ابعاد حقوقی و اخلاقی ثبت پتنت ژن سلامت خانواده در فناوریهای بیوزیستی با تأکید بر نظام حقوقی ایران و آمریکا | ||
| حقوق عمومی تطبیقی | ||
| دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5، فروردین 1404، صفحه 24-56 اصل مقاله (4.38 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/cpl.2025.12105.1044 | ||
| نویسنده | ||
| سیما حاتمی* | ||
| دکتری حقوق بینالملل عمومی، پسادکتری دانشکده علوم خانواده دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| تحولات اخیر در حق مالکیت فکری، زمینه ثبت تجاری ژنوم انسان را از حیث کالای عمومی فراهم گردانیده است که با رویکرد تطبیقی ناظر به نظامهای حقوقی پیشرو در نظام حقوقی کامنلا و نیز قانون ثبت اختراع در ایالاتمتحده و نیز با وحدت ملاک از تصمیمات مهم دیوان عالی آمریکا در مورد رأی معروف دیاموند علیه چاکراباتی، قابلیت ثبت اختراع اشکال حیات انسان و ژنوم وی را به استثنای ارگانیسمهای انسانی که غیرقابل ثبت مانند اندامها و اجزا و منابع ژنتیکی موجودات انسانی هستند، مقرر نموده است. این امر تحدید و تضییع حقوق افراد را ناظر به مواد ژنتیکی خود در پی دارد. با عنایت به رویکردهای جدید و قابل اجرا، قابل ثبت بودن این فناوری در مورد منابع ژنتیکی انسان از حیث خیر مشترک بشریت و منافع جامعه بشری و تجاریسازی آن بهعنوان کالای عمومی به ذهن متبادر گردیده است. قبل از طرح نظرات انجمن آسیبشناسی مولکولی در رأی معروف «میریاد» که قابلیت ثبت اختراع ژنهای انسانی را نیز کاهش داد، تصمیم در دعوای پیشگفته منجر به تکثیر پتنتهای ژنی و رشد بازار جهانی بیوتکنولوژی شد. درحالیکه بحث در مورد ثبت اختراع مواد ژنتیکی انسانی و حقوق فردی همچنان ادامه دارد، شرکتهای جمعآوری دِنا و منابع ژنتیک انسانی بهطور معمول از مواد ژنتیکی مشتری خود برای تحقیقات دارویی چند میلیون دلاری استفاده میکنند. این تحقیق چالشهای حقوقی و اخلاقی را در ثبت پتنت ژن انسانی به مداقه میگذارد. | ||
تازه های تحقیق | ||
گرچه آرای اخیر خصوصاً دیوان عالی آمریکا در پرونده میریاد وارد کردن بحث کرامت انسانی را که زیربنای اخلاق و حق بشر است را مانع قابلیت ثبت توالی ژنهای انسانی میداند، اما در حوزه ثبت به نظر میرسد با توجه به ساختارهای فنی و تخصصی برای قابلیت ژن و ژنوم انسان فضای امنیت حقوقی برای تضمین مفاهیم اخلاقی و حقوقی هویت و کرامت ذاتی و نشئه الوهیتی انسان آن را همراستا با اصل میراث مشترک حقوق بشریت میداند و ناگزیر استثنائاتی برای قابلیت ثبت موضوعات را در حقوق داخلی باز میکند تا دغدغه حقوق بشری و کرامت انسانی در مالکیت معنوی باعث همکاری مؤثر دولتها و حقوق عمومی در پاسداشت این میراث ارزشمند بشریت باشد. لذا با نگاه حقوق بشری به مقوله مورد بحث، به نظر میرسد علاوه بر تقویت حقوق حریم خصوصی ژنتیکی، باید نوعی قانون وضع شود که نهتنها نحوه استفاده شرکتهای جمعآوری ژنوم انسان و اطلاعات آن در توالی ژنها از این دادههای ژنتیکی را تنظیم میکند، بلکه بر این موضوع نظارت میکند که اشخاص ثالث به پایگاههای اطلاعاتی ژنتیکی ارزشمند دسترسی دارند. علاوه بر این، امنیت سایبری برای سالهای آینده همچنان یک موضوع مداوم خواهد بود و قانونگذاران باید برای مقابله با چالشهای منحصربهفرد و در حال تحولی که ارائه میکند برای محافظت بهتر از مواد ژنتیکی در برابر کسانی که از آن برای ردیابی و آسیب رساندن به اعضای ارتش استفاده میکنند، آماده باشند. ایجاد هماهنگی بین اخلاقیات و حقوق بشری چون عدم مالکیت منابع ژنتیک انسانی یا استفاده تجاری آن و حکومت در تحقیقات ژنومیک انسانی بهعنوان ضرورت اجتنابناپذیری است که فرایندهای آن خصوصاً در کشورهای درحالتوسعه در حمایت و ایجاد ظرفیتها و زیرساختهای نوپا در علوم زیستی و ژنومیک انسانی است که میتواند پاسخی به مسائل جدید حاکمیتی غیرمنتظره نظیر ثبت پتنت ژن انسان مرتبط با ژنتیک انسانی باشد که باید مداقه در پیامدهای نظیر شهروندی علمی و استثنا گرایی ژنتیکی و بازتاب آن در دولتها و تعهدات دولتها را حلوفصل نماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امنیت زیستی؛ بیوتکنولوژی؛ ثبت اختراع؛ حقوق مالکیت معنوی؛ دِنا؛ ژن؛ ماده ژنتیکی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Legal and Ethical Dimensions of Patenting Family Health Genes in Biotechnologies with Emphasis on the Legal Systems of Iran and the United States | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Sima Hatami | ||
