ارائه مدل مفهومی برای پیاده سازی مدیریت دانش در مراکز پژوهشی دولتی ایران | ||
| علوم و فنون مدیریت اطلاعات | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 27 مهر 1404 اصل مقاله (957.98 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/stim.2025.13515.2273 | ||
| نویسندگان | ||
| جواد معصومی؛ زهرا اباذری* ؛ زهره میر حسینی | ||
| گروه علم اطلاعات و دانششناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: این پژوهش با هدف ارائه یک مدل مفهومی جامع برای پیادهسازی مؤثر مدیریت دانش در مراکز پژوهشی دولتی ایران، به بررسی چالشها، نیازمندیها و عوامل کلیدی موفقیت در این حوزه میپردازد. مدل پیشنهادی با در نظر گرفتن شرایط بومی، فرهنگی و ساختاری این مراکز تدوین شده است تا بتواند به بهبود فرآیندهای دانشی و ارتقاء عملکرد آنها در سطح ملی و بینالمللی کمک کند. هدف اصلی این تحقیق، تدوین یک مدل مفهومی کاربردی برای پیادهسازی مدیریت دانش است که با نیازهای ویژه مراکز پژوهشی دولتی ایران سازگار باشد. این هدف از طریق شناسایی چالشهای موجود، تحلیل عوامل کلیدی موفقیت و ارائه پیشنهادهایی برای سیاستگذاری و تحقیقات آتی دنبال میشود. پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان با یکپارچهسازی ابعاد انسانی، فرهنگی، ساختاری و فناورانه، چرخهی دانش (از خلق تا بکارگیری) را در این سازمانها بهینه کرد و فرهنگ یادگیری مستمر را نهادینه ساخت. روش: این مطالعه از یک رویکرد پژوهشی آمیخته اکتشافی بهره برده است. در مرحله کیفی، با مرور نظاممند ۵۳ مقاله علمی (منتشر شده بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲) و تحلیل محتوای آنها با نرمافزار MAXQDA، تعداد ۱۰۶ شاخص اولیه استخراج شد. سپس، این شاخصها در یک فرآیند دلفی فازی سهمرحلهای با مشارکت ۳۰ نفر از خبرگان حوزه مدیریت دانش پالایش شدند. در نهایت، ۲۷ شاخص کلیدی که دارای اجماع بالا بودند، برای مرحله کمی انتخاب شدند. در مرحله کمی، پرسشنامهای بر اساس ۲۷ شاخص نهایی طراحی و در میان ۱۰۰ کارشناس مدیریت دانش از ۱۸ مرکز پژوهشی دولتی توزیع گردید. دادههای جمعآوریشده با استفاده از روش مدلسازی معادلات ساختاری و نرمافزار SmartPLS 4 تحلیل شدند. روایی و پایایی مدل از طریق شاخصهایی مانند آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی (CR) و میانگین واریانس استخراج شده (AVE) تأیید شد و روابط علی بین متغیرها مورد آزمون قرار گرفت. یافتهها: نتایج تحلیلها نشان داد که مهمترین چالشها در مسیر پیادهسازی مدیریت دانش در مراکز پژوهشی دولتی ایران، فرهنگ سازمانی سنتی، مقاومت در برابر تغییر، ضعف در زیرساختهای فناوری اطلاعات و فقدان یک سیاست ملی منسجم است. در فرآیند دلفی، شاخص "ایجاد انگیزه برای بکارگیری دانش" با کسب بالاترین میانگین (۴.۱۸) به عنوان مهمترین عامل شناخته شد که بر اهمیت ابعاد انسانی و فرهنگی تأکید دارد. مدلسازی معادلات ساختاری مشخص کرد که سه مؤلفه "جمعآوری و جذب دانش" (بار عاملی ۰.۳۳۹)، "خلق و ایجاد دانش" (بار عاملی ۰.۳۲۶) و "بکارگیری دانش" (بار عاملی ۰.۱۹۳) بیشترین تأثیر را بر راهبرد توسعه مدیریت دانش دارند. در مقابل، متغیر "سازماندهی و ساماندهی دانش" تأثیر معناداری در مدل نشان نداد که بیانگر پیچیدگی یا عدم کارایی فرآیندهای مستندسازی فعلی است. در نهایت، یک مدل مفهومی چهار لایه شامل لایههای راهبردی (رهبری و سیاست)، فرهنگی-انسانی (انگیزه و اعتماد)، ساختاری-فرآیندی (چرخه دانش) و فناورانه (زیرساخت) ارائه شد که با یک حلقه بازخورد ارزیابی، امکان بهبود مستمر را فراهم میآورد. نتیجهگیری: این پژوهش نتیجه میگیرد که موفقیت مدیریت دانش در مراکز پژوهشی دولتی ایران بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به رهبری متعهد، ایجاد فرهنگ یادگیرنده و طراحی نظامهای انگیزشی مؤثر بستگی دارد. مدل مفهومی ارائهشده، با اولویتدهی به خلق، جذب و بکارگیری دانش و ادغام آن در یک معماری چهارلایه، چارچوبی واقعبینانه برای این مراکز فراهم میکند. یافتهها نشان میدهد که فرآیندهای دستوپاگیر "سازماندهی دانش" باید با ابزارهای هوشمند سادهسازی شوند تا مانعی برای جریان دانش نباشند. از منظر سیاستگذاری، تدوین یک "سند ملی مدیریت دانش" با تعیین دقیق نقشها، منابع پایدار و شاخصهای کلیدی عملکرد (KPIs) یک ضرورت فوری است. سرمایهگذاری دولت در زیرساختهای فناورانه یکپارچه و امن و تشویق مراکز به اشتراکگذاری دانش از طریق مشوقهای مالی و غیرمالی، گامهای اساسی بعدی هستند. اجرای این مدل میتواند به تثبیت فرهنگ یادگیری، افزایش نوآوری و در نهایت ارتقای جایگاه علمی ایران کمک شایانی نماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مدیریت دانش؛ راهبرد مدیریت دانش؛ پیاده سازی مدیریت دانش؛ مدل مفهومی؛ مراکز پژوهشی دولتی؛ ایران | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Presenting a Conceptual Model for Implementing Knowledge Management in Iranian Governmental Research Centers | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Javad masoumi؛ zahra Abazari؛ Zohreh Mir Hosseini | ||
