بررسی فقهی اقتصاد مردمی در تقابل با حاکمیت بخش خصوصی سرمایهسالار | ||
| مطالعات بین رشتهای اقتصاد | ||
| مقاله 2، دوره 1، شماره 3، مهر 1404 اصل مقاله (1.61 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ise.2025.12899.1030 | ||
| نویسنده | ||
| غلامعلی معصومی نیا* | ||
| دانشیار گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در این مقاله، یکی از مهمترین مسائل اقتصاد اسلامی بررسی شده است. در اقتصاد رایج، دو اصل آزادی اقتصادی گسترده و رقابت حاکم بوده است. نتیجه طبیعی این امر، حاکمیت بخش خصوصی سرمایه سالار بوده و تأکید فراوان بر حمایت از مالکیت خصوصی بیشتر از همه به نفع صاحبان سرمایههای بزرگ تمام میشود. به عبارت بهتر، نظام حقوقی و قانونی نیز در درجه اول حافظ منافع این طبقه است. در حقیقت، مفهوم حاکمیت بخش خصوصی چیزی جز تحقق نظام سرمایهسالارانه نیست. از آنجا که بعد از افول مارکسیسم، مکاتب سرمایهداری گسترش بیشتری نسبت به قبل پیدا کردهاند، قسمت عمدهای از صاحبنظران، حاکمیت بخش خصوصی را بهعنوان تنها نسخه شفابخش و راه حل مشکلات اقتصادی مطرح می کنند. در نظام سرمایهداری، اصالت با سرمایه است؛ در مقام عمل، صاحبان سرمایههای بزرگ گردانندگان عمدۀ اقتصاد هستند و تودههای مردم اجیر آنها محسوب میشوند. در ایران نیز بسیاری از سیاستهای اجرا شده در چند دهه اخیر، از سنخ سیاستهای نئولیبرال بوده و هست. یکی از این سیاستها مقولۀ «خصوصیسازی و آزادسازی» است. در این مقاله با روش تحلیلی، دیدگاه مکاتب لیبرالیستی و نئولیبرالیستی در این زمینه تشریح شده و بر این امر تأکید گردیده که بر خلاف پندار برخی، حاکمیت بخش خصوصی و اقتصاد سرمایهسالار مورد تأیید اسلام نیست. نوآوری مقاله در این است که روایات وارده در مورد اجیر شدن نیروی کار ذکر شده و با روش اجتهادی مفاد آنها بررسی گردیده است. تعارض بدوی بین دو دسته روایات مطرح و بر اساس سنت رایج اجتهاد، این تعارض حل شده و این نتیجه حاصل شد که اقتصاد اسلامی یک اقتصاد مردمی است. وضعیت مطلوب اسلام این است که روحیه کاراقتصادی فراگیر باشد و مردم بهصورت انفرادی یا جمعی کار کنند و مالک دسترنج خود شوند. لازم است ساختار اقتصاد بهگونهای باشد که رقابت مخرب و انحصارات جایگزین مردمی شدن اقتصاد نشود؛ این امر عین عدالت است. در این صورت، انگیزه مردم برای انجام کار و آبادانی حداکثری اقتصاد بیشتر میشود. اقتصاد سرمایهسالار انسانها را تحقیر میکند، اما در مقابل، مردمی شدن اقتصاد سبب شکوفایی کرامت نیروی کار میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اقتصاد سرمایه سالار؛ مردمی شدن اقتصاد؛ اجیر شدن نیروی کار؛ عدالت اقتصادی؛ حاکمیت بخش خصوصی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Jurisprudential Analysis of a People-Centered Economy versus the Capital-Dominated Private Sector | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Gholamali Masuminia | ||
| Associate Professor, Department of Economics and Islamic Banking, Faculty of Economics, Kharazmi University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This paper examines one of the most significant issues in Islamic economics: the contrast between a people-centered economy and the prevailing economic systems based on extensive economic liberalization and competitive capitalism. In conventional economic thought, the natural outcome of unrestricted freedom of enterprise and intense competition has been the dominance of a capital-oriented private sector. Legal and institutional frameworks primarily serve to safeguard the interests of this wealthy elite, leading to a system where the supremacy of private ownership primarily benefits large capital holders. Following the decline of Marxism, capitalist schools of thought have gained greater influence, and many scholars now regard private sector dominance as the ultimate and universal solution to economic challenges. In capitalist systems, capital takes precedence over people; in practice, large-scale capital owners control the economy, while the majority of the population are effectively reduced to wage laborers. In Iran, several policies implemented over the past decades have been shaped by neoliberal orientations, among which privatization and market liberalization are central. Using an analytical approach, this study explains the perspectives of liberal and neoliberal economic schools and demonstrates that, contrary to certain assumptions, Islam does not endorse private-sector dominance or a capital-driven economy. The novelty of this research lies in its jurisprudential methodology, where Islamic narrations concerning wage labor are examined systematically. Through a detailed ijtihadi analysis, the apparent contradictions between two sets of narrations are resolved, leading to the conclusion that Islamic economics fundamentally promotes a people-oriented economic system. From an Islamic perspective, the ideal economic structure should encourage inclusive economic participation, enabling individuals and collectives alike to work and own the fruits of their labor. Economic frameworks must be designed to prevent destructive competition and monopolistic domination, ensuring that public empowerment replaces elite-driven concentration of wealth. Such an arrangement reflects the essence of economic justice in Islam. Under this model, people’s motivation to contribute to economic development maximizes, while, in contrast, capital-dominated systems degrade human dignity. A people-centered economy, therefore, leads to the flourishing of human dignity and the empowerment of the workforce. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Capital-Dominated Economy, People's Economy, Wage Labor, Economic Justice, Private Sector Dominance | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 272 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 97 |
||