حق دادرسی منصفانه در تقاطع حقوق اساسی و حقوق کیفری ایران و ترکیه | ||
| آموزههای حقوق کیفری کشورهای اسلامی | ||
| دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 9، فروردین 1405، صفحه 72-99 اصل مقاله (732.65 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/dclic.2025.13276.1093 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالسعید شجاعی* 1؛ آیت الله جلیلی2 | ||
| 1استادیار گروه حقوقِ دانشکده حقوق و علوم اجتماعیِ دانشگاه پیامنور، ایران، تهران | ||
| 2استادیار گروه حقوق عمومیِ دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم | ||
| چکیده | ||
| حق بر دادرسی منصفانه بهعنوان یکی از هستههای بنیادین حقوق عمومی درتقاطع دو حوزه کلیدی حقوق اساسی و حقوق کیفری موضوع تحلیلهای ساختاری و نهادی گستردهای قرار گرفته است. مطالعه تطبیقی این نهاد در نظامهای حقوقی ایران و ترکیه امکانی برای واکاوی ظرفیتهای نظری و هنجاری و عملی در تضمین این حق بنیادین فراهم میآورد. تمرکز این جستار بر شناسایی سازوکارهای حمایتی و نقاط افتراق یا اشتراک در کاربست دادرسی منصفانه در دو نظام مذکور با هدف استخراج الگوهای قابل اقتباس و طراحی مدل بومی در چارچوب حقوق داخلی ایران است. این پژوهش به روش تحلیلیتطبیقی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، اسناد حقوقی و رویههای قضایی نگاشته شده و در چهارچوب نظریههای عدالت قضایی، حاکمیت قانون و نظام تضمینهای رویهای سامان یافته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که علیرغم تصریح اصول دادرسی منصفانه در قوانین اساسی و عادی هر دو کشور با خلأهای نهادی و تفسیری در تحقق عملی این حق مواجهاند. نظام حقوقی ایران فاقد نهاد واسط تفسیری مؤثر میان سطوح تقنین و اجراست، درحالیکه ترکیه با وجود دادگاه قانون اساسی و عضویت در نظام اروپایی حقوق بشر از مشکل استقلال نهادی و اجرای ناقص آرای دیوان رنج میبرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دادرسی منصفانه؛ سازوکارهای نهادی حمایتی؛ حقوق اساسی تطبیقی؛ عدالت رویهای | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Right to a Fair Trial at the Intersection of Constitutional and Criminal Law in Iran and Türkiye | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Abdul-Saeed Shojaei1؛ Ayatollah Jalili2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, Payam Noor University, Iran, Tehran | ||
| 2Assistant Professor, Department of Public Law, Faculty of Law, University of Qom, Iran, Qom | ||
| چکیده [English] | ||
| The right to a fair trial, as one of the fundamental cores of public law at the intersection of two key areas of constitutional law and criminal law, has been the subject of extensive structural and institutional analyses. A comparative study of this institution in the legal systems of Iran and Türkiye provides an opportunity to explore the theoretical, normative, and practical capacities in guaranteeing this fundamental right. The focus of this paper is on identifying the support mechanisms and points of difference or commonality in the application of fair trial in the two aforementioned systems with the aim of extracting adoptable models and designing a local model within the framework of Iranian domestic law. This research is written in an analytical-comparative manner, using library resources, legal documents and judicial procedures, and is organized within the framework of the theories of judicial justice, the rule of law and the system of procedural guarantees. The research findings show that despite the stipulation of the principles of fair trial in the constitutional and ordinary laws, both countries face institutional and interpretative gaps in the practical realization of this right. The Iranian legal system lacks an effective interpretative intermediary institution between the levels of legislation and implementation, while Türkiye, despite having a Constitutional Court and membership in the European human rights system, suffers from the problem of institutional independence and incomplete implementation of the Court's decisions. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| fair trial, institutional support mechanisms, comparative constitutional law, procedural justice | ||
| مراجع | ||
|
سید عبداللطیف سجادی (1393). «رابطه علم قاضی با بینه در فرض تعارض»، فصلنامه علمی اندیشه خاتم، دوره ۱، شماره ۱.
علمالهدی، سید حجتاله و مهرپور، حسین (۱۳۹۶). «تحلیل امکان استناد دیوان عدالت اداری به قانون اساسی»، مجله راهبرد، شماره 83.
مهرپور، حسین (۱۳۷۶). «تأملی در تفسیر قانون در تفسیر شورای نگهبان»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 19-20.
زمان زاده بهبهانی مهری، رهامی محسن و ناجی زواره مرتضی (۱۳۹۷). «واکاوی اصول دادرسی عادلانه در فقه امامیه»، دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۹، شماره ۲، پیاپی 48.
