ضمان بیتالمال نسبت به خسارات جبران نشده؛ مطالعۀ تطبیقی در حقوق فرانسه، فقه و حقوق ایران | ||
| پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب | ||
| دوره 12، شماره 2 - شماره پیاپی 44، تیر 1404، صفحه 53-76 اصل مقاله (2.26 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/csiw.2024.9534.2426 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی تربتی* 1؛ عزیزاله فهیمی2؛ احمد دیلمی2 | ||
| 1دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| یکی از مسائل مغفول مانده در حقوق مدنی ایران، فقدان حکمی عام در خصوص فرض اعسار یا عدم شناسایی یا عدم امکان شناسایی مسئول جبران خسارات است. ریشهٔ این سکوت را میتوان علاوهبر سوابق فقهی عناوین موجد ضمان، در تصوّر رایج از ماهیت دولت و قلمرو تکالیف و مسئولیت آن در زمان تصویب قوانین راجعبه مسئولیت مدنی دانست. هدف تحقیق حاضر پاسخ به این سؤال اصلی است که آیا ضمان دولت بر اساس مبانی فقهی و حقوقی پذیرفته شده، ممکن است؟ این پژوهش به شیوهٔ توصیفی و تحلیلی و تطبیقی به انجام میرسد. بر اساس یافتههای این پژوهش در حقوق فرانسه مسئولیت جامعه در این زمینه بر اساس اصل همبستگی اجتماعی پذیرفته شده است و در فقه امامیه نیز میتوان آن را برمبنای حفظ مصالح نوعی یا شخصی جامعه پذیرفت و به لحاظ نتیجهگیری بایستی اظهار داشت که با لحاظ خلأ حقوق مسئولیت مدنی ایران، ضمان دولت در جبران خسارات مالی ضروری است و عدم پذیرش آن برخلاف مصالح نوعی یا شخصی جامعه است. | ||
تازه های تحقیق | ||
حقوق مسئولیت مدنی نگاهی عینی در زمینهٔ جبران خسارات وارد شده و فارغ از عامل ایجاد آن دارد چه آنکه در پارهای از موارد که عاملی برای جبران خسارات شناسایی نمیشود یا آنکه چنین عاملی قابل شناسایی نمیباشد، به دلیل حفظ مصالح جامعه نمیتوان به عدم جبران اندیشید. راهکار حقوق فرانسه، توزیع زیان در جامعه با نمایندگی دولت در قالب نظریه همبستگی اجتماعی است و راهکار فقه امامیه، توجّه به مصالح نوعی یا شخصی در جبران خساراتی که به استثنای ضمان بیتالمال منبعی برای جبران ندارد و بر همین اساس حقوق مسئولیت مدنی ایران بایستی دگردیسی به نظامی حقوقی مبتنی بر جبران خسارت بهعنوان هدف عینی و نیز تبدیل دولت به بازیگری فعّال در عرصهٔ حقوق حمایت اجتماعی بگردد. مصالح اجتماعی، فصل مشترک قواعد حاکم بر حقوق مسئولیت مدنی در نظام حقوقی فرانسه و فقه امامیه است و عدم توجّه بدان منتج به فردگرایی در وضع قوانین میگردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دولت؛ خسارات جبران نشده؛ بیتالمال؛ همبستگی اجتماعی؛ مصالح | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Civil Liability Of The Treasury For Uncompensated Damages; A Comparative Study Of French Law, Jurisprudence And Iranian Law | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mehdi Torbati1؛ Azizollah Fahimi2؛ Ahmad Deylami2 | ||
| 1PhD student in private law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran. | ||
| 2Associate Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| One of the neglected issues in Iran's civil law is the lack of a general ruling regarding the presumption of insolvency or the lack of identification or the impossibility of identifying the person responsible for compensation. The root of this silence can be seen in the common perception of the nature of the government and the scope of its duties and responsibilities at the time of the adoption of laws on civil liability, in addition to the jurisprudential records of the titles of the creator of the guarantee. The purpose of the present research is to answer the main question, is it possible to government