تحلیل معنایی حروف اضافه «از» و «به» در رباعیات خیام بر مبنای معنیشناسی شناختی | ||
| پژوهش های دستوری و بلاغی | ||
| مقاله 6، دوره 14، شماره 26، دی 1403، صفحه 101-117 اصل مقاله (601.9 K) | ||
| نوع مقاله: دستوری-بلاغی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/jls.2025.11623.1643 | ||
| نویسنده | ||
| بتول واعظ* | ||
| دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در دستور ساختگرا، مقولههای دستوری بهعنوان سازههای زبانی مستقل از هم مطالعه میشوند و تعریف و توصیف آنها نیز تنها در ساحتی صوری- ساختاری صورت میگیرد؛ اما در معنیشناسی شناختی که شاخهای از زبانشناسی شناختی است، مقولههای دستوری از منظر مفهومی بررسی و تحلیل میشوند و عنصر معنا در توصیف این مقولهها نقش تعیینکنندهای دارد. یکی از این مقولههای دستوری، حروف اضافه است که در رویکرد معنیشناسی شناختی به آنها توجه ویژهای شده و در قالب نظریههایی چون طرحوارههای تصوری، مقولهبندی و نظریة سرنمون به نقش آنها در شناخت و ساخت معنا پرداخته شده است؛ از اینرو مطالعة معنایی حروف اضافه در متون ادبی، در چگونگی مفهومسازی نظام فکری آن متن نقش مهمی دارد. در پژوهش حاضر به توصیف و تحلیل جهان اندیشگانی رباعیات خیام از طریق حروف اضافة مکانی «از» و «به» پرداخته و نشان دادهایم که چگونه این دو حرف اضافه در قالب طرحوارههای تصوری حرکتی و نیرو پویایی، تفکر خیام را دربارة انسان، هستی و زندگی مفهومسازی کردهاند و دریافت اندیشههای خیامی چون غنیمتشمردن دم، لذتگرایی، انسانوارگی اشیاء و طبیعت چگونه از طریق نقش استعاری این حروف اضافه در زبان بازنمایی شده اند و سبکی شخصی را با عنوان خیامانه در شعر فارسی پدید آورده اند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معنیشناسی شناختی؛ طرحوارههای تصوری؛ حروف اضافه؛ نقش و زمینه؛ رباعیات خیام | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Semantic Analysis of the Persian Prepositions "az" (from) and "be" (to) in Khayyam’s Quatrains Based on Cognitive Semantics | ||
| نویسندگان [English] | ||
| batul vaez | ||
| Associate Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities. University of Allameh Tabataba'i . Tehran.iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| In traditional grammar, grammatical categories such as nouns, prepositions, verbs, adjectives, adverbs, and others are studied as independent linguistic structures, with their definitions and descriptions based solely on formal-structural criteria. However, in cognitive semantics—a branch of cognitive linguistics—these grammatical categories are examined conceptually, where meaning plays a decisive role in their description. Among these grammatical categories, prepositions receive special attention in cognitive semantics and are analyzed through theories such as image schemas, categorization, and prototype theory, focusing on their role in knowledge formation and meaning construction. Thus, semantic analysis of prepositions in literary texts is significant in understanding the conceptual framework of a text’s worldview. In this study, we describe and analyze the intellectual world of Khayyam’s quatrains through the spatial prepositions “az” (from) and “be” (to), showing how these two prepositions, within the framework of movement and force dynamics image schemas, conceptualize Khayyam’s perspectives on humanity, existence, and life. We also explore how concepts central to Khayyam’s thought—such as seizing the moment, hedonism, the personification of objects and nature—are represented through the metaphorical roles of these prepositions in language, establishing a unique poetic style in Persian literature, known as ‘Khayyamic’. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Cognitive Semantics, Prepositions, Image Schemas, Figure and Ground, Khayyam’s Quatrains | ||
| مراجع | ||
|
References
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 384 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 151 |
||