مطالعه تطبیقی اثر قوه قاهره و حوادث غیرمترقبه بر اجرای قرارداد در حقوق ایران و مصر | ||
| آموزههای حقوق خصوصی کشورهای اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5، فروردین 1404، صفحه 97-118 اصل مقاله (4.57 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/dplic.2025.13163.1058 | ||
| نویسندگان | ||
| مصطفی هراتی* 1؛ سمیراء هراتی قوی2 | ||
| 1استادیار دانشکده حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ایران | ||
| 2عضو هیات علمی وابسته، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی ملارد، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| نهاد قوه قاهره و مفهوم نزدیک به آن یعنی حوادث غیرمترقبه، در زمره ابزارهای مهم حقوق قراردادها برای مواجهه با بحرانها و رخدادهای پیشبینیناپذیر قرار میگیرند؛ وضعیتی که اجرای تعهدات قراردادی را یا بهکلی غیرممکن میسازد یا آن را چنان دشوار میکند که ادامه پایبندی به قرارداد خلاف انصاف و عدالت تلقی میشود. نظامهای حقوقی مختلف با اتکا به مبانی فقهی و فلسفی خاص خود، سازوکارهایی متفاوت برای مواجهه با چنین وضعیتهایی اتخاذ کردهاند. در حقوق ایران، تحلیل قوه قاهره عموماً مبتنی بر فقه امامیه و اصول حاکم بر لزوم وفای به عهد است، در حالیکه در حقوق مصر، این مفهوم از یکسو متأثر از فقه مذاهب اهل سنت بهویژه فقه مالکی و از سوی دیگر ملهم از آموزههای حقوق نوشته فرانسه است. تفاوت در مبانی فکری، در نحوه شناسایی مصادیق قوه قاهره، آثار مترتب بر آن، و سازوکار رفع یا تعدیل تعهدات نیز نمود یافته است. مقاله حاضر با رویکردی تطبیقی و با روش توصیفی ـ تحلیلی، در پی آن است که ضمن تبیین دقیق مفاهیم و تمایز میان قوه قاهره و حوادث غیرمترقبه، اثر این وقایع بر اجرای تعهدات قراردادی در دو نظام حقوقی ایران و مصر را بررسی کند. یافتهها نشان میدهد که با وجود اشتراک نظری در پذیرش اصل تأثیر وقایع قاهره بر سرنوشت تعهدات، نظام حقوقی ایران بهسبب پراکندگی در منابع، فقدان رویه واحد، و غلبه رویکرد قاضیمحور، با چالشهایی در تفسیر و اجرای این نهاد مواجه است، در حالیکه حقوق مصر با بهرهگیری از ساختار مدون قانون مدنی و نظام قاعدهمندتر در تفسیر مفاهیم، کارآمدی بیشتری در برخورد با رخدادهای قهری دارد. در پایان مقاله، با تأکید بر اهمیت وحدت رویه، تفسیر منصفانه، و ضرورت بهرهگیری از تجربه نظامهای موفق، پیشنهادهایی برای تقویت جایگاه نهاد قوه قاهره در حقوق ایران ارائه میگردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قوه قاهره؛ حوادث غیرمترقبه؛ اجرای قرارداد؛ حقوق ایران؛ حقوق مصر؛ فقه امامیه؛ فقه اهل سنت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Study of the Effect of Force Majeure and Unforeseeable Events on Contract Performance in Iranian and Egyptian Law | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mostafa Harati1؛ Samira Harati Ghavi2 | ||
| 1Assistant Professor, Faculty of Law, University of Religions and Sects, Qom, Iran | ||
| 2Affiliated Faculty Member, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Mallard, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The institution of force majeure and its related concept, unforeseeable events, are among the key mechanisms in contract law for addressing crises and unforeseen circumstances—situations that either render contractual performance impossible or make continued adherence to the contract so burdensome that it becomes inconsistent with fairness and justice. Different legal systems, grounded in their distinct jurisprudential and philosophical foundations, have adopted varying mechanisms to deal with such circumstances. In Iranian law, the analysis of force majeure is primarily based on Imami jurisprudence and the principles governing the binding nature of contractual obligations (al-wafāʾ bi al-ʿahd), whereas in Egyptian law, the concept is influenced both by Sunni jurisprudence—particularly the Maliki school—and by the doctrines of the French civil law tradition. These intellectual differences manifest in the identification of what constitutes force majeure, the legal consequences attached to it, and the mechanisms for extinguishing or adjusting contractual obligations. This article, employing a comparative and descriptive–analytical approach, seeks to elucidate the precise meanings and distinctions between force majeure and unforeseeable events, and to examine the impact of such occurrences on the performance of contractual obligations in Iranian and Egyptian legal systems. The findings reveal that, despite a shared theoretical acceptance of the effect of force majeure on contractual obligations, Iranian law faces challenges due to fragmented sources, the absence of unified judicial practice, and the predominance of a judge-centered interpretive approach. By contrast, Egyptian law—benefiting from the codified structure of its Civil Code and a more rule-based interpretive framework—demonstrates greater efficiency in addressing coercive or unforeseen events. The article concludes by emphasizing the importance of judicial consistency, equitable interpretation, and the adoption of comparative experiences from successful legal systems, offering recommendations for strengthening the institution of force majeure within Iranian law. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Force Majeure, Unforeseeable Events, Contract Performance, Iranian Law, Egyptian Law, Imami Jurisprudence, Sunni Jurisprudence | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 337 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 290 |
||