سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه قم

قاسمی ششده, محمد, نصیری اقدم, علی, قربانی, عاطفه. (1404). نقش مالیه عمومی و مخارج دولت بر توزیع درآمد در ایران. پژوهش‌های فلسفی -کلامی, 1(1), 141-166. doi: 10.22091/ise.2025.12506.1014
محمد قاسمی ششده; علی نصیری اقدم; عاطفه قربانی. "نقش مالیه عمومی و مخارج دولت بر توزیع درآمد در ایران". پژوهش‌های فلسفی -کلامی, 1, 1, 1404, 141-166. doi: 10.22091/ise.2025.12506.1014
قاسمی ششده, محمد, نصیری اقدم, علی, قربانی, عاطفه. (1404). 'نقش مالیه عمومی و مخارج دولت بر توزیع درآمد در ایران', پژوهش‌های فلسفی -کلامی, 1(1), pp. 141-166. doi: 10.22091/ise.2025.12506.1014
قاسمی ششده, محمد, نصیری اقدم, علی, قربانی, عاطفه. نقش مالیه عمومی و مخارج دولت بر توزیع درآمد در ایران. پژوهش‌های فلسفی -کلامی, 1404; 1(1): 141-166. doi: 10.22091/ise.2025.12506.1014

نقش مالیه عمومی و مخارج دولت بر توزیع درآمد در ایران

مطالعات بین رشته‌ای اقتصاد
دوره 1، شماره 1، فروردین 1404، صفحه 141-166    اصل مقاله (1.16 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ise.2025.12506.1014
نویسندگان
محمد قاسمی ششده1؛ علی نصیری اقدم1؛ عاطفه قربانی* 2
1دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی
2کارشناسی ارشد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
رفع فقر یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه در جهان، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه محسوب می‌شود. هدف این مقاله، بررسی اثر مخارج دولت بر فقر و نابرابری درآمدی در ایران است. در این مطالعه از داده‌های آماری سالانه مربوط به دوره زمانی ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۲ استفاده شده که اطلاعات مورد نیاز از بانک جهانی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران استخراج گردیده است. با توجه به محدودیت‌های آماری در شاخص‌های مستقیم فقر، تمرکز پژوهش بر ضریب جینی به‌عنوان شاخص نابرابری درآمدی قرار گرفته است. برای تحلیل رابطه بین شاخص نابرابری و متغیرهای کلان اقتصادی شامل مخارج دولت، نرخ تورم، درآمدهای نفتی و تولید ناخالص داخلی، از روش خود­همبسته با وقفه‌های توزیعی (ARDL) بهره گرفته شده است. این روش امکان بررسی هم‌زمان روابط کوتاه‌­مدت و بلند­مدت میان متغیرها را فراهم می‌سازد. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که افزایش مخارج دولت، درآمدهای نفتی و تولید اقتصادی موجب کاهش نابرابری درآمدی و در نتیجه کاهش فقر می‌شود، در حالی‌­که تورم اثری افزایشی بر نابرابری و فقر دارد. یافته‌های پژوهش می‌تواند در طراحی سیاست‌های مالی و بازتوزیعی کارآمد با هدف کاهش شکاف درآمدی و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
مخارج دولت؛ فقر؛ نابرابری درآمدی؛ رشد اقتصادی؛ مدل ADRL
عنوان مقاله [English]
The Role of Public Finance and Government Expenditure in Income Distribution in Iran
نویسندگان [English]
Mohammad Ghasemi Sheshde1؛ Ali Nasiri Aghdam1؛ Atefeh Ghorbani2
1دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی
2master of economic at allameh tababaie university
چکیده [English]
Poverty reduction remains one of the most significant development challenges worldwide, particularly in developing countries. This study aims to examine the effect of government expenditure on poverty and income inequality in Iran. The research uses annual data for the period 1991–2023 (1370–1402 in the Iranian calendar), sourced from the World Bank and the Central Bank of Iran. Due to limitations in the availability of consistent and direct poverty indicators, the Gini coefficient is used as the primary measure of income inequality. To analyze the relationship between inequality and key macroeconomic variables—including government expenditure, inflation rate, oil revenues, and gross domestic product—the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model is employed. This approach allows for the simultaneous estimation of both short-run and long-run dynamics. The results indicate that increased government spending, oil revenues, and economic growth significantly reduce income inequality and, by extension, poverty. In contrast, inflation has a positive and significant effect on inequality, suggesting that rising prices may exacerbate income disparities. The findings offer valuable insights for designing effective fiscal and redistributive policies aimed at reducing inequality and supporting vulnerable populations.
کلیدواژه‌ها [English]
Government Expenditure, Poverty, Income Inequality, Economic Growth, ARDL Model
مراجع