civil liability based on the accepted jurisprudence and legal principles? This research is done in a descriptive, analytical and comparative way. According to the findings of this research, in French law, the responsibility of society in this field is accepted based on the principle of social solidarity, and in Shia jurisprudence, it can also be accepted on the basis of protecting the common or personal interests of the society, And in terms of conclusion, it should be stated that in view of Iran's civil liability rights, the government's guarantee in compensating financial losses is necessary and not accepting it is against the common or personal interests of the society. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Government, Uncompensated Damages, Treasury, Social Solidarity, Interest | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی، سیّد مرتضی، طاهری نسب، محمّد، 1399، «حدود و مبنای پرداخت دیه از بیتالمال و آثار آن»، همایش مطالعات مدیریّت، حسابداری و حقوق، دورهٔ 3
انصاری، مرتضی، 1415، کتاب المکاسب، ج 2، چاپ اوّل، قم: تراث شیخ الأعظم
ایزانلو، محسن، میرشکاری، عبّاس، 1390، «بیتالمال و نقش آن در جبران خسارت»، نشریهٔ کانون وکلا، شمارهٔ 117
باربیه، موریس، 1395، دین و سیاست در اندیشۀ مدرن، رضایی، امیر، چاپ سوّم، تهران: انتشارات قصیده سرا
بای، حسینعلی، 1384، «مبانی پرداخت دیه از بیتالمال»، نشریه حقوق اسلامی، شماره 5
حسینی عاملی، سیّد جواد بن محمّد، 1419، مفتاح الکرامه، ج 7، چاپ اوّل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی
حلبی، حمزه بن علی، 1417، غنیه النّزوع، چاپ اوّل، قم: مؤسّسه امام صادق
حلی، جعفر بن حسن، 1408، شرائع الإسلام، ج 3، چاپ دوّم، قم: مؤسّسه اسماعیلیان
حلی، جعفر بن حسن، 1418، مختصر النّافع، ج 1، چاپ ششم، قم: مؤسّسه المطبوعات الدّینیه
حلی، حسن بن یوسف، 1413، قواعد الأحکام، ج 1، چاپ اوّل، قم: مؤسّسه النّشر الإسلامی
حلی، حسن بن یوسف، 1412، منتهی المطلب، ج 2، چاپ اوّل، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیّه
حلی، حسین، 1415، بحوث فقهیّه، چاپ چهارم، قم: مؤسّسه المنار
زرگوش، مشتاق، 1387، «تحوّل در مبانی و اصول حاکم بر مسئولیت مدنی»، رسالهٔ دکترا، امیر ارجمند، اردشیر، حقوق خصوصی، دانشکدهٔ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی
سبزواری، سیّد عبدالأعلی، 1413، مهذّب الأحکام، ج 15، چاپ چهارم، قم: مؤسّسه المنار
صدر، سیّد محمّد باقر، 1401، البنک الأربوی، چاپ هفتم، بیروت: دار التعارف لمطبوعات
صغیری، اسماعیل، زینالی، حامد، 1390، «تدارک ضرر از بیتالمال»، فصلنامه علمی- پژوهشی فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال سوّم، شماره 8 و 9
طبرسی، فضل بن حسن، 1410، المؤتلف من المختلف، ج 2، چاپ اوّل، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیّه
طوسی، محمّد بن حسن، 1407، الخلاف، ج 2 و 3، چاپ اوّل، قم: مؤسّسه النّشر الإسلامی
طوسی، محمّد بن حسن، 1407، تهذیب الأحکام، ج 6، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الإسلامیّه
طوسی، محمّد بن حسن، 1400، نهایه، چاپ دوّم، بیروت: دارالکتاب العربی
عالم، عبدالرحمن، 1394، تاریخ فلسفۀ سیاسی غرب، ج 2، چاپ هجدهم، تهران: ادارۀ نشر وزارت امور خارجه
عاملی، زین الدّین بن علی، 1413، مسالک الإفهام، ج 12، چاپ اوّل، قم: مؤسّسه المعارف الإسلامیّه
عاملی کرکی، علی بن حسین، 1414، جامع المقاصد، ج 1 و 7، چاپ دوّم، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام
قمی، محمّد بن علی بن بابویه، 1413، من لایحضره الفقیه، ج 4، چاپ دوّم، قم: مؤسسه النّشر الإسلامی
