امنیتگرایی در تقابل با حفظ حریم خصوصی در مرحله کشف جرم؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و آمریکا | ||
| پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب | ||
| دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 35، فروردین 1402، صفحه 51-74 اصل مقاله (1.82 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/csiw.2023.7010.2098 | ||
| نویسندگان | ||
| سعید جهان بین1؛ مهدی شیداییان* 2؛ محمدخلیل صالحی3 | ||
| 1دانشجوی دوره دکتری حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران. | ||
| 2دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی،دلنشکدگان فارابی تهران،دانشگاه تهران. | ||
| 3استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی،دانشکده حقوق، دانشگاه قم. | ||
| چکیده | ||
| امنیتگرایی به عنوان یک دیدگاه فکری، حفظ نظم و امنیت جامعه را از طریق کنترل شدید قوای حاکمه و مداخله گسترده در محدوده آزادیهای فردی و حریم خصوصی افراد میسر میداند و اعتقادی به امنیت درون زا و متکی به جامعه مدنی ندارد. برآیند امنیتگرایی در نظام دادرسی کیفری به ویژه در مرحله کشف جرم، اعطای اختیارات وسیع به ضابطان و مقامات تعقیب و تحقیق است؛ به گونهای که حفظ امنیت به آزادیهای فردی و حریم خصوصی افراد ترجیح داده میشود. یافتههای پژوهشی حاضر با بهرهگیری از روش توصیفی و تحلیلی و با واکاوی قوانین و مقررات و رویه قضایی کشورهای ایران و آمریکا در ارتباط با چالشهای امنیتگرایی و حریم خصوصی اشخاص در مرحله کشف جرم، حاکی از آن است که نظام دادرسی کیفری ایران در حال گذار از نظام امنیتگرایی سنتی به سوی نظام دادرسی شهروندگرا میباشد. این دوره گذار را میتوان در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 به وضوح مشاهده نمود. از طرف دیگر علیرغم سابقه طولانی ایالات متحده آمریکا در حمایت از حریم خصوصی، پلیس و دستگاه قضایی این کشور با وقوع حوادث 11 سپتامبر 2001، به اتکای قوانینی مانند قانون پاتریوت و به بهانه تامین امنیت جامعه به طور قابل ملاحظهای حریم خصوصی افراد را مورد تعرض قرار دادهاند، به طوری که این رویکرد، نظام دادرسی کیفری امریکا را در گرداب نوعی امنیتگرایی نوین گرفتار کرده است. | ||
تازه های تحقیق | ||
محافظت از حریم خصوصی شهروندان یکی از اهداف اصلی نظام دادرسی کیفری است. با این وجود ضرورت کشف جرم این حریم را در معرض تهدید قرار داده است. حقوق ایران در گذار از رویکرد سنتی و ریشهدار امنیتمداری به سمت رویکردی شهروندگرا تحولات برجسته و در خور تحسینی را تجربه کرده است. قانون احترام به آزادیهای مشروع و حقوق شهروندی مصوب سال 1382 و قانون آیین دادرسی کیفری ایران مصوب 1392 نمونههای بارز این تغییر رویکرد به شمار میرود. هر چند تغییر رفتار در کنشگران رسمی نظام دادرسی کیفری ایران اعم از نهادهای امنیتی و پلیسی و همچنین مقامات قضایی به کندی پیش میرود ولی در مقایسه با قبل پیشرفتهای قابل ملاحظهای را تجربه کرده است. پیشرفتی که همچنان با معیارهای جهانی و به ویژه معیارهای اسلامی فاصله دارد. پیشینه تقنینی قابل ملاحظهای در حمایت از حریم خصوصی شهروندان در ایالات متحده آمریکا- به ویژه از نیمه دوم قرن بیستم- وجود دارد. به گونهای که علاوه بر قوانین مصوب قوه قانونگذاری، دادگاههای ایالتی و دیوان عالی آمریکا، با بررسی دعاوی مطرح شده ضمن ابداع برخی اصطلاحات مرتبط با حریم خصوصی، در صدد تعیین گستره حریم خصوصی شهروندان برآمدند. اما با توجه به موسع بودن دامنه این اصطلاحات و برداشتهای