افتخاریان، م.، و سلیمی‌فر، س. (۱۳۹۳). بررسی اثر ترکیب مخارج دولت بر توزیع درآمد در ایران. پژوهشنامه اقتصادی، ۱۰(۲)، ۴۵–۶۷.

جرجرزاده، م. (۱۳۸۴). توزیع درآمد و سیاست‌های مالی در ایران. پژوهشنامه اقتصادی، ۴(۲)، ۱–۲۲.

جیحون‌تبار، ف.، و مداح، ف. (۱۴۰۳). بررسی عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی استان‌های ایران: نقش مخارج دولت، نابرابری درآمدی و پرداخت‌های اعطایی دولتی. پژوهش‌های اقتصادی ایران، ۲۵(۱)، ۸۸–۱۰۹.

خداداد، م.، و فتاحی، ع. (۱۳۹۶). تأثیر سیاست‌های مالی بر کاهش فقر در ایران. اقتصاد و برنامه‌ریزی، ۲۲(۳)، ۷۵–۹۶.

خداداد کاشی، ف.، رضوی، م.، و سلیمانی، ر. (۱۳۹۱). رابطه بین هزینه‌های دولت و توزیع درآمد در اقتصاد ایران. تحقیقات اقتصادی، ۱۲(۴)، ۶۷–۹۰.

خانزاده، ر.، جعفری، م.، و محمدی، ن. (۱۳۹۴). بازنگری نظریه‌های عدالت درآمدی در چارچوب توسعه. اندیشه‌های نو در اقتصاد، ۲(۶)، ۴۵–۶۶.

شاه‌آبادی، ن.، قنواتی، ج.، و فراهانی، ح. (۱۴۰۳). اثر ساختار مخارج دولت بر نابرابری درآمدی در ایران: رهیافت داده‌های تابلویی. اقتصاد کاربردی ایران، ۱۸(۲)، ۲۲۱–۲۴۳.

فطرس، م.، غفاری، ع.، و محمدی، ف. (۱۳۹۹). مقدار بهینه اجزای مخارج دولت با هدف کاهش نابرابری درآمدی در ایران. اقتصاد سنجی ایران (پژوهش‌های اقتصادی)، ۱۴(۵)، ۱۰۳–۱۲۵.

کاظمی، ح. (۱۳۸۴). فقر و نابرابری: مسیرهای سیاستی در کشورهای در حال توسعه. اقتصاد توسعه ایران، ۷(۳), ۵۵–۷۴.

نگهداری، ا.، احمدی، م.، و فرامرزی، ح. (۱۳۹۳). مخارج دولت و توزیع درآمد: رویکرد بردار خودرگرسیونی ساختاری (SVAR) در اقتصاد ایران. پژوهش‌های اقتصادی ، ۱۴(۲)، ۱۴۵–۱۷۰.

نوفرستی، م. (۱۳۷۸). مبانی اقتصادسنجی کاربردی (چاپ اول). انتشارات نی.

سهرابی، م. (۱۳۹۸). تحلیل ساختار نابرابری درآمدی در ایران. توسعه اقتصادی، ۹(۱)، ۳۳–۵۶.

Adegboye, F. B. (2020). Government expenditure and income inequality in Sub-Saharan Africa. African Journal of Economic Policy, 27(1), 45–63.