| Ph. D. in Public International Law, Post Doc, University of Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Recent developments in intellectual property law have paved the way for the commercial patenting of the human genome from the perspective of a public good. Through a comparative approach examining advanced legal systems in Common Law and the U.S. patent law, and by analogizing from pivotal U.S. Supreme Court rulings such as the landmark case of Diamond v. Chakrabarty, the patentability of human life forms and their genome has been established—with the exception of unpatentable human organisms, such as embryos, human body parts, and human genetic resources. This leads to the limitation and infringement of individuals' rights concerning their own genetic materials. In light of new and enforceable approaches, the patentability of this technology for human genetic resources—considering the common heritage of mankind and the interests of human society—and its commercialization as a public good have been brought to mind. Prior to the arguments presented by the Association for Molecular Pathology in the famous Myriad ruling, which also curtailed the patentability of human genes, the aforementioned decision led to the proliferation of gene patents and the growth of the global biotechnology market. While the debate over the patenting of human genetic materials and individual rights continues, DNA collection companies and human genetic resource repositories routinely use their customers' genetic materials for multi-million-dollar pharmaceutical research. This research scrutinizes the legal and ethical challenges in patenting human genes. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Biosafety, Biotechnology, Patent, Intellectual Property Rights, DNA, Gene, Genetic Material | ||
| مراجع | ||
|
جانوس، سیموندیس (1383). حقوق بشر: ابعاد نوین و چالشها. ترجمه: محمدعلی شیرخانی، جلد اول و دوم، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
حاتمی، سیما و رحیمی، فتحالله (1401). «چالشهای اخلاقی و حقوقی فناوری تولید انسان هیبریدی (ترکیب انسان- حیوان)». مجله حقوق فناوریهای نوین، دوره 3، شماره 5.
حاتمی، سیما و رحیمی، فتحالله (1403). «مطالعه تطبیقی مبانی فلسفه غرب از هوش مصنوعی در حقوق فناوریهای نوین». نشریه حقوق عمومی تطبیقی، دوره ۱، شماره 3.
حاتمی، سیما، رحیمی؛ فتحالله و آقا محمد آقایی، احسان (1402). «چالشهای حقوقی سیستمهای هویت بیومتریک در اجرای قانون و سیاست تشخیص (صدا) مطالعه موردی پروژه سیپ در اروپا». مجله حقوق فناوریهای نوین، دوره 4، شماره ۸.
خادمی، حجت و محمود عباسی (1389). «حمایت از منابع ژنتیک در پرتو قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری». فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 12.
ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1382). حقوق بینالملل عمومی. چاپ هجدهم، نشر گنج دانش.
موسوی، فضلالله و معصومه سادات، میر محمدی (1396). «نظام حقوقی بینالمللی حاکم بر منابع ژنتیکی انسانی و غیرانسانی». مجله حقوقی بینالمللی، شماره 56.