کاپلستون، فردریک چارلز، 1388، تاریخ فلسفه (از مِن دُو بیران تا سارتر)، ج 9، آذرنگ، عبدالحسین، یوسف ثانی، سیّد محمود، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
کاظمی، محمود، زارعی، علی، 1401، «ماهیت و مبنای مسئولیت قراردادی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام و فرانسه»، فصلنامه پژوهشی تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 9(3)
کلینی، محمّد بن یعقوب، 1407، الکافی، ج 1، چاپ چهارم، تهران: انتشارات اسلامیّه
موسوی خویی، سیّد ابوالقاسم، بیتا، مصباح الفقاهه، ج 4 و 7، بیجا: بینا
موسوی خویی، سید ابوالقاسم، 1410، منهاج الصّالحین، ج 1، چاپ بیست و هشتم، قم: نشر مدینه العلم
نجفی، محمد حسن، 1404، جواهرالکلام، ج 16، 26، 39، 40 و 42، چاپ هفتم، بیروت: دارالإحیاء التراث العربی
نوری، حسین، 1408، مستدرک الوسائل، ج 13، چاپ اوّل، بیروت: مؤسّسهٔ آل البیت(ع)
یزدانیان، علیرضا، 1395، قواعد عمومی مسئولیت مدنی، ج 5، چاپ اوّل، تهران: انتشارات میزان
References Berlin, Isaiah, 2013, The Crooked Timber of Humanity, 2nd edition, USA: rinceton Universuty Press Borgetto, Michel, 1993, La notion de Fraternité en Droit Public Français, 1st edition, Paris: Libraire Générale de Droit et de Jurisprudence Bourgeois, Léon, 1907, Essai d’une Philosophie de la Solidarité, 1st edition, Paris: Félix Alcan Bourgeois, Léon, 1906, Solidarité, 1st edition, Paris: Libraire Armand Colin Fouillée, Alfred, 1880, La Science Social Contemporaine, 1st edition, Paris: Libraire Hachette Hayward, J. E. S, 1959, “ Solidarity: The Social History of anIdea in nineteenth century France“, International Review of Social History, 4 Hayward, J. E. S, 1958, The Idea of Solidarity in the French Social and Political Thought in the 19th and Early 20th Centuries, V01,1st edition, London: Imagine Service North Hayward, J. E. S, 1961, “The Official Social Philosophy of the French Third Republic: LéonBourgeois and Solidarism“, International Review of Social History, 06 Mbarga, Armand, 2000, L’Indemnisation Publique des Victimes D’Infractions, 1st edition, Paris: Le Harmattan. Knetsch, Jonas, 2013, Le Droit de la Responsabilité et les fonds d’indemnisation, 1st edition, Paris: L. G. D. J. Lambert–Favire, Yvonne, Leveneur, Laurent, 2017, Droit des Assurances, 14e edition, Paris: Dalloz Pelloux, Robbert, 1947, “La préambule de la constitution du 27 October 1947“, Revue Droit public et de la Science Politique, 53 Viévard, Ludovic, 2012, Les fondements théoriques de la solidarité et leurs mécanismes contemporains, 1st edition, Lyon: Direction de la Prospective et Dialogue Public. Persian References Alem. Abdor Rahman. (2005). The History of Western Political Philosophy. Vol 02. Eighteenth edition. Tehran: Publication department of the Ministry of Foreign Affairs Ameli Karaki. Ali ibn Hossein. (1993). Jamie Al-Maqasid. Vol 01 and 07. Second edition. Qom: Al al-Bayt Institute Ameli. Zayn al-din ibn Ali. (1992). Massalik al-Afham. Vol 12. First edition. Qom: Islamic science institute Ansari. Mortadha. (1994). Ketab Al-Makasib. Vol 02: First edition: Qom: The Congress of Sheikh ol-a'zam Barbier. Maurice. (2016). Religion and Politics in Modern Thought. Rezaei. Amir. Third edition. Tehran: Gasideh sara publication Bay. Hossein-ali. (2005). "The Basis of Payment of Blood Price from Treasury". Islamic Law Magazine. No 5 Copleston. Frederick Charles. (2009). A History of Philosophy (Maine de Biran to Sartre). Vol 