یوسفی مقدم, محمدصادق, آل نبی, سید محسن. (1402). بررسی مسئولیت قدرت سیاسی در اجرای شریعت از منظر فقه. پژوهشهای فلسفی -کلامی, 1(1), 58-82. doi: 10.22091/rcjl.2023.8823.1010
محمدصادق یوسفی مقدم; سید محسن آل نبی. "بررسی مسئولیت قدرت سیاسی در اجرای شریعت از منظر فقه". پژوهشهای فلسفی -کلامی, 1, 1, 1402, 58-82. doi: 10.22091/rcjl.2023.8823.1010
یوسفی مقدم, محمدصادق, آل نبی, سید محسن. (1402). 'بررسی مسئولیت قدرت سیاسی در اجرای شریعت از منظر فقه', پژوهشهای فلسفی -کلامی, 1(1), pp. 58-82. doi: 10.22091/rcjl.2023.8823.1010
یوسفی مقدم, محمدصادق, آل نبی, سید محسن. بررسی مسئولیت قدرت سیاسی در اجرای شریعت از منظر فقه. پژوهشهای فلسفی -کلامی, 1402; 1(1): 58-82. doi: 10.22091/rcjl.2023.8823.1010
2دانشآموخته حوزه علمیه قم: دکتری دانشگاه تهران: پژوهشگر علوم سیاسی و قرآنی
چکیده
در اندیشه سیاسی اسلامی بحث اجرای شریعت در حوزه عمومی و اجتماعی، با دو رویکرد برون دینی و درون دینی قابل بررسی قرار گرفته است. از منظر برون دینی، در چارچوب فلسفه سیاسی و در قالب اهداف و غایات دولت و تامین سعادت همگانی و از منظر درون دینی در چارچوب فقه و اسلوب اجتهادی ارزیابی و مورد بحث قرار گرفته است. نهاد قدرت رایجترین و محوریترین نهادی است که در فقه در سه حوزه تصدی گری، نظارتی و سیاستگذاری متولی اجرای شریعت معرفی شده است. با عطف نظر به اینکه در دوره معاصر انظار مختلف در شیعه و گروهها و تشکلهای متعدد اهل سنت بنیان فعالیتها و سوگیریهای سیاسی خود را بر اجرای شریعت متمرکز ساختهاند، پرسش این است که ساختار و نهاد متولی اجرای این مسئولیت کدام است؟ (مساله) این مقاله با رویکرد آسیب شناسانه از زمره تحقیقات توسعهای و با روش توصیفی-تحلیلی با پیجویی متون فقهی گذشته و واکاوی انظار کنونی عالمان اسلامی در زمینه اجرای شریعت (روش) بر این مفروض استوار است که اجرای شریعت بویژه در فقه اهل سنت یک طرح بدون سامانه و برنامه باقی مانده است و تاملات فقه سیاسی ناظر به ساختار سیاسی مشخصی معطوف نگشته است (فرضیه) نتیجه تحقیق وجود برخی ابهامات و چالشهای نظری در ارتباط با مسئولیت اجرای شریعت است که در مقام عمل نیز با گونهها و انواعی از نظریهها و ساختارهای سیاسی مواجه شده است.
تازه های تحقیق
نتیجه
با عطف نظر به اینکه در دوره معاصر، گروهها و تشکلهای متعدد اهل سنت از قبیل طالبان، بنیان فعالیتها و سوگیریهای سیاسی خود را بر اجرای شریعت متمرکز ساختهاند، این مقاله با رویکرد درون دینی و از منظر فقه سیاسی، مسئولیت و تکلیف قدرت سیاسی در اجرای شریعت را واکاوید و به استناد برخی ادله دینی و گفتار فقیهان، آن را وظیفه لازم قدرت سیاسی در سه حوزه تصدیگری، نظارتی و سیاستگذاری متولی اجرای شریعت معرفی نمود؛ اما درعینحال، انجام دادن این تکلیف، مستلزم برطرف ساختن برخی ابهامها و چالشهایی است که در عرصه نظر و عمل نمود یافته است. ابهام مفهومی، ابهام در مخاطب، ابهام در مفهوم دولت، ابهام در سامانه سیاسی و درنهایت ابهام در قلمرو فقه، از مواردی دانسته شد که باید ازنظر فقهی دوباره ارزیابی شود و موضع مشخصی در قبال آنها ابراز گردد؛ بهعبارتدیگر، تأکید بر اجرای شریعت، بدون توجه به مجری و نهاد اجرا عملاً برآیندی ندارد.
