تدوین چارچوبی برای تحول در برنامهی درسی دورهی کارشناسی علم اطلاعات و دانششناسی و ارائهی یک طرح پیشنهادی | ||
| علوم و فنون مدیریت اطلاعات | ||
| مقاله 11، دوره 11، شماره 3، مهر 1404، صفحه 316-284 اصل مقاله (2.06 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/stim.2025.10975.2121 | ||
| نویسنده | ||
| غلامرضا حیدری* | ||
| دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| چکیده | ||
| اهداف: هدف این نوشتار تدوین چارچوبی برای تحول در برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانششناسی و طراحی یک برنامۀ درسی پیشنهادی برای این رشته بوده است. دستیابی به این هدف پیش از هر چیز مستلزم نقد برنامههای درسی موجود است. از جمله پرسشهای کلیدی که این پژوهش به دنبال پاسخگویی به آنها بوده، این است که چگونه میتوان برنامههای قبلی و فعلی را مورد بازاندیشی و بازنگری قرار داد و یک برنامۀ کارآمد و منسجم نوین طراحی و تدوین کرد؟ برای این منظور ابتدا لازم است بدانیم که وضعیت برنامههای آموزشی فعلی چگونه است؟ چه نقدهایی به این برنامهها وارد است؟ مهمترین این نقدها کدامند؟ این نقدها را چگونه میتوان دستهبندی و مرتب کرد؟ ابعاد و جزئیات هر یک از این نقدها چیست؟ و چگونه میتوان با مرتب کردن این نقدها، خطوط اصلی بازاندیشی و بازنگری و معیارها و شاخصهای آن را شناسایی و ترسیم کرد؟ روششناسی: روش پژوهش در این پژوهش کتابخانهای و مبتنی بر نقد و تحلیل متون و دیدگاهها و خلاقیت مبتنی بر مطالعات فلسفی و عمیق در حوزة آموزش و برنامههای آموزشی است. یافتهها: ابتدا با طرح دقیق و همهجانبۀ مسئله، مهمترین چالشها و سؤالاتی که در این زمینه وجود دارد، به گونهای روشمند و نظاممند دستهبندی و تدوین شدند. قدم بعدی نقد و بررسی وضعیت برنامههای درسی موجود و شناسایی و تحلیل محورهای عمدۀ نقد و جزییات آن بود. در ادامه، شبکهای از واژگان پربسامد در گفتارهای روزمرۀ دغدغهمندان دانشگاهی ترسیم شد که بیانگر کلیدیترین مفاهیم در مورد دورههای آموزشی کارآمد و مورد نیاز امروز و آینده است. این اصطلاحات و کلمات پرتکرار تا حدودی تکلیف گفتمان غالب و پیامدهای آن برای دروس آموزشی را روشن میکند. سپس، معیارها و شاخصهای تحول در تناظر با محورهای عمدۀ نقد، شبکهی واژگانی و گفتمان غالب، شناسایی و دستهبندی شدند. در همین راستا، دروس عمومی، پایه، و تخصصی با توجه به معیارها و شاخصهای تعیینکنندۀ مسیر تحول، نقد و بررسی و بازاندیشی و بازنگری شدند و دروس پیشنهادی، برای دورههای آموزشی پایه، عمومی، تخصصی الزامی (اجباری)، و اختیاری و حتی فناورانه و کارآفرینانه، که در واقع و به ترتیب ادامۀ دروس الزامی و اختیاری به شمار میآیند، شناسایی و ارائه شدند. در نهایت با تحلیل، و قبض و بسط انواع دروس تخصصی، و فرایندهای موجود در آنها، راهکارهایی برای چگونگی کارآمدسازی تک تک دروس در نسبت با معیارها، ارائه شد. پیشنهاد نهایی این متن اجرای یک طرح پژوهشی وسیع و عمیق برای تکمیل و به سرانجام رساندن طرح پیشنهادی این پژوهش برای آموزش در دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانششناسی است. بحث و نتیجهگیری: هرگونه تصمیمگیری دربارۀ برنامۀ درسی علم اطلاعات و دانششناسی، یک بحث پیچیده، تخصصی و نیازمند رویارویی روشمند و نظاممند است. بنابراین لازم است بهصورت کامل از دانش و تخصص کسانی که در حوزههای مبانی و آموزش کار تخصصی کردهاند، استفاده شود. در این نوشتار نمونههایی از چگونگی تحلیل و قبض و بسط روشمند و نظاممند ابعاد مختلف برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانششناسی ارائه شد. توسعه و ادامۀ این تلاشها و کار عمیق در تک تک بخشهای این نوشتار مستلزم مطالعه و پژوهش بیشتر است. برای نمونه در مورد دروس مختلف و توسعۀ بحث در بخشهای مختلف برنامههای آموزشی و درسی موجود دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانششناسی، نکات زیادی برای ارائه وجود دارد که در قالب یک مقالۀ محدود نمیگنجد و نیازمند محملها و فضاهای خاص دیگری است. این فضا میتواند با ارائۀ یک طرح بزرگ پژوهشی ایجاد و مهیا شود. همچنین در مورد معیارها و شاخصها و پیامدهای هر یک از آنها، نکتههای زیادی وجود دارد که