09. Azarang. Abdolhossein. Youssef thani. Seyyed Mahmoud. Fourth edition. Tehran. Scientific and Cultural publication Halabi. Hamza ibn Ali. (1996). Ghoniat on–Nozo'e. First edition. Qom: Imam Sadegh Institute Hilli. Hassan ibn Yousef. (1992). Ghawa'id al-Ahkam. Vol 01. First edition. Qom: Islamic Publication Institute Hilli. Hassan ibn Yousef. (1991). Montah al–Matlib. Vol 02. First edition. Mashhad. Islamic Research Forum Hilli. Hossein. (1994). Fiqh Debates. Fourth edition. Qom: Almenar Institue Hilli. Ja'far ibn Hassan. (1997). Mokhtasar on–Nafi'. Vol 01. Sixth edition. Qom: Institute of Religious Publications Hilli. Ja'far ibn Hassan. (1987). Shara'i' al-Islam. Vol 03. Second edition. Qom: Ismaeilian Institute Hosseini Ameli. Seyyed Javad ibn Mohammed. (1998). Meftah – ol Karamah. Vol 07. First edition. Beirut. The House of Revival of Arab Civilization Ibrahimi. Seyyed Mortadha. Taheri Nasab. Mohammed. (2020). " Limits and Basis of Payment of Blood Price from Treasury ". Management, Accounting and Law Studies Conference, Turn Three Izanloo. Mohsen. Mir Shekari. Abbas. (2011). "Treasury and his Role in Compensation". Bar Association Magazine. No 17 Kazemi. Mahmoud. Zarei. Ali. (2022). "An investigation into the Nature and Basis of Contractual Liability; A Comparative Study of Islamic and Western Law". Comparative Studies on Islamic and Western Law. 09(03) Koleini. Mohammed ibn Yaqub. (1986). Al-Kafi. Vol 01. Fourth edition. Tehran: Islamic Publication Mousavi Khoei. Seyyed Abu al-Qasim. (1989). Minhaj os-Salehin. Vol 01. Twenty-eighth edition. Qom: The City of Science Publication Mousavi Khoei. Seyyed Abu al-Qasim. (n.d). Misbahh al-Fiqahat. Vol 04 and 07. n.p. Najafi. Mohammed Hassan. (1983). Javahir al-Kalam. Vol 16,26,39,40 and 42. Seventh edition. Beirut: The House of Revival of Arab Civilization Nouri. Hossein. (1987). Mustadrak al-Wasa'il. Vol 13. First edition. Beirut: Al al-Bayt Institute Qomi. Mohammed ibn Ali ibn Babweyh. (1992). Man la Yahduruhu al-Faqih. Vol 04. Second edition. Qom: Islamic Publication Institute Sabziwari. Abd al-a'Ala. (1992). Muhadhab al-Ahkam. Vol 15. Fourth edition. Qom: Almenar Institute Sadr. Seyyed Mohammed Baghir. (1980). Usury-free Banking. Seventh edition. Beirut. Familiar Place for Publish Saqiri. Ismael. Zein-ali. Hamed. (2011). "Compensation from Treasury". Jurisprudence and the Fundaments of the Islamic Law semi-annual journal. 3 (08,09) Tabarsi. Fadhl ibn Hassan. (1989). Al-Motalff men al-Mokhtalef. Vol 02. First edition. Mashhad. Islamic Debates Forum Tusi. Mohammed ibn Hassan. (1979). Al-Nihayah. Second edition. Beirut. Arabic Bookstore Tusi. Mohammed ibn Hassan. (1986). Khilaf. Vol 02 and 03. First edition. Qom: Islamic Publication Institute Tusi. Mohammed ibn Hassan. (1986). Tahdhib al-Ahkam. Vol 06. Fourth edition. Tehran: Islamic Bookstore Yazdanian. Alireza. (2016). The General Rules of Civil Responsibility. Vol 05. First edition. Tehran: Mizan Publication Zargoush. Moshtagh. (2008). Changes in the Basis and Principles governing Civil Responsibility. Ph.D Thesis. Amirarjomand. Ardeshir. Private Law. Law College. Shahid Beheshti University | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 674 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 147 |
||