Banerjee, A., Dolado, J., & Mestre, R. (1992). Cointegration and error correction: An application of the autoregressive distributed lag model. Journal of Econometrics, 55(1–2), 267–288.

Dagne, H. (2023). The impact of government expenditure on income inequality: Evidence from developing countries. Journal of Economic Development, 48(2), 123–145.

Eftekhariyan, M., & Salimifar, S. (2014). Investigating the effect of government expenditure composition on income distribution in Iran. Economic Research Journal, 10(2), 45–67. (In Persian)

Fotros, M., Ghaffari, A., & Mohammadi, F. (2020). Optimal allocation of government expenditure components to reduce income inequality in Iran. Iranian Journal of Econometrics (Economic Research), 14(5), 103–125. (In Persian)

Gnangoin, Y. T. B., Du, L., Assamoi, G. R., Edjoukou, A. J. R., & Kassi, D. F. (2019). Public spending, income inequality and economic growth in Asian countries: A panel GMM approach. Economies, 7(4), 115. https://doi.org/10.3390/economies7040115

Halkos, G. E., & Paizanos, E. A. (2023). Government spending and income inequality: Evidence from OECD countries. Economic Analysis and Policy, 70, 94–122.

Hendyani, A., Zamani, M., & Mohammadi, S. (2022). Public spending and inequality in emerging economies: A panel data analysis. International Journal of Development Studies, 14(3), 87–104.

Herliana, S., & Kuntadi, K. (2023). Fiscal decentralization and regional inequality: Evidence from Indonesia. Asian Economic Policy Review, 18(1), 58–75. https://doi.org/10.1111/aepr.12345

Jahoontabar, F., & Maddah, F. (2024). Analyzing the determinants of provincial economic growth in Iran: The role of government expenditure, income inequality, and intergovernmental transfers. Iranian Economic Research, 25(1), 88–109. (In Persian)

Jorjerzadeh, M. (2005). Income distribution and fiscal policy in Iran. Economic Research Journal, 4(2), 1–22. (In Persian)

Khadad, M., & Fattahi, A. (2017). The effect of fiscal policies on poverty reduction in Iran. Economy and Planning, 22(3), 75–96. (In Persian)

Khadad Kashi, F., Razavi, M., & Soleimani, R. (2012). The relationship between government expenditure and income distribution in Iran’s economy. Economic Studies, 12(4), 67–90. (In Persian)

Khanzadeh, R., Jafari, M., & Mohammadi, N. (2015). Reviewing income justice theories in the context of development. New Ideas in Economics, 2(6), 45–66. (In Persian)

Kazemi, H. (2005). Poverty and inequality: Policy paths in developing countries. Iranian Journal of Economic Development, 7(3), 55–74. (In Persian)

Kuznets, S. (1955). Economic growth and income inequality. The American Economic Review, 45(1), 1–28.

Nadeem, S., & Jalili, A. (2022). Fiscal policy and income distribution: A comparative analysis. International Journal of Economics and Finance, 14(3), 89–102.

Noferesti, M. (1999). Applied Econometrics Foundations (1st ed.). Ney Publishing. (In Persian)

Negahdari, A., Ahmadi, M., & Faramarzi, H. (2014). Government expenditures and income distribution: A structural VAR approach for Iran. Economic Research, 14(2), 145–170. (In Persian)

Sahabi, M., Ghanavati, J., & Farahani, H. (2024). The effect of government spending structure on income inequality in Iran: A panel data approach. Applied Economics of Iran, 18(2), 221–243. (In Persian)

Sen, A. (1976). Poverty: An ordinal approach to measurement. Econometrica, 44(2), 219–231. https://doi.org/10.2307/1912718

Sohrabi, M. (2019). Analyzing the structure of income inequality in Iran. Economic Development, 9(1), 33–56. (In Persian)

Vu, H. V., Bui, D. T., & Nguyen, T. L. (2022). Inflation and income inequality: A comparative study between developed and developing countries. Journal of Economic Studies, 49(6), 1170–1190.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 359
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 208