کنایههای نویافته در دیوان شاپور تهرانی | ||
| پژوهش های دستوری و بلاغی | ||
| دوره 15، شماره 27، تیر 1404، صفحه 83-99 اصل مقاله (1.29 M) | ||
| نوع مقاله: بلاغی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/jls.2025.12853.1691 | ||
| نویسنده | ||
| حسین اتحادی* | ||
| استادیارگروه زبان وادبیات فارسی، واحد زابل، دانشگاه آزاد اسلامی، زابل، ایران | ||
| چکیده | ||
| کنایه یکی از شگردهای بیان معنا در علم بیان است که موجب ابهام و خیال انگیزی کلام میگردد. درکنایه مخاطب باید از صورت ظاهر عبارت، معنای پوشیدة کلام را که مقصود سخنور میباشد دریافت کند. در تحقیق حاضرکه به شیوة توصیفی-تحلیلی و بر اساس منابعکتابخانهای انجامگرفته، این شگرد بیانی در دیوان شاپورتهرانی بررسی و تحلیل شده است. هدف تحقیق آن است تا بررسی کند آیا شاپور تهرانی توانسته است در زمینة کاربرد انواع کنایه ابداعاتی هم داشته باشد. نتایج پژوهش نشان میدهد کنایه را در دیوان شاپور به دو دسته مجزا میتوان تقسیمکرد. نخست کنایههاییکه در فرهنگهای لغت یا کنایه ثبت شدهاند و گروه دیگر کنایههایی که حاصل ذوق آفرینشگرشاعر بوده است. موضوع این تحقیق دستة دوم کنایهها میباشد. این کنایهها نیزبه سه طریق در دیوان شاپور بهکار رفتهاند. گروه نخستکنایههایی هستندکه هم صورت ظاهر و هم معنای کنایی آن ها در فرهنگها ثبت نشده است. دستة دیگرکنایههایی هستند که صورت ظاهر عبارات آنها در فرهنگها ضبط شده، اما شاعر از آنها معنایی تازه اراده کرده که آن معنا از فرهنگها فوت شده است. در مواردی هم شاپور در ساختار الفاظ کنایهها، تغییراتی ایجاد کرده و گاه معنای تازهای هم از آنها اراده کرده است. شاپور از این طریق توانسته تا هم دایرة کنایات ادبی و در نتیجه معانی کلامش را گستردهترکند و هم بر غنای بلاغی اشعارش بیفزاید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شاپورتهرانی؛ بلاغت؛ کنایه؛ ترکیبات نو؛ معانی نو | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Newly discovered allusions in the Divan of Shapur Tehrani | ||
| نویسندگان [English] | ||
| hossein ettehadi | ||
| Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Zabol Branch, Islamic Azad University, Zabol, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Kenayeh is one of the expressive techniques in the art of rhetoric that creates ambiguity and imaginative quality in speech. In Kenayeh, the audience must grasp the underlying meaning of the words beyond their literal interpretation, which is the intended message of the speaker. The goal of this research is to determine whether Shapur Tehrani has made any innovations in the use of various Kenayehs. The results indicate that the Kenayehs in Shapur's works can be divided into two distinct categories: first, those that are recorded in lexicons or dictionaries, and the second, those that are the result of the poet's creative ingenuity. This research focuses on the latter category of Kenayehs, which are employed in three ways in the Divan of Shapur. The first group includes Kenayehs where both their literal form and their allegorical meaning are not found in dictionaries. The second group consists of those Kenayehs whose literal significance are recorded in lexicons, but the poet has intended a new meaning that is absent in the dictionaries. In some instances, Shapur has also altered the structure of the words in the Kenayehs, thus intending a new meaning as well. Introduction In each of the four expressive styles, the transmission of meaning has its specific characteristics. In Kenayeh, the phrase and sentence used by the speaker imply another meaning besides the obvious one. Abd al-Qahir al-Jurjani defines Kenayeh as "when the speaker intends to convey a meaning but does not express it with the words designated for that meaning; instead, he refers to a meaning that exists as a derivative and subordinate to the apparent meaning of the word and uses this apparent meaning to hint at the intended meaning" (67: 2004). Some have preferred Kenayeh and metonymy over other expressive methods, stating that "Kenayeh and metonymy express the intention and aim better than reality and explicit statements, as they convey the speaker's intention with reason, whereas reality, explicitness, and simile do so without reason" (Amin Shirazi, 529: 1998). Researchers have regarded the use of Kenayeh, especially in its extreme forms, as a characteristic of Sabke Hendi (the Indian style). Therefore, one can see part of the complexity and ambiguity of Sabke Hendi (the Indian style) intertwined with the use of Kenayeh. In this style, presenting strange and new meanings has been the ultimate aim of the poets; thus, they have sometimes