بررسی مضامین ادبی ـ تفسیری ابومسلم اصفهانی در مجمعالبیان با نظر به تحلیل آن از منظر دیگر مفسران | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 17، اردیبهشت 1402، صفحه 202-227 اصل مقاله (1.01 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2022.8072.2088 | ||
| نویسندگان | ||
| مسلم صالحی زاده* 1؛ احمد بهشتی2؛ علیرضا مختاری3 | ||
| 1دانشجوی دکتری تخصصی علوم قرآن و حدیث - دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا | ||
| 2استاد دانشگاه تهران (نویسنده مسئول) | ||
| 3استادیار-دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا | ||
| چکیده | ||
| هدف این پژوهش، تحلیل مضامین ادبی-تفسیری ابومسلم اصفهانی - دیدگاه ادبی او در فرایند تفسیر - مستخرج از مجمعالبیان با نظر به آراء مفسران، بهمنظور پالایش برخی مضامین محوری قابلقبول در تفسیر بهصورت صریح و روشن است. در مقاله حاضر، تلاش شده تا برای پاسخ به این پرسشها که مضامین ادبی فراگیر ابومسلم در مجمعالبیان کدامند و کدام مضامین ادبی مطرحشده محل اختلاف یا موافق با دیدگاه ابومسلم و مفسران است و کدام مضامین از مختصات اوست، به روش توصیفی –تحلیلی پژوهشی صورت گیرد. حاصل پژوهش حاضر این است که مضامین ادبی که گزینش شده، تأثیر آن در تفسیر ابومسلم از این آیات و ایجاد تفاوت با سایر تفاسیر بررسی گردیده است. از مختصات نظر او میتوان به مرجع ضمیر «ه» (بقره/74)، وجود کنایه (بقره /230) و اعتقاد او به مبالغه و تأکید (بقره /90 و اعراف /150) اشاره کرد و مضامینی که محل اختلافی با نظر بیشتر مفسران ندارد و با آنها مشترک است میتوان به مواردی از این قبیل اشاره کرد: نوع الف و لام و معنای آن در «انسان» (دهر/1)، مضامینی مثل ترکیب و معانی حرف «لا» (واقعه/ ۷۵ و قیامه/1)، لحن و ترکیب عبارت «فزادهم الله مرضا» (بقره /10) و مرجع ضمیر (بقره/74).. | ||
تازه های تحقیق | ||
نتیجه دانش شرح و تبیین آیات قرآن که از عهد نزول وحی با شخص پیامبر آغاز شده و پس از رحلت آن حضرت، بهتدریج بسط و تنوع یافته، موجب گردید تا گرایشها و روشهای مختلف در این حوزه پدید آید. علاوه بر فراهم آمدن آثار فراوان تفسیری به عربی و فارسی و سایر زبانها، در طول چهارده قرن، مبانی و قواعد تفسیر نیز از دیرباز تدوین گردیده و به استقلال یا در مقدمه تفاسیر عرضه شده است. این مقاله از دو منظر توصیفی و تحلیلی، به توصیف مفاهیم ادبی ابومسلم و تحلیل این دست مفاهیم در تفسیر وی پرداخت. ازاینرو در بحث ادبی، ابومسلم به نکات زیر توجه داشته است: - بلاغت در ترکیبات حروف؛ - انواع و نقش نحوی حروف و معانی که وی از این ترکیبات به دست آورده است؛ - مصداق یابی مرجع ضمیر؛ - وجود کنایه؛ - مبالغه و تأکید. درزمینه تحلیلی باید گفت که ابومسلم مضامین ادبی را در تفسیر خود به نحوی گنجانده که بعضاً تفاوت بارزی با سایر تفاسیر ازجمله تفاسیر مجمعالبیان، التبیان، جامع البیان، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل، المیزان و... پیدا کرده است. تا آنجا که مفسران پس از وی، هرچند با تفسیر ابومسلم آشنایی داشتند یا به نقد مضامین ادبی ابومسلم پرداختهاند؛ مانند طبرسی، طوسی، طبری، زمخشری و طباطبایی، درباره نقش نحوی «لا» در سورههای قیامه/1 و واقعه/ 75 و مرجع ضمیر «ه» در سوره بقره/74 با ابومسلم مخالف بوده یا اساساً اعتنایی به تفسیر او نداشتهاند. ابومسلم در برخی مضامین، نظریات منحصربهفردی در تفسیر ادبی از خود بهجای گذاشته است؛ مثل دیدگاه وی در آیات 74، 90 و 230 بقره و آیه 150 سوره اعراف. نکات قابلتوجه در تفسیر وی عبارتند از:
| ||
| کلیدواژهها | ||
| : ابومسلم اصفهانی؛ مجمعالبیان؛ تفسیر ادبی؛ مبالغه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Studying the Literary-Exegetic Content in Abu Muslim Isfahani’s Majmaʿ al-Bayan and Analyzing it from the View of Other Exegetes | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Moslem Salehizadeh1؛ Ahmad Beheshti2؛ Ali Reza Mokhtari3 | ||
| 1PH.D. candidate, Quran and Hadith Sciences, Islamic Azad University, Fasa, Iran | moslem.salehizadeh@yahoo.com. ORCID ID: 0009-0009-4414-267X. Professor, University of Tehran (corresponding author) | beheshti@ut.ac.ir. ORCID ID: 0009-0001-8543-2317 | ||
| 2 Assistant professor, Islamic Azad University, Fasa, Iran | ar.mokhtari@iau.ac.ir. ORCID ID: 0000-0002-2777-487X | ||
| 3 Assistant professor, Islamic Azad University, Fasa, Iran | ar.mokhtari@iau.ac.ir. ORCID ID: 0000-0002-2777-487X | ||
| چکیده [English] | ||
| The goal of this study is to analyze the literary-exegetic content of Abu Muslim Isfahani – his literary view in the process of exegesis – derived from Majmaʿ al-Bayān considering the view of other exegetes with the intent to refine some of the acceptable central content in the exegesis clearly and distinctively. In the present paper, through a descriptive-analytic method of research, we have strived to answer the following questions: which of the literary content of Abu Muslim in Majmaʿ al-Bayān is general, which of the addressed literary content is different or consistent with the views of Abu Muslim and other exegetes, and which is specific to him. The result of the study is that the effect of the selected literary content has been investigated in Abu Muslim’s exegesis of these verses and their differences with other exegeses. Among the views that are specific to him, some that can be indicated are the following: the referent of the Arabic pronoun hāʾ [2: 74], allegory [2: 230], and his belief in exaggeration and emphasis [2: 90 & 7: 150] and some of the content that is not different from the views of most exegetes and is common with them is the following: the type of alif and lām (Arabic letters that may come at the beginning of a word and can have different meanings) and their meaning regarding the word “human being” (insān) [76: 1], content such as the combination and meanings of lā (letters lāʾ and alif of Arabic) [56: 75 & 75: 1], the tone and combination of the phrase “then Allah increased their sickness” [2: 10] (Qarai translation), and the referent of the pronoun in [2: 74]. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| : Abu Muslim Isfahani, Majmaʿ al-Bayān, literary exegesis, exaggeration | ||
| مراجع | ||
|
منابع
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,085 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 482 |
||