به دلیل محدودیت تعداد صفحات در این نوشته نیامده است. برای نمونه اضافه کردن دروس مربوط به آشنایی با برنامههای آموزشی و آیندهپژوهی به دروس پایه و تخصصی را میتوان با استناد به معیار ابعاد پنجگانۀ رشته (هویت، آموزش، پژوهش، کارآفرینی، آینده) توجیه و تبیین کرد. یا تناظر و همپوشانی بین نقدهای اولیۀ مربوط به دروس، معیارها و شاخصها، و محورهای اصلی تحلیل نهایی، و کارآمدسازی بهعنوان یک چالش ذهنی برای پژوهشگران، همچنان نیازمند توجه و تأمل بیشتر است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| برنامۀ درسی؛ علم اطلاعات و دانششناسی؛ دورۀ کارشناسی؛ بازاندیشی و بازنگری؛ دروس عمومی؛ دروس پایه؛ دروس تخصصی الزامی (اجباری)؛ دروس تخصصی اختیاری؛ دروس فناورانه؛ دروس کارآفرینانه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Developing a Framework for Curriculum Reform in the Undergraduate Program of Information Science and Knowledge Studies and Presenting a Proposed Plan | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Gholamreza Heidari | ||
| Associate Professor of Knowledge and Information Science, Razi University, Kermanshah, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Purpose: The purpose of this paper is to develop a framework for transforming the undergraduate curriculum in Information Science and Knowledge Studies and to design a proposed curriculum for this field. To achieve this objective, a critical examination of existing curricula is required. Key questions include: How can past and current programs be reconsidered and revised? How can an effective and coherent new curriculum be designed and developed? To address these questions, it is necessary to assess the current state of educational programs, identify the criticisms directed at them, determine the most significant critiques, categorize and organize these critiques, analyze the dimensions and details of each, and finally, outline the main principles, criteria, and indicators for rethinking and revising the curriculum based on this categorization. Method: This study employs a library-based research approach grounded in the critique and analysis of texts and perspectives, complemented by creative insights informed by philosophical inquiry and in-depth studies in education and curriculum development. Findings: First, through a precise and comprehensive formulation of the problem, the major challenges and questions in this domain were systematically categorized and clearly articulated. The next step involved critically examining the current curricula and identifying the major axes of critique and their details. Subsequently, a network of frequently used terms in the everyday discourse of academic stakeholders was outlined, reflecting key concepts about the efficient and future-oriented educational programs needed today. These frequent terms help clarify the prevailing discourse and its implications for educational courses. Then, in relation to the major axes of critique and the lexical network and dominant discourse, the criteria and indicators for curriculum transformation were identified and classified. Accordingly, general, foundational, and specialized courses were reviewed, critiqued, and rethought based on the criteria shaping the path of transformation. Proposed courses for foundational, general, compulsory, specialized, elective, and even technological and entrepreneurial tracks—which are essentially extensions of the compulsory and elective courses—were identified and presented. Finally, through the analysis and refinement of the various specialized courses and their internal processes, strategies for enhancing the