تفسیر بینامتنی آیۀ ذر | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| مقاله 7، دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 20، آبان 1403، صفحه 137-152 اصل مقاله (677.42 K) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2024.11243.2363 | ||
| نویسنده | ||
| جعفر نکونام* | ||
| استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، | ||
| چکیده | ||
| بسیاری از مشکلات تفسیری قرآن جز با مراجعه به کتاب مقدس تفسیر صحیح نمیپذیرد. یکی از آن آیات آیۀ ذر است. این آیه را قریب به اتفاق مفسران مسلمان یک آیۀ عام ناظر به نوع بشر دانستند و تنها معدودی از مفسران آن را ناظر به جماعتی خاص دانستند. آنان نیز روشن نکردند که این جماعت خاص به چه تاریخی و قومی تعلق داشتند و به چه کیفیتی به ربوبیت خدا شهادت دادند. فقط گفتند که آنان جماعت خاصی بودند یا نهایتاً افزودند که آن جماعت از قوم بنیاسرائیل بودند. بررسیهای پژوهش حاضر نشان میدهد که آیۀ ذر ناظر به قوم بنیاسرائیل در ایام یوشع نبی بودند. یوشع تمام قبایل بنیاسرائیل زمان خودش را فرامیخواند و از آنان پیمان میگیرد که برخلاف اجدادشان بتها را نپرستند و فقط خدا را بپرستند و آنان را در این زمینه بر خودشان شاهد میگیرد و آنان اقرار میکنند که ما شاهد هستیم. روش تحقیق در مقالۀ حاضر بینامتنی است؛ یعنی میان متن قرآن و کتاب مقدس مقایسه شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آیۀ 173 سورۀ اعراف؛ آیۀ ذر؛ الست؛ عالم ذر؛ فطرت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Inter-textual Interpretation of the Verse of Dharr | ||
| نویسندگان [English] | ||
| jafar nekoonam | ||
| Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Islamic Theology and Teachings, University of Qom, Iran. Email: | ||
| چکیده [English] | ||
| Many interpretive challenges of the Quran cannot be resolved without referring to the Bible, and one such verse is the Verse of Dharr. The vast majority of Muslim exegetes have interpreted this verse as a general reference to all of humanity, while only a few have viewed it as pertaining to a specific group. However, even these few did not clarify which historical period or community this specific group belonged to, nor how they bore witness to God’s Lordship. They merely stated that it referred to a specific group, sometimes adding that the group belonged to the Israelites. This study indicates that the Verse of Dharr refers to the Israelites during the time of Joshua. Joshua summoned all the tribes of the Israelites of his era, binding them with a covenant to refrain from idol worship, in contrast to their ancestors, and to worship only God. He made them witnesses over themselves to this covenant, and they declared that we bear witness. The methodology of this study is inter-textual, that is, comparing the Quranic text with the Bible. Keywords: verse 172 al-Aʿraaf Chapter, Verse of Dharr, primordial covenant, realm of dharr, innate nature Introduction In verse 172 of the al-Aʿraaf Chapter, known as the Verse of Dharr, it is stated: “When your Lord took from the Children of Adam, from their loins, their descendants and made them bear witness over themselves, [He said to them,] ‘Am I not your Lord?’ They said, ‘Yes indeed!’” Throughout history, three interpretations of the Verse of Dharr have emerged. The first interpretation, which prevailed among commentators for three centuries, is that the verse refers to the realm of Dharr (the realm of pre-material existence). This view was supported by traditions unanimously considered authentic, even mutawātir (a tradition or narration with multiple independent chains of transmission ensuring authenticity), by both Sunni and Shiite scholars. In these narrations, it is mentioned that God touched Adam’s back, and his offspring, who at that moment were in the form of particles, were brought out from his back. God then asked them, “Am I not your Lord?” Some acknowledged this, becoming the believers, while others did not acknowledge it, becoming the disbelievers. The second