قاعدهمندی قصیدۀ تکریر | ||
| پژوهش های دستوری و بلاغی | ||
| دوره 15، شماره 28، دی 1404، صفحه 95-116 اصل مقاله (1.46 M) | ||
| نوع مقاله: بلاغی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/jls.2026.13577.1721 | ||
| نویسنده | ||
| غلامرضا سالمیان* | ||
| استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. | ||
| چکیده | ||
| برخی از قصیدههای فارسی که در کتابهای بلاغت آن را قصیدۀ تکریر نام نهادهاند، دارای ساختاری ویژهای هستند که آنها را از دیگر قصاید متمایز میکند. در پژوهش حاضر با هدف تبیین ساختمان این نوع قصیده و یافتن نمونههای آن در شعر شاعران فارسیگو، دیوان شاعران قصیدهسرا بررسی شد و موارد یافتهشده، استخراج گردید. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که قصیدۀ تکریر از چند بندِ چهارمصراعی تشکیل میشود و هر مصراع آن، دارای ساختمان و فرمول ویژۀ خود است. این قاعده بدینگونه است که در مصراع نخست دو واژۀ مکرّر، بدون فاصله میآیند؛ سپس در مصراع سوم، همان دو واژۀ مکرّر مصراع نخست، به صورت تکراری سهگانه به کار میروند. همین چینش در مصراعهای دوم و چهارم با مکرّری دیگر رخ میدهد. بندهای دیگر قصیده نیز به همینصورت، این ویژگی را نمایش میدهند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شعر فارسی؛ قصیده؛ آرایههای ادبی؛ تکرار؛ قصیدۀ تکریر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Rule-Based Structure of the Repetition Poem | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Gholamreza Salemian | ||
| Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Some Persian poems classified as "repetition poems" in literary handbooks have a unique and structured form that distinguishes them from other poems. This study aims to elucidate the structure of this type of poem and identify examples within the works of Persian-speaking poets. The research reveals that a repetition poem is composed of several four-line stanzas, with each line in a stanza having a specific and unique repetition pattern. This pattern involves the repetition of two words without a space in the first line, followed by a threefold repetition of the same two words in the third line. This repetition pattern is then repeated in the second and fourth lines. Other stanzas in the poem follow the same structure. Introduction Before the advent of artificial poetry, a poet named Esjadi Marvazi composed a poem with a distinctive word arrangement that set it apart from other poems; its specific structure granted it a unique identity distinct from other poems and even other poetic forms. The repetition poem, illustrated by Esjadi's work, was typically analyzed within literary texts. In this study, we aim to analyze Esjadi's poem and other similar poems through an examination of their structural framework. Materials & Methods This study is based on a descriptive-analytical approach, utilizing a library-based method. Research findings The repetition poem is structured around several four-line stanzas. The oldest known example is Esjadi Marvazi's poem. A 36-line version of this poem is found in printed editions. It can be observed that stanzas 14 and 19 each have one less line. Amir Mazi has employed a two-line stanza with this structure in one of his poems. Rashid Vatouat also composed a poem following this structure. Falaki Sharani has two 12-line and one incomplete repetition poem in this style. A complete repetition poem in six stanzas, attributed to Falaki and Rashid Vatouat, is found in Adib Sabir's edition. Mohammad-Tali Bahari, considered the last Persian poet, also has a repetition poem. Discussion of Results & Conclusion The repetition poem is structured around several four-line stanzas. The first poet to compose a repetition poem in Persian was Esjadi Marvazi, and the last known poet was Bahari. The reasons behind the emergence and decline of this poem type are related to poets' motivations, either to adhere to or ignore this poetic figure. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Persian poetry, qasida, rhetorical devices, repetition, qasida-ye takrir | ||
| مراجع | ||
منابعادیب صابر، بن اسماعیل. (1385). دیوان. تصحیح احمدرضا یلمهها. تهران: نیک خرد.
امیدعلی، حجتاله. (1398). «تکرار؛ وجه مشترک اشعار عربی و فارسی خاقانی». پژوهشهای دستوری و بلاغی. شمارۀ 16. صص: 135ـ105.
امیر معزی. (1385). کلیات دیوان اشعار. مقدمّه، تصحیح و تعلیقات: محمدرضا قنبری. تهران: زوّار.