متفاوت از این عبارات توسط قضات دادگاههای مزبور، قاعدهای نظاممند در حمایت از حریم خصوصی افراد در رویه قضایی آمریکا تثبیت نگردیده است. از سویی با وقوع حوادث 11 سپتامبر 2001، با تصویب قانون پاتریوت از طریق اصلاح برخی قوانین حمایتی حریم خصوصی، میزان مداخله در زندگی خصوصی شهروندان به طور چشمگیری افزایش یافت. از همین رو با وضع قانون مذکور توازن قدرت در این کشور دستخوش تغییر گردید و اختیارات دستگاه قضایی آمریکا به نفع دولت در راستای حاکمیت امنیت جامعه محدود گردید. مضافا تسهیل دسترسی به اطلاعات فردی و شخصی، به شکلی گسترده تضمینات راجع به حریم خصوصی شهروندان آمریکا را با چالش جدی مواجه نموده است. حقوق ایران برای دستیابی به نظامی که شهروندان را همزمان در برابر مجرمان و صاحبان قدرت در نهادهای امنیتی و پلیسی و قضایی محافظت کند با دو چالش مهم روبروست. چالش نخست عبور از قرائتهای رسوب کرده سنتی و بر آمده از حکومتهای پادشاهی که اعمال خشونت را بهترین راهکار برای حفظ امنیت تلقی میکند و چالش دوم مقاومت در برابر موج امنیتگرایی نوینی است که ناخواسته حریم خصوصی افراد را به بهانه مقابله با تروریسم و جرایم سازمانیافته تحدید و نقض میکند. نظام دادرسی کیفری ایران در مقایسه با نظام دادرسی کیفری امریکا نه تنها با رویکردهای سنتی امنیتگرایی در حال نبرد است بلکه به تدریج نوعی امنیتگرایی نوین را نیز باید تجربه کند. پیشنهادها1) با عنایت به نقش فاقد انسجام ضابطان دادگستری در حفظ یا نقض حریم خصوصی و از طرفی اهمیت این حریم، ضرورت دارد دو قانون مستقل در باب حریم خصوصی و اختیارات و وظایف ماموران پلیس با بیان مصادیق و حدود و ثغور وظایف و نحوه مواجهه آنان با حریم خصوصی شهروندان به صورت شفاف تصویب گردد. 2) در صورت عدم رعایت اصول و ضوابط مرتبط با حریم خصوص توسط ماموران پلیس و مقامات قضایی، بیاعتباری تحقیقات صورت گرفته اعلام گردد. 3) جهت رعایت اصل بیطرفی و تضمین حقوق و آزادیهای فردی و جلوگیری از استبداد قضایی در مرحله کشف جرم، اصل تفکیک مقام کشف جرم از مقام تحقیق و تعقیب از طریق اصلاح قوانین مورد توجه قرار گیرد. 4) با توجه به اهمیت حریم خصوصی منازل، اماکن و اشیاء، مقتضی است مصادیق، حدود، ثغور و شرایط ورود به این مکانها به صورت دقیق و موردی، مورد پیشبینی قانونگذار قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امنیتگرایی؛ کرامتمحوری؛ پاتریوت؛ حریم خصوصی؛ کشف جرم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Securityism in Opposition to Privacy Protection in the Stage of Crime Detection; A Comparative Study of Iranian and American Laws | ||
| نویسندگان [English] | ||
| saeed jahanbin1؛ mehdi sheidaeian2؛ Mohammad khalili Salehi3 | ||
| 1PhD Candidate in Criminal Law and Criminology, Farabi College, University of Tehran. | ||
| 2Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Farabi schools, University of Tehran. | ||
| 3Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom. | ||
| چکیده [English] | ||