interpretation, seemingly introduced by the Muʿtazilites, is that the Verse of Dharr refers to the innate nature (fiṭrah) of humankind. The third perspective posits that the verse pertains to a specific group of human beings. The present study, using an inter-textual approach, seeks to answer the question: Who are the descendants of the children of Adam referred to in the verse, who God made witnesses over themselves? And how did this witnessing occur? An Explanation of the Theory A comparative analysis of the apparent meaning and context of the Verse of Dharr with the contents of the Bible suggests that the verse refers to the Israelites during the time of Prophet Joshua. Chapter 24 of the Book of Joshua recounts a covenant renewal in which Joshua summoned all the tribes of Israel to Shechem, where they stood in the presence of God. Joshua, after recounting the blessings God had bestowed upon the Israelites, asked them whether they worshiped God or the idols of their ancestors. The tribes of Israel declared, “We pledge to worship God.” Joshua then said, “Thus you yourselves bear witness that you have made a covenant to worship God.” They responded, “Yes, we are witnesses.” According to this theory, the meaning of the Verse of Dharr is literal and real, not metaphorical, symbolic, or allegorical. Thus, the verse does not pertain to the realm of Dharr mentioned in related traditions and nor to the divine innate nature of humankind, as claimed by the Muʿtazilites. Evidence Supporting the Theory Context of the Verse: The Verse of Dharr is situated within a series of verses in the al-Aʿraaf Chapter, all of which pertain to the people of Prophet Moses (P.B.U.H.). Similar Verses: In Quranic discourse, it is emphasized that such a covenant was taken through explicit verbal declaration not through implicit or non-verbal communication. Therefore, related verses, including the Verse of Dharr, cannot be interpreted as metaphorical, allegorical, or symbolic. Furthermore, such covenants were taken by divine prophets from their communities, not directly by God or the angels. The Old Testament: When the Quranic indications and evidence related to the Verse of Dharr are compared with the content of Chapter 24 of the Book of Joshua regarding Joshua’s covenant taken from the tribes of Israel, it becomes clear that the Verse of Dharr specifically refers to this covenant in which, Joshua required the tribes of Israel to worship God alone and not associate partners with Him. Conclusion This article demonstrates that the dominance of traditions about the realm of Dharr in the minds of Quranic exegetes, along with their lack of inter-textual study between the Quran and the Bible, has led the majority of them to misinterpret or fail to clearly understand the true meaning of the Verse of Dharr. Examining the apparent meaning and context of the Verse of Dharr alongside an inter-textual study of Chapter 24 of the Book of Joshua reveals that this verse refers to the covenant renewal initiated by Prophet Joshua with the tribes of Israel of his time. This covenant emphasized worshiping God and refraining from idol worship, as practiced by their ancestors. References Bahrani, H. (1994). Al-Burhan fi tafsir al-Qurʾan. Muassasat al-Bethat, qisam al-Dirasat al-Islamiyyah. [In Arabic]. Hairi Tehrani, A. (1959). Muqanniyaat al-durar. Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic]. Husayn, A. (Syed Murtada). (1907). Al-Amaali. (M. B. al-Nasani al-Halabi, Ed.). Ayatollah Marashi Najafi Library. [In Arabic]. Nouraei, M., & Karimpour, S. H. (2018). Analytical survey of Alast Verses from viewpoints of Seyyed Morteza and Zamakhshari. Quranic Knowledge Research, 9(32), 53-76. doi: 10.22054/rjqk.2018.28483.1623. [In Persian]. Sobhani, J. (1994). Manshur-i javid. Muassasat Imam Sadiq (A.S.). [In Persian]. Tabari, M. (1991). Jamiʿ al-bayan fi tafsir al-Qurʾan. Dar al-Marifah. [In Arabic]. Tabarsi, F. (1993). Majmaʿ al-bayan fi tafsir al-Qurʾan. Naser Khosro. [In Arabic]. Tayyib, A. H. (1990). Atyab al-bayan fi tafsir al-Qurʾan. N.P. [In Arabic]. Thalabi, A. R. (1997). Tafsir al-Thaʿlabi al-musamma bi-l Jawahir al-hisan fi tafsir al-Qurʾan. Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic]. Tusi, M. (n.d.). Al-Tibyan fi tafsir al-Qurʾan. Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic]. * Received 4 July 2023; Received in revised from 25 October 2023; Accepted 13 November 2023; Published online 20 November 2024 Cite this article: Nekoonam, J. (2024). An Inter-textual Interpretation of the Verse of Dharr. Comparative Interpretation Research, 10(2), 137‑152. https://doi.org/10.22091/ptt.2024.11243.2363 Publisher: University of Qom © The Author(s) | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Keywords: Verse of Al-Dhar, Verse of Alast, World of Al-Dhar, Nature, Divine Covenant, Divine Pact, Intertextual Study | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| اصل مقاله | ||
|
بسیاری از مشکلات تفسیری قرآن جز با مراجعه به کتاب مقدس تفسیر صحیح نمیپذیرد. یکی از آن آیات آیۀ ذر است. این آیه را قریب به اتفاق مفسران مسلمان یک آیۀ عام ناظر به نوع بشر دانستند و تنها معدودی از مفسران آن را ناظر به جماعتی خاص دانستند. آنان نیز روشن نکردند که این جماعت خاص به چه تاریخی و قومی تعلق داشتند و به چه کیفیتی به ربوبیت خدا شهادت دادند. فقط گفتند که آنان جماعت خاصی بودند یا نهایتاً افزودند که آن جماعت از قوم بنیاسرائیل بودند. بررسیهای پژوهش حاضر نشان میدهد که آیۀ ذر ناظر به قوم بنیاسرائیل در ایام یوشع نبی بودند. یوشع تمام قبایل بنیاسرائیل زمان خودش را فرامیخواند و از آنان پیمان میگیرد که برخلاف اجدادشان بتها را نپرستند و فقط خدا را بپرستند و آنان را در این زمینه بر خودشان شاهد میگیرد و آنان اقرار میکنند که ما شاهد هستیم. روش تحقیق در مقالۀ حاضر بینامتنی است؛ یعنی میان متن قرآن و کتاب مقدس مقایسه شده است. کلیدواژگان: آیۀ 173 سورۀ اعراف، آیۀ ذر، الست، عالم ذر، فطرت مقدمهدر آیۀ 173 سورۀ اعراف، مشهور به آیۀ ذر، آمده است: «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّک مِنْ بَنی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکمْ قالُوا بَلی». در گذر تاریخ، سه قول دربارۀ آیۀ ذر به ظهور رسیده است. اولین قولی که به ظهور رسید و تا سه قرن مورد اتفاق مفسران بود این بود که آیۀ ذر ناظر به عالم ذر است و این قول به استناد روایاتی بود که فریقین آنها را اجماعاً صحیح و حتی متواتر میخواندند. در این روایات آمده بود که خدا پشت آدم را مسح کرد و ذریۀ او را که در آن حال بهصورت ذراتی بودند از پشت او بیرون کشید و از آنان پرسید که آیا من پروردگار شما نیستم و آنان هم برخی اقرار کردند که همان مؤمنان شدند و برخی اقرار نکردند که همان کافران گردیدند. دومین قولی که به ظهور رسید و ظاهراً از سوی معتزله مطرح شده بود این بود که آیۀ ذر ناظر به فطرت نوع بشر است. سومین دیدگاه این است که آیۀ ذر ناظر به گروهی از افراد بشر است. پرسشی که در تحقیق حاضر، با روش بینامتنیت، بدان پاسخ گفته میشود این است که در آیۀ ذر مراد از ذریهای از ظهور بنیآدم که خدا آنان را بر خود شاهد گرفته است که پروردگارشان است چه کسانیاند و این شاهد گرفتن چگونه بوده است. بیان نظریهبررسی تطبیقی ظاهر و سیاق آیۀ ذر با مندرجات کتاب مقدس نشان میدهد که آیۀ ذر ناظر به قوم بنیاسرائیل در عهد یوشع نبی بوده است. در فصل 24 کتاب یوشع نبی از یک تجدید عهدی سخن گفته شده است که طی آن، یوشع تمام قبایل بنیاسرائیل را در شکیم احضار کرد و آنان در حضور خدا ایستادند. آنگاه یوشع، پس از برشمردن نعمتهایی که خدا به بنیاسرائیل عطا کرده است، خطاب به آنان گفت: آیا خدا را عبادت میکنید یا بتهای اجدادتان را؟ و آنگاه قبایل بنیاسرائیل گفتند: ما پیمان میبندیم که خدا را عبادت کنیم. زان پس، یوشع گفت: پس خود شما شاهد باشید که پیمان بستید، خدا را عبادت کنید. آنان هم گفتند: بلی، ما خود شاهد هستیم. به موجب این نظریه، دلالت آیۀ ذر دلالتی حقیقی و ظاهری است، نه مجازی و استعاری و تمثیلی؛ لذا این آیه نه به عالم ذر ارتباط دارد که در روایات مربوط به عالم ذر از آن سخن گفته شده و نه با فطرت الهی بشر که از سوی معتزله ادعا شده است.