بدایعنگار لاهوتی، میرزا مهدیخان. (۱۳۰۴). بدایعالعروض در علم شعر فارسی. تهران: مطبعه مجلس.
بهار، محمدتقی. (1354). دیوان. تهران: امیرکبیر.
تاج الحلاوی، علی بن محمد. (1341). دقایقالشعر. به تصحیح سیدمحمد کاظم امام. تهران: دانشگاه تهران.
تاریخ سیستان. (1314). به کوشش محمدتقی بهار. تهران: کلالۀ خاور.
تفتازانی، مسعود بن عمر. (2010). مختصرالمعانی. مع الحاشیه لشیخ الهند محمود حسن. کراتشی: مکتبه البشری.
تقوی، نصرالله. (1363). هنجار گفتار. اصفهان: فرهنگسرای اصفهان.
حسینی کازرونی، سید احمد. (1395 الف). «قصیده، معانی و سیر تحوّل آن تا سدۀ هفتم و هشتم هجری در ادب فارسی». مجموعه مقالات همایش بینالمللی شرقشناسی، فردوسی و فرهنگ و ادب پارسی. ایروان: دانشگاه دولتی ایروان ارمنستان با همکاری مؤسسۀ سفیران فرهنگی مبین.
حسینی کازرونی، سید احمد. (1395 ب). «تنوّع و سیر قصیده در ادب فارسی (از سدۀ ششم تا دوازدهم هجری)». مجموعه مقالات همایش بینالمللی شرقشناسی، فردوسی و فرهنگ و ادب پارسی. دانشگاه دولتی ایروان ارمنستان با همکاری مؤسسۀ سفیران فرهنگی مبین.
خالقی راد، حسین. (1375). قطعه و قطعهسرایی در شعر فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
خزائلی، محمد و سادات ناصری، حسن. (1336). بدیع و قافیه. تهران: امیرکبیر.
دودپوتا، عمر محمد. (۱۳۸۲) تأثیر شعر عربی بر تکامل شعر فارسی. ترجمۀ سیروس شمیسا. تهران: صدای معاصر.
رادویانی، محمّد بن عمر. (1380). ترجمانالبلاغه. تصحیح احمد آتش. به کوشش توفیق هـ. سبحانی و اسماعیل حاکمی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
رجایی، محمدخلیل. (۱۳۵۳). معالمالبلاغه در علم معانی و بیان و بدیع. شیراز: دانشگاه شیراز.
رشید وطواط، محمد عمری. (1339). دیوان. با مقدمه، مقابله و تصحیح سعید نفیسی. تهران: کتابخانۀ بارانی.
رشید وطواط، محمد عمری. (۱۳۶۲). حدایقالسحر فی دقایقالشعر. به تصحیح و اهتمام عباس اقبال آشتیانی. تهران: کتابخانۀ سنایی و کتابخانۀ طهوری.
رضایی، حمید. (1390). «نویافتههایی دربارۀ مؤلّف دقایقالشّعر و برخی رجال آن». ادب فارسی. شمارۀ 3 و 5. صص: 174ـ159.
زاهدی، زینالدین (جعفر). (1346). روش گفتار. مشهد: دانشگاه مشهد.
سعدونزاده، جواد. (1390). «ساختار قصیده در شعر عربی پیش از اسلام و تأثیر آن بر نخستین قصیدهسرایان پارسیگو». ادبیات تطبیقی. شمارۀ 4. صص: 94ـ75.
شعبانیان، علیرضا. (1395 الف). «تأمّلی در ساختارهای لفظی و معنایی شعر عسجدی مروزی». پژوهشهای دستوری و بلاغی. شمارۀ 9. صص: 135ـ109.
شعبانیان، علیرضا. (1395 ب). «کارکردهای زیباییشناسی صنعت تکریر در شعر عسجدی مروزی، رشیدالدّین وطواط و ملکالشعرای بهار». مجموعه مقالات نخستین همایش ملّی ادبیّات غنایی. نجفآباد: دانشگاه آزاد اسلامی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1390). تازیانههای سلوک. تهران: آگاه.