| Department of Knowledge and Information Science, NT.C., Islamic Azad University ,Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This research aims to present a comprehensive conceptual model for the effective implementation of knowledge management in Iranian governmental research centers, by examining the challenges, requirements, and key success factors in this field. The proposed model has been developed considering the local, cultural, and structural conditions of these centers to help improve knowledge processes and enhance their performance at the national and international levels. The main objective of this research is to develop a practical conceptual model for implementing knowledge management that is compatible with the specific needs of Iranian governmental research centers. This goal is pursued by identifying existing challenges, analyzing key success factors, and offering recommendations for policymaking and future research. The study seeks to answer the question of how the knowledge cycle (from creation to application) can be optimized and a culture of continuous learning can be institutionalized in these organizations by integrating human, cultural, structural, and technological dimensions. Methodology: This study utilized an exploratory mixed-methods research approach. In the qualitative phase, through a systematic review of 53 scientific articles (published between 2000 and 2022) and their content analysis using MAXQDA software, 106 initial indicators were extracted. These indicators were then refined in a three-round Fuzzy Delphi process with the participation of 30 knowledge management experts. Ultimately, 27 key indicators with high consensus were selected for the quantitative phase. In the quantitative phase, a questionnaire was designed based on the final 27 indicators and distributed among 100 knowledge management experts from 18 governmental research centers. The collected data were analyzed using the Structural Equation Modeling (SEM) method and SmartPLS 4 software. The validity and reliability of the model were confirmed through indicators such as Cronbach's alpha, Composite Reliability (CR), and Average Variance Extracted (AVE), and the causal relationships between variables were tested. Findings: The analysis revealed that the most significant challenges in implementing knowledge management in Iranian governmental research centers are traditional organizational culture, resistance to change, weak IT infrastructure, and the lack of a coherent national policy. In the Delphi process, the indicator "creating motivation for knowledge application" was identified as the most important factor, with the highest average score (4.18), emphasizing the importance of human and cultural dimensions. Structural Equation Modeling indicated that the three components of "knowledge collection and acquisition" (factor loading 0.339), "knowledge creation and generation" (factor loading 0.326), and "knowledge application" (factor loading 0.193) have the greatest impact on the knowledge management development strategy. In contrast, the variable "knowledge organization and codification" did not show a significant impact in the model, suggesting the complexity or inefficiency of current documentation processes. Finally, a four-layered conceptual model was presented, consisting of strategic (leadership and policy), cultural-human (motivation and trust), structural-process (knowledge cycle), and technological (infrastructure) layers, which allows for continuous improvement through a feedback and evaluation loop. Conclusion: This research concludes that the success of knowledge management in Iranian governmental research centers depends more on committed leadership, creating a learning culture, and designing effective motivational systems than on technology. The proposed conceptual model, by prioritizing the creation, acquisition, and application of knowledge and integrating it into a four-layered architecture, provides a realistic framework for these centers. The findings suggest that cumbersome "knowledge organization" processes should be simplified with smart tools to avoid becoming an obstacle to knowledge flow. From a policymaking perspective, developing a "National Knowledge Management Document" that clearly defines roles, sustainable resources, and Key Performance Indicators (KPIs) is an urgent necessity. Government investment in integrated and secure technological infrastructure and encouraging centers to share knowledge through financial and non-financial incentives are the next essential steps. Implementing this model can significantly contribute to establishing a learning culture, increasing innovation, and ultimately enhancing Iran's scientific standing. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Knowledge management, knowledge management strategy, knowledge management implementation, conceptual model, government research centers, Iran | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 320 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 170 |
||