| Securitism, as an intellectual point of view, makes it possible to maintain the order and security of the society through the strict control of the ruling powers and extensive intervention in the scope of individual freedoms and privacy of people, and does not attend to endogenous security and relying on the civil society. The result of securityism in the criminal justice system, especially in the crime detection stage, is the granting of wide powers to officers and investigation authorities, in such a way that maintaining security is preferred over individual freedoms and privacy. Recruiting a descriptive-analytical design and analyzing the laws and regulations and the judicial procedures of Iran and the United States in relation to the challenges of security and privacy of individuals in the stage of crime detection, it was revealed that the criminal justice system of Iran is transitioning from the traditional security-oriented system to the citizen-oriented justice system. This transition period can be clearly seen in the Criminal Procedure Law approved in 2014. On the other hand, despite the long history of the United States in protecting privacy, with the events of September 11, 2001, relying on laws such as the Patriot Act and under the pretext of ensuring the security of society, the police and the judicial system of the country considerably violated citizens' privacy; to the extent that this approach has caught the American criminal justice system in the vortex of a kind of new securityism. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Securityism, Dignitism, Patriot, Privacy, Detection of crime | ||
| مراجع | ||
|
آقابابایی، حسین، 1389ش، «لیبرالیسم، حریم خصوصی و قانون پاتریوت»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 40، ش 2.
آماده، مهدی، 1392ش، حمایت از حریم خصوصی، تهران، انتشارات دادگستر، چ1.
بجنوردی، سیدمحمد حسن، 1419 ق، القواعد الفقهیه، محققان: محمدحسین الدرایتی و مهدی الاسلامی، قم، نشر الهادی، ج1.
پورسعید، فرزاد، 1387ش، امنیت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات راهبردی، ش2.
تقیپور، علی رضا، 1395ش، «رعایت حریم منزل، مکاتبات و مکالمات در رویه دیوان اروپایی حمایت از حقوق بشر با نگاهی به قانون آیین دادرسی کیفری ایران»، فصلنامه اخلاق زیستی، سال ششم، ش 21.
توجهی، عبدالعلی، برنجی اردستانی، مرجان، 1391ش، بررسی جایگاه امنیتگرایی در سیاست کیفری ایران و آمریکا، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، سال اول، ش2.
جعفری لنگرودی، محمد جعفر، 1353ش، مکتبهای حقوقی در حقوق اسلام، تهران، نشر ابن سینا.
حاجی دهآبادی، محمد علی، خاتمی، سعیده، 1397ش، سیاست جنایی ایران در قبال جرم تامین مالی تروریسم در پرتو الزامات بینالمللی، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال پنجم، ش3.
خالقی، علی، 1394ش، آیین دادرسی کیفری، تهران، موسسه مطالعات حقوقی شهر دانش، چ27.
خمینی، روحالله، 1410 ق، تحریرالوسیله، بیروت، انتشارات دارالاسلامیه، ج1.
دهقانی، علی، 1390ش، رویکرد امنیتگرایی نظام دادرسی کیفری؛ مبانی، جلوهها و چگونگی تعدیل آن با تاکید بر حقوق ایران، رساله دکتری، قم، دانشگاه پردیس فارابی تهران.
رنجبر، مقصود، 1385ش، مفهوم امنیت در اندیشه سدههای میانه، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال نهم، ش1.
رییسی، لیلا، قاسمزاده لیالی، فلور، 1399ش، «چالشهای نظام حقوقی ایران در نقض دادههای شخصی و حریم خصوصی در فضای سایبر»، مجله حقوقی دادگستری، ش 110.
شاکری، ابوالحسن، قاسمی، مسعود، 1395ش، «پاسخ به جرم مشهود در سیاست جنایی ایران با نگاهی به حقوق انگلستان»، فصلنامه پژوهشهای دانش انتظامی، سال هجدهم.