شمسالعلماء گرکانی، حاج محمّد حسین. (1377). ابدعالبدایع. به اهتمام حسین جعفری. تبریز: احرار تبریز.
شمس قیس رازی. (1314). المعجم فی معاییر اشعارالعجم. تصحیح محمد قزوینی و مدرس رضوی. تهران: مؤسسۀ خاور.
شمیسا، سیروس. (1382). سبکشناسی شعر. تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس. (1386). انواع ادبی. تهران: میترا.
شمیسا، سیروس. (1390). نگاهی تازه به بدیع. تهران: میترا.
ضیف، شوقی. (۱۹۹۵). البلاغه تطور و تاریخ. قاهره: دارالمعارف.
عسجدی مروزی، عبدالعزیزبن منصور. (1394). دیوان. تصحیح علیرضا شعبانیان. تهران: سورۀ مهر.
غلامرضایی، محمّد. (1387). سبکشناسی شعر پارسی از رودکی تا شاملو. تهران: جامی.
فرزام، حمید. (1361). «تحریف واژهها و ترکیبات کهن». مجلّۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان. شمارة 2. صص: 236ـ217.
کاشف سبزواری، میرزا حسین واعظ. (۱۳۶۹). بدایعالافکار فی صنایعالاشعار. ویراسته میرجلالالدّین کزّازی. تهران: نشر مرکز.
محجوب، محمّدجعفر. (1345). سبک خراسانی در شعر فارسی. تهران: فردوس.
مرادی، ارحام. (1390). دقایقالشعر اثر علی بن محمد مشهور به تاج حلوایی (مقدمه، تصحیح انتقادی و تعلیقات). پایاننامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
مسعود سعد سلمان. (1364). دیوان. به اهتمام و تصحیح مهدی نوریان. اصفهان: کمال.
مطلوب، احمد. (۲۰۰۷). معجم المصطلاحات البلاغیه و تطورها. بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
نجفقلیمیرزا، آقا سردار. (1355). درّۀ نجفی. با تصحیح و تعلیقات و حواشی حسین آهی. تهران: کتابفروشی فروغی.
هدایت، رضاقلیخان. (۱۳۳۱). مدارجالبلاغه. شیراز: مطبعه محمدی.
ReferencesAdib Sabir, I. (2006). Divan. Corrected by A.R Yalameha. Tehran: Nik Kherad. [In Persian]
Amir Moezi. (2006). Kuliat-e Divan. Corrected by M.R. Qanbari. Tehran: Zavar. [In Persian]
Asjadi Marvazi, A. (2015). Divan. Corrected by A.R. Sha’bani. Tehran: Suray-e Mehr. [In Persian]
Baday'i-e Lahuti, M.Kh. (1925). Baday'al-aruz. Tehran: Majles. [In Persian]
Bahar, M.T. (1975). Divan. Tehran: AmirKabir. [In Persian]
Dodputa, O.M. (2003). The Influence of Arabic Poetry on the Development of Persian Poetry. Translated by Sirous Shamisa. Tehran: Sedaye Moaser. [In Persian]
Farzam, H. (1982). Distortion of ancient words and compounds. Journal of the Faculty of Literature and Human Sciences, Isfahan University, 1. 217-236. [In Persian]
Gholamreza’i. M. (2008). Poetic Stylistics of Persian Poetry. Tehran: Jamai. [In Persian]
Hedayat, R.K. (1952). Madarej al-Balagha. Shiraz: Mohamedi. [In Persian]
Hosayni Kazeruni, S.A. (2016a). Qasida and Its Evolution Until the Seventh and Eighth Centuries in Persian Literature. International Conference on Oriental Studies, Persian Literature and History. Yerevan: Yerevan University. [In Persian]
Hosayni Kazeruni, S.A. (2016b). Diversity and Evolution of Qasida in Persian Literature. International Conference on Oriental Studies, Persian Literature and History. Yerevan: University of Yerevan. [In Persian]
Kashef-e Sabzavari. H. (1990). Bada'i' al-Afkar fi'l-San'at al-Ash'ar. Corrected by M.J. Kazazi. Tehran: Markaz-e nashr. [In Persian]
Khaleghi Rad, H. (1996). Qet’a (Fragment) in Persian poem. Tehran: Scientific and Cultural. [In Persian]
Khaza'eli, M. & Sadat Naseri, H. (1957). Figure of Speech and Rhyme. Tehran: AmirKabir. [In Persian]