هیدن، پاتریک (1393). فلسفه حقوق بشر، فصل مکتب فایدهگرایی، جلد 1، ترجمه: محمدجواد جاوید، انتشارات مخاطب.
References 383 U.S. 519 (1966) Brenner v. Manson 447 U. S. 303 (1980) Diamond V. Chakrabarty, 566 US 66 (2012) Mayo Collaborative Services v. Prometheus Laboratories, Inc. 569 US 576 (2013) Association for Molecular Pathology (AMP) v. Myriad Genetics Inc. Ancestry.com, WIKIPEDIA, https://en.wikipedia.org/wiki/Ancestry.com (last visited April 27, 2021). Brodwin, Eric (2012). DNA-testing company 23andMe has signed a $300 million deal with a drug giant. Here’s how to delete your data if that freaks you out, BUS. INSIDER (Jul. 25, 2018), https://www. businessinsider.com/dna-testing-delete-your-data-23andme-ancestry-2018-7. Chris Isidore, Ancestry.com to be sold for $1.6 billion, CNN BUS. (Oct. 22, 2012), https://money. cnn.com/2012/10/22/news/companies/ancestry-dot-com/index.html. De Vries , j. pepper , M. (2012). Title : Genomic sovereignty and the African promise : mining the African genome for the benefit of Africa , 38(8( journal of Medical Ethics , 2012. P 475. ESPIELL, HG (1998). The Common Heritage of Mankind and the human genome, in Wellens,K.(ED), International law: Theory and practices, essays in honor of Eric Suy , Martinus Nijhoff publishers. Esteban , Patents at the core: the biotech business, world intellectual property organization,http://www.wipo.int/sme/en/documents/patents-biotech-fulltext.html Gene Patenting, AM.MED. ASS’N, https://www.ama-assn.org/delivering care/precision-medicine/ gene-patenting (last visited April 27, 2021). GenePatenting,AM.MED.ASS’N,https://www.ama-assn.org/delivering-care/precision-medicine/ gene-patenting (last visited April 27, 2021). GOLDEN JOHN M. ET AL., PRINCIPLES OF PATENT LAW CASES AND MATERIAL 102 (Robert C. Clark et al. eds., 7th ed. 2018). at 101. Hatami, Sima, Rahimi, Fathollah (2001). Ethical and Legal Challenges of Hybrid Human Production Technology (Human-Animal Combination), Journal of Law of New Technologies, Volume 3, No. 5 (In Persian ). Hatami, Sima, Rahimi, Fathollah (2003) .A Comparative Study of the Fundamentals of Western Philosophy of Artificial Intelligence in the Law of New Technologies, Journal of Comparative Public Law, Volume 3 (In Persian ). Hatami, Sima, Rahimi, Fathollah, Agha Mohammad Aghaei, Ehsan (1402). Legal Challenges of Biometric Identity Systems in Law Enforcement and Identification Policy (Voice) A Case Study of the SIP Project in Europe, Journal of New Technologies Law, Volume 4, Issue (In Persian ). Hautala, Laura(2020). Ancestry says police requested access to its DNA database, CNET (Feb. 4, 2020),https://www.cnet.com/news/ancestry-says-police-requested-access-to-its-dna-database/. See also, Moore v. Regents of Univ. of Cal., 51 Cal. 3d 120 (1990). Hayden, Patrick (1393) Philosophy of Human Rights, Chapter on the Utilitarian School, Volume 1, Translated by Mohammad Javad Javid & et.al, Mokhatab Publications (In Persian ). JamieDucharme,AMajorDrugCompanyNowHasAccessto23andMe’sGeneticData.ShouldYou Be Concerned?, TIME (Jul. 26, 2018), https://time.com/5349896/23andme-glaxo-smith-kline/. Janus Simondis (2004). Human Rights: New Dimensions and Challenges, translated by Mohammad Ali Shirkhani, Volumes 1 and 2, Tehran, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, pp. 20-30, Volume 1 and pp. 121-135, Volume 2 (In Persian ). Kaiser, Jocelyn(2018). We will find you: DNA search used to nab Golden State Killer can home in on about 60% of white Americans, SCIENCEMAG (Oct. 11, 2018), https://www.sciencemag.org/news/ 2018/10/we-will-find-you-dna-search-used-nab-golden-state-killer-can-home-about-60-white Khademi, Hojjat and Mahmoud Abbasi (1389) Protection of Genetic Resources in the Light of Patents, Industrial Designs and Trademarks Law, Medical Law Quarterly, No. 12 (In Persian ). Knoppers , B. Abdul- Rahman M.