طباطبایی، محمدحسین، 1410 ق، المیزان، بیروت، دارالاحیا، ج18.
عالیپور، حسن، 1388ش، «امنیت ملی و حقوق متهم؛مطالعه تطبیقی آیین دادرسی در قبال اقدامات تروریستی»، مطالعات راهبردی، ش 43.
فهیم دانش، علی، 1383ش، «وضعیت حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا پس از یازده سپتامبر»، مطالعات منطقهای، ش20 و 21.
قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل، 1385ش، بایستههای حقوق اساسی، تهران، نشر میزان، چ4.
قبلهای خویی، خلیل، 1387ش، علم اصول در فقه و قوانین موضوعه، تهران، انتشارات سمت، چ1.
کوشکی، غلامحسن، سهیلمقدم، سحر، 1395ش، «مطالعه تطبیقی حقوق شخص تحت نظر در نظام دادرسی کیفری ایران و آمریکا»، مجله حقوقی دادگستری، سال 80، ش94.
محسنی، فرید، 1391ش، تحولات کیفری در قانون میهنپرستی آمریکا، فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی، ش 60.
مهرا، نسرین، محمودیان، کامران، 1396ش، «الزامات حقوق بشری کشف جرم در نظام حقوقی ایران»، مطالعات حقوق عمومی ایران، دوره 47، ش 2.
ندایی، رضا، 1392ش، بایستههای بازرسی در آیین دادرسی کیفری، پایاننامه کارشناسی ارشد جزا و جرمشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد.
Ambrason, L. & Godoy, M. (2006). The US Patriot Act Key Controversies, http://www.npr.org. Birchfield v. North Dakota. (2016). The Supreme Court of North Dakota, 679 U.S. Chisam, B. (2012). Do ? Threatens Personal and Commercial Privacy in Proposal Directed against Skilled Foreign Nationals, National Foundation for American Policy. Copolo, G. (2006). Investigative Detention, OLR Research Report. Crawshaw, R. (2009) Police and Human Rights: A Manual for Teachers and Resource Persons and for Practicipants in Human Rights Programmes, Published by Leiden, Bill, Biggleswade. Cukaj, L. (2013). A Comparative View of Terrorist Acts and Legislative Reasures Countering this Phenomenon in Albania & the United States of America, Journal of ?, l(13), Published by: Academicus Albania. Hoofnagle, C. (2010). United States Real Property Law, Karoli Gospar University, Gratdute Doctoral Program. https://www.justice.gov, (2020). Kranish, N. (2009). The Impact of the US Patriot Act, www.fepproject.org Liu, E. & Doyle, Ch. (2015). Government Collection of Private Information: Background and Issues Related to the US Patriot Act Reauthorization in Brief, Congressional Research Service. Luban, D. & Shue, H. (2011). Mental Torture: A Critique of Erasures Iin US Law, Goorgetown Public Law and Legal Theory Research, 11-31. Mccubin, S. (2018). The Supereme Court Rules in Crapenter v. United States Supereme Court. Raab, Ch. (2006). Fighting Terrorism in an Electronic Age: Does the Patriot Act Unduly Compromise our Civil Liberties? Duke Law & Tecnology Review, No. 2. Rolando et al. (2016). Criminal Procedure: Law and Practice, Publisheb by Cengage Learning, 10th ed. Sharlen Wilson Petitioner v. Arkansas. (1995). Court of the United States, 514 US 927. State of Arizona Petitioner v. Gant. (2009). Superme Court of the United STATES, 556 US, State of Michigan Petitioner v. George Summers. (1981). Supreme Court of the United States, 452 US 692. State of New York Petitioner v. Roger Belton. (1981). Supreme Court of the United States, Ted Steven Chimel Petitioner v. State of California. (1969). Supreme Court of the United States, 395 US 752. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,355 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 636 |
||