succeeded in creating extraordinary and imaginative Kenayehs that have enriched the rhetorical beauty of Persian poetry. One poet of the Indian style who, based on the evidence presented in this research, seems to have had considerable success in creating fresh and imaginative Kenayehs is Shapur Tehrani. Materials & Methods This research employs an analytical-descriptive method, utilizing reliable and scholarly sources in the field of rhetoric to analyze and study Kenayehs in the Divan of Shapur Tehrani. The data have been gathered and analyzed through library studies. Research findings Kenayeh Whose Literal Form and Figurative Meaning are not Recorded in Lexicons. "I gaze so hungrily that my eyes are pinned to yours, Like a spear with an iron tip aimed at me." (Shapur Tehrani, 294:2003) The poet expresses such eagerness and desire to gaze upon his beloved that he does not avert his eyes, even if her gaze is as sharp as a spear aimed at him. The expression "hungry eyes" is to be understood as someone with a strong desire to look. In other words, his eyes are hungry for watching. A similar Kenayeh is "hungry eyes," which is used figuratively to describe someone who is stingy or miserly. (Refer to Burhan, 1983: under "hungry eyes") Kenayehs Whose Word Structure is Recorded in Lexicons but New Meanings are Intended by Shapur. Another group of Kenayehs examined in this research comprises those that are recorded in dictionaries, but the meanings that Shapur derives from them are new and unprecedented, which cannot be found in the lexicons. In the following verse, the descriptive expression "problem solver" is understood as a Kenayeh representing the beloved. " Shapur! I will not close the doors of desire on myself, If one day my problem solver casts a glance at me." (Shapur Tehrani, 151:2003) If one day my problem solver pays attention to me, I will achieve all my desires. In the lexicon Anandaraj, "problem solver" is defined as a servant or something similar. (Refer to Shad, 1984: under "problem solver") Nafisi has also recorded descriptors such as artist, handmaiden, acceptable, and agreeable for the word "problem solver." (Refer to Nafisi, 2535: under "problem solver") However, from the above couplet, such meanings cannot be inferred. It seems that "problem solver" in Shapur's view is a Kenayeh for someone who puts the poet's affairs in order and leads him to his goals. Kenayehs that have both changed in their wording and imply a new meaning. In some cases, Shapur has made minor changes to the structure of familiar and historical metaphors, making them feel fresh and unfamiliar. " Oh, tall sapling, how long will you be arrogant? Our short hand has no thorns " (Shapur Tehrani, 526:2003) The phrase "tall sapling" is a metaphor for the beloved. In the first line, the poet complains about the beloved's indifference and arrogance. In the second line, to express his kindness, the poet claims that his short hand has no thorns. The expression "having no thorns in his hand" is a Kenayeh to being gentle and harmlessness. Discussion of Results & Conclusion A part of the Kenayehs that Shapur has utilized is in a way the invention of the poet himself, allowing him to create fresh and imaginative combinations and convey new meanings through them. These Kenayehs can be categorized into three distinct sections. The first section consists of Kenayehs whose both surface form and Kenayehical meaning are not recorded in dictionaries and Kenayeh references. These Kenayehs are used more frequently in Shapur's divan (book of poetry). The second category includes Kenayehs whose words are recorded in dictionaries, but the poet has intended a new meaning for them that is not found in dictionaries. As stated in the text, this category of Kenayehs can help elucidate some of the difficulties encountered in literary texts. In other cases, the poet has made alterations to the structure of the Kenayehs and sometimes sought new meanings from them. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Shapur Tehrani, Rhetoric, Allusion, New compounds, New meanings | ||
| مراجع | ||
منابعاتحادی، حسین؛ عباسی، محمود و اویسی، عبدالعلی. (1396). «بررسی و تحلیل استعاره در دیوان شاپور تهرانی». مطالعات شبه قاره. شمارة 33. صص: 50ـ29.
اخیانی، جمیله. (1402). «نگاهی به کنایة «گربه در انبان داشتن» و دیگر کاربردهای بلاغی گربه در انبان». پژوهشهای دستوری و بلاغی. شمارة 23. صص: 237ـ224.