شواهد نظریه
نتیجهگیریبررسیها در این مقاله نشان داد که سیطرۀ روایات مربوط به عالم ذر در ذهنیت مفسران و عدم مطالعۀ بینامتنی قرآن و کتاب مقدس از سوی آنان باعث شده است، قریب به اتفاق مفسران مراد واقعی آیۀ ذر را بهدرستی یا شفافیت درک نکنند. ملاحظۀ ظاهر و سیاق آیۀ ذر و مطالعۀ بینامتنی این آیه با فصل 24 کتاب یوشع نبی آشکار میسازد که این آیه ناظر به تجدید عهدی است که حضرت یوشع نسبت به قبایل بنیاسرائیل معاصر خود صورت داده است مبنی بر اینکه خدا را عبادت کنند و مثل اجدادشان بتها عبادت نکنند. منابعبحرانى، هاشم بن سلیمان. (1415 ق). البرهان فی تفسیر القرآن. مؤسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة. ثعالبى، عبدالرحمن بن محمد. (1418 ق). تفسیر الثعالبى المسمى بالجواهر الحسان فى تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی. حائرى طهرانى، على. (1338). مقتنیات الدرر. دار الکتب الإسلامیة. سبحانی، جعفر. (1373). منشور جاوید. مؤسسۀ امام صادق (ع). سید مرتضی. (1325 ق). الأمالی (محمد بدرالدین النعسانی الحلبی، محقق). کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی. طبرسى، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ناصرخسرو. طبرى، محمد بن جریر. (1412 ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن. دار المعرفة. طوسى، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی. طیب، عبدالحسین. (1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. بینا. نورایی، محسن؛ و کریمپور، سید حسین. (1397). بررسی تحلیلی نگرۀ اختصاص در خطاب آیات الست از نگاه سید مرتضی و زمخشری. پژوهشنامۀ معارف قرآنی، 9(32)، 53-76. https://doi.org/10.22054/rjqk.2018.28483.1623 | ||
| مراجع | ||
|
بحرانى، هاشم بن سلیمان. (1415 ق). البرهان فی تفسیر القرآن. مؤسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة. ثعالبى، عبدالرحمن بن محمد. (1418 ق). تفسیر الثعالبى المسمى بالجواهر الحسان فى تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی. حائرى طهرانى، على. (1338). مقتنیات الدرر. دار الکتب الإسلامیة. سبحانی، جعفر. (1373). منشور جاوید. مؤسسۀ امام صادق (ع). سید مرتضی. (1325 ق). الأمالی (محمد بدرالدین النعسانی الحلبی، محقق). کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی. صدیق حسنخان، محمدصدیق. (1420 ق). فتح البیان فى مقاصد القرآن. دار الکتب العلمیة. طبرسى، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ناصرخسرو. طبرى، محمد بن جریر. (1412 ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن. دار المعرفة. طوسى، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی. طیب، عبدالحسین. (1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. بینا. فتال نیشابوری. (بیتا). روضة الواعظین. منشورات الشریف الرضی. قرطبى، محمد بن احمد. (1364). الجامع لأحکام القرآن. ناصرخسرو. کلینی، محمد بن یعقوب. 1363. الکافی (علیاکبر غفاری، محقق). دار الکتب الإسلامیة. نحاس، احمد بن محمد. (1421 ق). اعراب القرآن. دار الکتب العلمیة. نورایی، محسن؛ و کریمپور، سید حسین. (1397). بررسی تحلیلی نگرۀ اختصاص در خطاب آیات الست از نگاه سید مرتضی و زمخشری. پژوهشنامۀ معارف قرآنی، 9(32)، 53-76. https://doi.org/10.22054/rjqk.2018.28483.1623
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 799 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 350 |
||
