirin Pourabrahim. Tehran: Samt. [In Persian]
Lakoff, G. (2011). Contemporary theory of metaphor (article published in the book: Metaphor, the basis of thinking and creating beauty). trans: Farzan Sojoodi. Tehran: Surah Mehr. [In Persian]
Lakoff, G & Johnson, M. (2018). Metaphors we live with. Trans: Hajar Agha-Ebrahimi. Tehran: Elmi. [In Persian]
Mohammadnejad AliZamini, Y. (2010). Analysis of the conceptual metaphor of time in the Divan of Shams Tabrizi, Bi-Quarterly. Journal of Applied Rhetoric and Rhetorical Criticism, 2, 187-196. [In Persian] https://www.magiran.com/p2254359
Molavi, J. M. (1984). Masnavi Ma’nawi. edited by Reynold Nicholson, with the attention of Nasrollah Pourjavadi. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Shamisa, S. (1999). Bayan. Tehran: Ferdows Publications. [In Persian]
Shokri, Y & Shamsizadeh, S. (2018). Study of time in the history of Bayhaqi with a cognitive linguistic approach. Journal of Linguistic and Rhetorical Studies, 18, 232-211. [In Persian] https://doi.org/10.22075/jlrs.2018.14035.1154
Yousefi Rad, F. (2003). Study of the Metaphor of Time in Persian: A Cognitive Approach. Master’s Thesis, Tarbiat Modares University. [In Persian]
Zamani, K. (1990). Comprehensive explanation of the spiritual Masnavi. Tehran: Etelat. [In Persian]
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 156 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 78 |
||