ادیب طوسی، محمّد امین. (1388). فرهنگ لغات ادبی. تهران: مؤسسة مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
اسماعیلی طاهری، مهدی. (1391). «تلمیحات و اشارات دیوان شاپور تهرانی». پایان نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه کاشان.
امین شیرازی، احمد. (1377). آیین بلاغت، شرح فارسی مختصرالمعانی. تهران: انتشارات فروغ قرآن.
انجو شیرازی، جمال الدین حسین بن حسن. (1375). فرهنگ جهانگیری. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
انوری، حسن. (1383). فرهنگ کنایات سخن. تهران، سخن.
برهان محمدحسین بن خلف تبریزی. (1362). برهان قاطع. به اهتمام محمد معین. تهران: امیرکبیر.
بومری، احمد؛ واثق عباسی، عبدالله و مشهدی، محمد امیر. (1400). «بازتاب ادب تعلیمی در شعر غنی کشمیری و شاپور تهرانی». نشریة مطالعات شبه قاره. شمارة 40. صص: 120ـ103.
بهار، لالهتیک چند. (1380). بهار عجم. تصحیح کاظم دزفولیان. تهران: انتشارات طلایه.
جرجانی، عبدالقاهر. (1383). دلائل الاعجاز فیالقرآن. ترجمه و تلخیص سیّدمحمّد رادمنش. اصفهان: گروه انتشارات شاهنامه پژوهی.
داعی الاسلام، سید محمّدعلی. (1362). فرهنگ نظام. تهران: انتشارات فاروس ایران.
دهخدا، علی اکبر. (1377). لغت نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رضی، هاشم. (1382). دین و فرهنگ ایرانی پیش از عصر زرتشت. تهران: سخن.
شاپور تهرانی، ارجاسب بن خواجگی. (1382). دیوان. تصحیح و تحقیق یحیی کاردگر. تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
شجاعی، محمّد. (1362). معاد. تهران: امیرکبیر.
شاد، محمد پادشاه. (1363). فرهنگ جامع فارسی آنندراج. زیر نظر محمّد دبیرسیاقی. تهران: کتابفروشی خیام.
شمیسا، سیروس. (1387). فرهنگ اشارات. تهران: نشر میترا.
صائب تبریزی، محمدعلی. (1387). دیوان. به کوشش محمد قهرمان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
صفا، ذبیح الله. (1373). تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس.
عفیفی، رحیم. (1376). فرهنگنامة شعری. تهران: سروش.
علیخان اکبرآبادی، سراج الدین. (1375). فرهنگ چراغ هدایت. به کوشش منصور ثروت. تهران: امیرکبیر.
فخر الزمانی قزوینی، ملاعبدالنبی. (1340). تذکره میخانه. تصحیح و تنقیح و تکمیل تراجم به اهتمام احمدگلچین معانی. تهران: انتشارات شرکت نسبی حاج محمد حسین اقبال و شرکاء.
قیس رازی، شمسالدین محمّد. (1373). المعجم فی معاییر اشعار العجم. به کوشش سیروس شمیسا. تهران: انتشارات فردوس.
کمالالدین اسماعیل. (1394). دیوان. به اهتمام حسین بحرالعلومی. تهران: انتشارات سنایی.
گرامی، بهرام. (1389). گل و گیاه در هزار سال شعر فارسی. تهران: سخن.
ماهیار، عباس. (1394). نجوم قدیم و بازتاب آن در ادب پارسی. تهران: انتشارات اطلاعات.
محتشم کاشانی، علی ابن احمد. (1391). کلیّات. تصحیح مصطفی فیضیکاشانی. تهران: انتشارات سورة مهر.
میردار رضایی، مصطفی. (1399). «غربت کنایه در پژوهشهای مکتب وقوع». پژوهشهای دستوری و بلاغی. شمارة 18. صص: 347ـ315.
نصرآبادی، محمدطاهر. (1378). تذکرة نصرآبادی. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محسن ناجی نصرآبادی. تهران: اساطیر.
نظامیگنجهای، الیاس بن یوسف. (1389). مخزنالاسرار. تصحیح بهروز ثروتیان. تهران: امیرکبیر.
نفیسی، علی اکبر. (2535). فرهنگ نفیسی (ناظم الاطبّاء). تهران: کتابفروشی خیام.
