پاسخگو بودن اخلاقی خدا در قرآن از منظر تفاسیر اشاعره و عدلیه | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| مقاله 3، دوره 11، شماره 2 - شماره پیاپی 22، مهر 1404 اصل مقاله (1.53 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2025.12579.2443 | ||
| نویسنده | ||
| حامد شیواپور* | ||
| استادیار دانشگاه مفید | ||
| چکیده | ||
| بحث درباره اخلاقی بودن خدا از مباحث مهم در فلسفه و الهیات است. پرسش آن است که آیا خدا اخلاقی رفتار میکند / باید رفتار کند یا نه. یکی از پیامدهای مهم این بحث پاسخ به این پرسش است که آیا خدا به لحاظ اخلاقی پاسخگو است یا خیر. در فرهنگ اسلامی، این بحث را از راه نزاع مشهور حسن و قبح در کلام میتوان پی گرفت. از دیدگاه اشاعره خدا مقید به اخلاق نیست و بنابراین از نظر اخلاقی هم پاسخگو نیست. در مقابل، عدلیه (معتزله و امامیه) معتقدند خدا باید اخلاقی رفتار کند و در نتیجه از نظر اخلاقی نیز باید پاسخگو باشد. این اختلاف در تفسیر قرآن نیز اثر میگذارد و هر دو گروه، در اثبات دیدگاه خود به آیاتی از قرآن استناد میکنند. به نظر میرسد بیش از همه آیه 23 سوره انبیاء در اثبات پاسخگو نبودن خدا مورد استناد اشاعره و آیه 165 سوره نساء در اثبات پاسخگو بودن خدا مورد استناد عدلیه قرار میگیرد. در این مقاله پس از گزارش این دیدگاهها، نشان دادهایم که نتیجه داوری درباره این اختلاف از راه ادله متنی و فرامتنی بیشتر به سود عدلیه است و لذا تفسیر آنان از آیات مورد اشاره، پذیرفتنیتر به نظر میآید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خدا و اخلاق؛ دین و اخلاق؛ خدا در قرآن؛ اخلاق در قرآن؛ پاسخگویی خدا؛ تفسیر کلامی قرآن | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Moral Accountability of God in the Quran from the Perspectives of Ash'arite and Adliyya Exegeses | ||
| چکیده [English] | ||
| The discussion about the morality of God is one of the significant topics in philosophy and theology. The question is whether God behaves morally, whether He ought to behave morally, or not. One of the important implications of this discussion is answering the question of whether God is morally accountabe or not. In Islamic culture, this debate can be traced through the well-known dispute over husn (goodness) and qubh (evil) among theologians. From the perspective of the Ash'arites, God is not bound by morality, and therefore, He is not morally accountabe. In contrast, the Adliyya (Mu'tazilites and Imami Shi'a) believe that God must act morally and, as a result, must also be morally accountabe. This difference in interpretation also influences the exegesis of the Quran, and both groups cite verses from the Quran to support their views. It seems that Ash'arites most frequently refer to verse 23 of Al-Anbiya to argue for God's lack of accountability, while the Adliyya cite verse 165 of An-Nisa to argue for God's accountability. In this paper, after presenting these viewpoints, I have demonstrated that the conclusion of judging this dispute, based on both textual and extra-textual evidence, leans more in favor of the Adliyya. Relying on this evidence, the perspective of the Adliyya and their interpretation of the mentioned verses appear more acceptable. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| God and ethics, religion and ethics, God in the Quran, ethics in the Quran, God', s accountability, theological interpretation of the Quran | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 256 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 88 |
||