ساقیان محمدمهدی و نورریان علیرضا (۱۴۰۱). «بازتعریف اصول حاکم بر دادرسی کیفری در پرتو اساسی سازی آیین دادرسی کیفری»، فصلنامه پژوهش کیفری، دوره 11، شماره 41.
امیری عباس و همکاران (۱۴۰۳). «قوه قضائیه و کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران در سالهای 1378-1397: چالشها و راهکارها»، مجله مجلس و راهبرد، دوره 31، شماره 117.
محمد علی زاده، اشکلک، حبیب و رشیدی، یاسر (۱۳۹۹). «بررسی اصول دادرسی منصفانه در محاکم کیفری با توجه به قانون آیین دادرسی کیفری 1392»، مجله آموزههای حقوقی گواه، دوره ۶، شماره ۱، پیاپی 10.
حاجی ده آبادی، احمد (۱۳۹۲). «عدم اعتبار اقرار غیرقضایی در امور کیفری»، مجله حقوق اسلامی، دوره ۱۰، شماره 39.
شاهد، بهارک و مِهرا، نسرین (۱۳۹۷). «برخی از جلوههای بارز الگوی دادرسی منصفانه در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392»، مجله پژوهشهای حقوق جزا و جرمشناسی، شماره 12.
موسوی بجنوردی، محمد و دانش پور، افتخار (1390). «بررسی فقهی- حقوقی جایگاه شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی و نحوه نظارت آن بر قوانین و مقررات»، نشریه پژوهشنامه متین، شماره ۵۳.
مسعودیان، مصطفی (1398). «تحلیل فقهی حقوقی شاخصههای عدالت قضایی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، مجله دانش حقوق عمومی، دوره ۸، شماره ۲۵.
لرکجوری، عاطفه؛ پورباقی، مریم و کریمی، علی (۱۴۰۲). «واکاوی امکانسنجی اصول دادرسی منصفانه در محاکم کیفری ایران مبتنی بر قواعد فقه جزائی اسلامی»، نشریه فقه، حقوق و علوم جزا، دوره ۷، شماره 29.
شعبانی دولتآبادی، علی (1403). «گذری بر اصول دادرسی منصفانه در امر کیفری در نظام حقوقی ایران و موازین حقوق بینالملل»، فصلنامه قضانامه، شماره 4.
ریشه، عبدالامیر و منزوی پوربنا، امین (۱۳۹۲). «حمایتهای کیفری از اصل کرامت انسانی در قانون آیین دادرسی ایران مصوب 1392»، سومین کنفرانس در اقتصاد و علوم انسانی.
Alekseenko, E. A. (2023). “The Dual Nature of the Interaction of the Prosecutor's Office of the Russian Federation with Public Authorities in the Field of Protection of Individual Rights and Freedoms”, Russian Journal of Legal Studies (Moscow), 10 (1)
Aydin, H, & Avincan, K. (2020). “Intellectual Crimes and Serious Violation of Human Rights in Turkey: a Narrative Inquiry”, The International Journal of Human Rights, 24 (8)
Boryslavska, O. (2021). “Judicial Reforms in Eastern Europe: Ensuring the Right to a Fair Trial Or an Attack on the Independence of the Judiciary?”, Access to Just. E. Eur, 122.
Horwitz, A, & Wasserman, M. (1980). “Formal Rationality, Substantive Justice, and Discrimination: A Study of a Juvenile Court”, Law and Human Behavior, 4 (4)
Sahu, A. (2021). “Critical Analysis on the Fair Trial in India”. Jus Corpus LJ, 2, 368.
Schmid, E. (2009). “The Right to a Fair Trial in Times of Terrorism: A Method to Identity the Non-Derogable Aspects of Article 14 of the International Covenant on Civil and Political Rights”. Goettingen J. Int'l L, 1, 29.
Schomburg, W. (2009). “The Role of International Criminal Tribunals in Promoting Respect for Fair Trial Rights”, Nw. UJ Int'l Hum. Rts, 8, 1.
Simonis, M. (2019). “Effective Court Administration and Professionalism of Judges as Necessary Factors Safeguarding the Mother of Justice-the Right to a Fair Trial”, In IJCA (Vol. 10).
Varol, O. O, Dalla Pellegrina, L, & Garoupa, N. (2017). “An Empirical Analysis of Judicial Transformation in Turkey”, The American Journal of Comparative Law, 65 (1), 187-216.
Vizdoaga, T, & Bria, I. (2022). “The Presumption of Innocence in the System of Legal Presumptions”, Revista Institutului National Justitiei, 8.
Vuille, J, Lupària, L, & Taroni, F. (2017). “Scientific Evidence and the Right to a Fair Trial under Article 6 ECHR”, Law, Probability and Risk, 16 (1) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 232 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 58 |
||