effectiveness of each course in alignment with the criteria were offered. The paper’s final recommendation is to implement an extensive and in-depth research project to complete and realize the proposed curriculum for undergraduate education in Information Science and Knowledge Studies. Conclusion: Any decision-making concerning the curriculum of Information Science and Knowledge Studies is complex and specialized, necessitating a systematic and methodical approach. Therefore, it is essential to draw fully on the expertise of scholars who have conducted specialized research in the foundations of education and curriculum design. This paper has provided examples of how various dimensions of the undergraduate curriculum in this field can be analyzed and systematically expanded or refined. Extending these efforts and conducting more in-depth work on each component will require further study and research. For example, when considering specific courses and expanding discussions on various sections of current undergraduate programs, many issues cannot be fully addressed within the scope of a single article and require broader platforms. Such a platform could be developed through a large-scale research project. Additionally, due to space constraints, numerous points concerning the criteria, indicators, and their implications are not included here. For instance, adding courses on educational program analysis and futures studies into the foundational and specialized components can be justified based on the discipline’s five-dimensional framework (identity, education, research, entrepreneurship, and future). Similarly, the alignment and overlap among initial course critiques, the criteria and indicators, the main axes of final analysis, and the challenge of enhancing course effectiveness remain areas requiring further reflection and attention from researchers. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Curriculum, Information Science and Knowledge Studies, Undergraduate Program, Rethinking and Revising, General Courses, Foundational Courses, Compulsory Specialized Courses, Elective Specialized Courses, Technological Courses, Entrepreneurial Courses | ||
| مراجع | ||
|
تنو، ز. (1393). تدوین الگوی شایستگیهای کانونی تخصصی و سنجش آن در میان دانشجویان دورهی کارشناسی کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاههای تهران، شهید چمران، شیراز و فردوسی مشهد. (پایاننامهی کارشناسی ارشد)، دانشگاه شهید چمران اهواز.
حیدری، غ. (1388). بازنگری در تعریف کتابداری و اطلاعرسانی. فصلنامه کتاب، ویژه کتاب، کتابداری و اطلاعرسانی، 78 ( 2)، 27-52.
-. (1389). تغییر نام و محتوای آموزشی حوزهی کتابداری و علم اطلاعات بر اساس مفهوم هستهی این حوزه و پارادایم غالب عصر حاضر: تدوین چارچوبی برای تفکر. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 17-1(6)، 135 -156 .
-. (1390). آموزش کتابداری و علم اطلاعات در ایران: موانع و راهکارها. کتابداری و اطلاعرسانی، 2 (54)، 71-105.
حیدری، غ. (1390). قبض و بسط رشتهای در کتابداری و علم اطلاعات. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 3(7، بهار و تابستان)، 1-3.
حیدری، -. (1401). نظریهی ترکیبات اطلاعات: نمایشی از عمق و گسترهی اطلاعات در ترکیبات اطلاعات. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 14 (2)، 1-21.
قنادی نژاد، ف، و حیدری، غ. (1396). اولویتهای پژوهشی و انتخاب موضوع در علم اطلاعات و دانششناسی. نشر چاپار، اساطیر پارسی.
گرایی، الف. (1390). تدوین الگوی شایستگیهای کانونی و سنجش آن در میان دانشجویان دورهی کارشناسی کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاههای تهران، شهید چمران و فردوسی مشهد. (پایاننامهی کارشناسی ارشد)، دانشگاه شهید چمران اهواز.