یوسفی، غلامحسین. (1386). چشمة روشن. تهران: انتشارات علمی.
ReferencesAdib toosi, M.A. (2009). Farhang-e Loghat- e Adabi. Tehran:The Institute of Islamic Studies University Tehran. [In Persian]
Afifi, R. (1988). Farhangname-ye Sheri. Vol.3. Tehran: Soroosh. [In Persian]
Akhyani, J. (2023). Negahi be Kenayeye Gorbe dar Anban Dashtan. Rhetoric and grammar studies, 23, 224-237. [In Persian]
Alikhan Akbarabadi, S. (1996 ). Farhang-e Cheragh-e Hedayat. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Amin Shirazi, A. (1998). Aein e Balaghat.V 1. Tehran: Foroogh-e Ghoran. [In Persian]
Anvari, H. (2004). Farhang-e Kenayat e Sokhan. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Bahar, L.CH. (2001). Bahar e Ajam. Tehran: Talaye. [In Persian]
Bomari, A., Vasegh abbassi, A & Mashhadi, M. (2021). Baztabe Adabe Talimi dar Shere Qani Keshmiri va Shapur Tehrani. Subcontinental Reaserches, 40, 103-120. [In Persian]
Borhan, M.H. (1982). Borhan e Ghate. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Daei ol Islam, M.A. (1983). Farhang-e Nezam. Vol.3. Tehran: Faroos e Iran. [In Persian]
Dehkhoda, A. (1998). Loghatname. Tehran: University Tehran. [In Persian]
Enjoo Shirazi, J.H. (1996). Farhang-e Jahangiri. Vol.3. Mashhad: Mashhad University Press. [In Persian]
Ettehadi, H., Abbasi, M & Oveysi, A. (2017). The Study and Analysis of Metaphor in Divan e Shapur Tehrani. Subcontinental Reaserches, 33, 29-50. [In Persian]
Esmaeili Taheri, M. (2012). Talmihat va Esharate Divane Shapure Tehrani. Master's thesis. Kashan: University of Kashan. [In Persian]
Fakhr- al zzamani, M.A. (1961). Tazkare-ye Meykhane. Tehran: Sherkat-e Eghbal va Shoraka. [In Persian]
Gerami, B. (2010). Gol va Giyah dar Hezar Sal She’r-e Farsi. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Jorjani, A. (2004). Dayel al - Ejaz fel Ghora’n. Esfahan: Shahname Pazhoohi. [In Persian]
Kamal-aldin Esmaiel. (2015). Divan. Tehran: Sanaei. [In Persian]
Mahyar, A. (2015). Nojoom-e Ghadim va Baztab-e an dar Adab-e Farsi. Tehran: Ettelaat. [In Persian]
Mirdar Rezaei, M. (2020). Qorbat e Kenaye dar Pazhuheshhaye Maktabe Voqoo. Rhetoric and grammar studies, 18, 315-347. [In Persian]
Motasham Kashani ,A.A. (2012). koliyat. Vol.2. Tehran: Sore-ye Mehr. [In Persian]
Nafisi, A. (1954). Farhang-e Nafisi. Vol.1. Tehran: Khayyam bookstore. [In Persian]
Nasr Abadi, M. (1999). Tazkare-ye Nasr Abadi. Tehran: Asatir. [In Persian]
Nezami Ganjeei, EL. (2010). Makhzan ol Asrar. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Qeys e Razi, SH.M. (1994). Almojam fi Maaier-e Ashar-e Ajam. Tehran: Ferdos. [In Persian]
Razi, H. (2003). Din va Farhang e Irani Pish az Asre Zartosht. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Saeb Tabrizi, M.A. (2008). Divan. Vol.5. Tehran: Elmi va Farhangi. [In Persian]
Safa, Z. (1994). History of Iranian Literature. Vol.5. Tehran: Ferdaws. [In Persian]
Shaad, M.P. (1983). Farhang-e Anandraaj. Tehran: Khayyam Bookstore. [In Persian]
Shamisa, S. (2006). Farhan-e Eshsarat. Vol.1. Tehran: Mitra. [In Persian]
Shapur Tehrani, A.Kh. (2003). Divan. Tehran: Library, Museum and Documentation Center of the Islamic Consultative Assembly. [In Persian]
Shojaei, M. (1983). Maa’d. Vol.3. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Yosefi. Q. (2006). Cheshme-ye Roshan. Tehran: Elmi. [In Persian]
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 291 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 41 |
||