Mas’ud Sa’d Salman. (1985). Divan. Corrected by M. Nurian. Isfahan: Kamal. [In Persian]
Matlub, A. (2007). Dictionary of Rhetorical Terms and Developments. Beirut: Lebanon Publishers. [In Arabic]
Mohajub, M. J. (1966). The Khorasan Style in Persian Poetry. Tehran: Ferdows. [In Persian]
Moradi, A. (2011). Dqayeq al-She’r by Ali ibn Muhammad, known as Taj Halwai. Supervised by R. M. Sabzavari. Master's Thesis. Tehran: Allameh Tabatabaei University. [In Persian]
Najafqoli-Mirza, A. (1976). Dorra-ye Najafi. Corrected by H. Ahi. Tehran: Forughi. [In Persian]
Omid Ali, H. (2020). Repetition as a Common Feature between Arabic and Persian Poems by Khaqani. Journal of Rhetoric and Grammar Studies, 16, 105-135. [In Persian]
Radovani, M. (2001). Tarjuman-al Balagha. Corrected by A. Atash. Tehran: Association of Cultural Heritage. [In Persian]
Raja’i, M.K. (1974). Ma'alem-al Balagha. Shiraz: Shiraz University. [In Persian]
Rashid Vatvat, M.O. (1960). Divan. Corrected by S. Nafisi. Tehran: Barani. [In Persian]
Rashid Vatvat, M.O. (1983). Hada'eq-al Sehr fi Dqa'eq-al She’r. Corrected by A.E. Ashtiani. Tehran: Sanai and Tahuri. [In Persian]
Reza’i, H. (2011). New-founds about the Author of Daqayeq al-She‘er & Some of its Characters. Persian Literature, 3-5, 159-174. [In Persian]
Sa’dunzade, J. (2011). Structure of Qasida in Arabic Poetry Before Islam and Its Influence on the First Persian-Speaking Qasida-Writers. Comparative Literature, 4, 75-94. [In Persian]
Sha’bani, A.R. (2016a). Reflections on Poetry lexical and semantic structures Asjadi Marvazi. Journal of Rhetoric and Grammar Studies, 9, 109-135. [In Persian]
Sha’bani, A.R. (2016b). Aesthetic Functions of the Repetition Industry in the Poetry of Asjadi, Vatvat, and Bahar. National Conference on Literary Poetry. Najafabad: Islamic Azad University. [In Persian]
Shafi'i Kadkani, M.R. (2011). Conduct Scourges. Tehran: Agah. [In Persian]
Shamisa, S. (2007). Literary genres. Tehran: Mitra. [In Persian]
Shamisa, S. (2003). Prose Stylistics. Tehran: Faroud. [In Persian]
Shamisa, S. (2004). A New Look at Figure of Speech. Tehran: Mitra. [In Persian]
Shams al-Olama Garakani, M.H. (1998). Abda’-al Badaye’. Corrected by H. Jafari. Tabriz: Ahrar .[In Persian]
Shams-e Qays-e Razi (1935). Al-Mu'jam fi Ma'yir al-Ash'ar al-Ajmah. Corrected by M. Qazvini and Modares Razavi. Tehran: Khava Institute. [In Persian]
Taftazani, M. (2010). Mokhtasar al-Ma'ani. With a margin by Sh.M.H. Karachi: Maktabat al-Bushra. [In Arabic]
Taghavi, N. (1984). Hanjar-e Goftar. Isfahan: Farhang-e Isfahan. [In Persian]
Taj al-Halavi, A. (1962). Daqa'iq al-She’r. Edited by M.K. Imam. Tehran: University of Tehran. [In Persian]
Tarikh-e Sistan. (1314). Corrected by M.T. Bahar. Tehran: Kolaley-e Khavar. [In Persian]
Zahedi, Z. (1967). Speech Method. Mashhad: University of Mashhad. [In Persian]
Zayf, Sh. (2016). Evolution and History of Rhetoric. Cairo: Dar al-Ma'aref. [In Arabic] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 279 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 86 |
||