-. (1395). آیندهنگاری راهبردی آموزش علم اطلاعات و دانششناسی در ایران با رویکرد برنامهریزی سناریومبنا. (پایاننامه دکتری)، دانشگاه شهید چمران اهواز.
گرایی، الف.، و حیدری، غ. (1394). نظریهی شایستگیهای کانونی: الگویی برای برنامهریزی آموزش علم اطلاعات و دانششناسی. تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، 21 (3)، 467-490.
گرایی، الف، حیدری، غ.، و کوکبی، م. (1397). رویکردی کتابشناختی به مسائل و موضوعات اساسی آموزش علم اطلاعات و دانششناسی ایران. تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، 24 (1)، 80-51.
موسوی تبار، خ. (1393) مقایسهی دروس مرجع در برنامههای آموزشی کارشناسی و کارشناسی ارشد رشتهی علم اطلاعات و دانششناسی با مهارتهای مورد نیاز کتابداران مرجع از نظر استادان، دانشجویان، و کتابداران شاغل به منظور ارائهی راهکارهایی برای آموزش مرجع. (پایاننامهی کارشناسی ارشد)، دانشگاه شهید چمران اهواز.
هراری، ی. (1397). انسان خداگونه: تاریخ مختصر آینده. (ترجمه ز. عالی). فرهنگ نشر نو.
Gerai, A., and Heidari, G. (2015). The theory of focal competencies: A model for planning information science and knowledge education. Information and Public Library Research, 21 (3), 467-490. [In Persian] Gerayi, E. (2011). Developing a model of core competencies and its assessment among undergraduate students of library and information science at Tehran, Shahid Chamran and Ferdowsi Universities of Mashhad. (MA thesis), Shahid Chamran Ahvaz, Ahvaz Universiy. [In Persian] -. (2016). Strategic foresight of information science and knowledge education in Iran with a scenario-based planning approach. (PHD thesis), Daneshgah Shahid Chamran Ahvaz. [In Persian] Gerayi, E., Heidari, Gh., & Kookabi, M. (2018). A Bibliographic Approach to the Basic Issues and Topics of Information Science and Knowledge Education in Iran. Information and Public Library Research, 24 (1), 80-51. [In Persian] Ghanadi Nejad, F., & Heidari, Gh. (2017). Research priorities and topic selection in information science and epistemology. Nashre Chapar; Asatir Parsi. [In Persian] Harari, Y. N. (2018). Homo Deus: A Brief History of Tomorrow. (Z. Ali, Trans). Farhang Nashr No. [In Persian] Heidari, G. (2011). Acquisition and expansion of a discipline in library and information science. Journal of Studies in Library and Information Science, 3(Vol.3, No.7), 1-3. [In Persian] -. (2022). Information combinations theory: depth and range (theory and practical dimensions) of Information in Information combinations. Journal of Studies in Library and Information Science, 14(2), 1-21. [In Persian] -. (2010). Changing the name and educational content of the field of library and information science based on the core concept of this field and the dominant paradigm of the present era: Developing a framework for thinking. Journal of Studies in Library and Information Science, 6(1–17), 135–156. [In Persian] -. (2011). Library and Information Science Education in Iran: Obstacles and Solutions. Library and Information Sciences, 14(2), 71-105. [In Persian] -. (2009). A review of the definition of librarianship and information. Book Quarterly, Special Issue on Books, Librarianship and Information, 78 (2), 27-52. [In Persian] Mousavi Tabar, S. Kh. (2014). Comparing reference courses in undergraduate and graduate programs in information science and knowledge studies with the skills required by reference librarians from the perspectives of professors, students, and working librarians in order to provide solutions for reference education. (Master's thesis), Shahid Chamran University of Ahvaz. [In Persian] Tenoo, Z. (2014). Developing a model of specialized focal competencies and its assessment among undergraduate students of library and information science at Tehran, Shahid Chamran, Shiraz and Ferdowsi University of Mashhad. (Master's thesis), Shahid Chamran University of Ahvaz. [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 471 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 204 |
||