&Bbedard, c.(2007) Genomic data bases and international collaboration , 18 king’s law journal , p.297 MANZO, EDWARD D. (2021).AMERICA INVENTS ACT—A GUIDE TO PATENT LITIGATION AND PATENT PROCEDURE § 4:4 (2018). What is the Human Genome Project? NAT’L HUM. GENOME PROJECT, https://www.genome.gov/ human-genome-project/What (last visited April 28, 2021). McFerrin, Colin (2013). DNA, Genetic Material, and A Look at Property Rights: Why You May Be Your Brother’s Keeper, 19 TEX. WESLEYAN L. REV. 967, 983 (2013). McLaughlin&Zach Dorfman, Jenna(2019) Exclusive: Pentagon warns military members DNAkits pose ‘personal and operational risks’, YAHOO! NEWS (Dec. 23, 2019), https://www.yahoo.com/news/ pentagon-warns-military-members-dna-kits-pose-personal-and-operational-risks-173304318. html. Mitchell, R&Waldby c.(2010). National biobanks: clinical labor , risk production and the creation of biovalue, 35 science , Technology &human values , pp 330-355. Moore, AD.OWNING GENETIC INFORMATION AND GENE ENHANCEMENT TECHNIQUES:WHY PRIVACY AND PROPERTY RIGHTS MAY UNDERMINE SOCIAL CONTROL OF THE HUMAN GENOME, 14(2)Bioethics, p.98. Morgera , E,(2015). fair and equitable benefit-sharing at the cross roads of the human right to science and international biodiversity law, 4 laws , p. 804. Mousavi, Fazlallah and Masoumeh Sadat Mir Mohammadi (1396) The International Legal System Governing Human and Non-Human Genetic Resources, International Law Journal, No. 56. 59-83 (In Persian ). Rachael Rettner, What is DNA?, LIVESCIENCE (Dec. 8, 2017), https://www.livescience.com/ 37247-dna.html. Rodes , C(2013).Governance of Genetic Resources : A Guide to Navigate the Complex Global Landscape , Edward Elgar Publishing , p.51. Ruggie John Report of 2011, UN Doc.A/CHR/17/31, 2011, PRINCIPLE 2. Samuelson, p.(2003) The public domain: mapping the digital public domain: threats and opportunities, 66 law and contemporary problems,p.147. SchwartzM.e.(2011) .Genomic sovereignty and the Mexican Genome an ethnography of postcolonial biopolitics, university of Exeter as a dissertation towards the degree of doctor of philosophy, oct.2011, p.13. Seguin.B.Hardy B.J ET.AL(2008) . Genomic public health and developing countries: the case of the Mexican national institute of Genomic medicine ( INMEGEN), 9 Nature reviews Genetics , 2008. Pp. s5- s9. Siqueiros-Garcia j.m.and et al. (2013). Genomic sovereignty or the enemy within, 19 )2) Acta bioethics, p 270. Ulen, Nicholas(2019). Is DNA Really A Natural Product? It’s Time to Separate Fact from (Legal) Fiction: An Examination of DNA Patentability as A Biological Algorithm in the Post-Myriad Era, 94 CHICAGOKENT L. REV. 205, 206 . Unesco, first intergovernmental meeting of experts aimed at finalizing a draft declaration on universal norms on bioethics.at 3. Wang,Y.(2011) .Group protection in human population genetic research in developing countries: the people’ republic of china as an example , unpublished thesis , university of Glasgow , available at http://theses.gla.ac.uk/3005/1/2011Wangyuephd,p 8. What is DNA? MEDLINEPLUS, https://ghr.nlm.nih.gov/primer/basics/dna. Young ,T.R(2013). An international cooperation perspective on the implementation of Nagoya protocol in Morgera, E.Buck M. ET.AL. THE 2010 Nagoya protocol on access and benefit-sharing in perspective- implications of international law and implementation challenges, Leiden, Martinus Nijhoff, p.470. Ziaei Bigdali Mohammad Reza (1382), Public International Law, 18th Edition, p. 323 (In Persian ).
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 570 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 171 |
||