با عنایت به اینکه پیجویی و رهگیری مفاهیم در میراث فقهی و تقریر و ارزیابی مجدد آنها برحسب مقتضیات دنیای کنونی، از مشخصههای بارز فقه سیاسی معاصر است، ضرورت دارد که بهطور مشخص، ساختار و دستگاه اجرای شریعت واکاوی گردد و ابهامهای گفتهشده پاسخ داده شود؛ افزون بر اینکه تفکیک میان دولت محقق و دولت مطلوب نیز گرهگشا نیست و چنانکه آمد، بهویژه با گذشته فقه تسنن تطابق ندارد.
An Analysis of the Role of Political Power in Shariah Implementation from a Jurisprudential Perspective
نویسندگان [English]
Mohammad Sadegh Yousefi Moghadam1؛ Seyyed Mohsen Al Nabi2
1Associate Professor of Islamic Science and Culture Research Institute
2PhD Graduate of Tehran University, Graduate of Qom Seminary
چکیده [English]
Received: 2023 Jun 2 | Recieved in revised form: 2023 Jul 10 | Accepted: 2023 Sep 1 | Published: 2023 Jun 22 In Islamic political thought, the implementation of Sharīah in public and social spheres has been explored through two approaches: extra-religious and intra-religious. The extra-religious approach examines it within the framework of political philosophy, emphasizing government goals and the welfare of all citizens. The intra-religious approach investigates Sharīah implementation through jurisprudence and the methodology of ijtihād. Within Islamic jurisprudence, the institution of political power is commonly recognized as responsible for administering, overseeing, and policy-making, thus serving as the guardian of Sharīah implementation. Given the contemporary focus on Sharīah implementation by various Shia and Sunni groups and organizations, the article addresses the question of the appropriate institutional structure responsible for implementing Sharīah. The article argues that, particularly in Sunni jurisprudence, there is a lack of a systematic approach or program for Sharīah implementation, and political jurisprudence has not been directed towards a specific political structure. The research findings reveal theoretical ambiguities and challenges regarding the responsibility of implementing Sharīah, which have led to the emergence of various theories and political structures in practice.
Al Nabi, S.M. & Yousefi Moghadam , M.S. (2023) An Analysis of the Role of Political Power in Shariah Implementation from a Jurisprudential Perspective. Quarterly of New Perspectives in Islamic Jurisprudence, 1 (1)57-82. Doi: https://doi.org/10.22091/RCJL.2023.8823.1010 .
کلیدواژهها [English]
Sharīah, Implementation of Sharīah, Islamic Jurisprudence, Political System
مراجع
ابن تیمیه (1963)، السیاسه الشرعیه فی اصلاح الراعی و الرعیه، بیروت: دار الافاق الجدیده.
ابن حزم اندلسی (بیتا)، المحلی، تحقیق احمد محمد شاکر، بیروت: دار الفکر.
3. ابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد(1408)، دیوان المبتدأ والخبر فی تاریخ العرب والبربر ومن عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر، بیروت: دار الفکر.
ابن فورک، محمد بن حسن (1425)، مقالات الشیخ ابیالحسن الاشعری امام اهل السنة، مکتبه الثقافه الدینیه.
احمد عبد ربه، «هل فرضت الشریعة الإسلامیة نظاماً سیاسیاً یمکن اعتباره "النظام السیاسی الإسلامی "»، مقاله منتشرشده در سی ان ان.
اکبریان، حسنعلی (1387)، حجاب مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، مجموعه مقالات به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
الزحیلی، وهبه (1408)، تطبیق الشریعه و استمداد القوانین من معین الفقه الاسلامی، مجله الشریعه و ادراسات الاسلامیه، ربیع الاخر، شماره 9.
السدلان، صالح بن غانم(1417)، وجوب تطبیق الشریعة الإسلامیة فی کل عصر، ریاض: دار بلنسیه للنشر و التوزیع. والحکومة الإِسلامیة ضرورة من أجل إقامة الشریعة الإِسلامیة.
السنهوری، عبدالرزاق احمد (1393)، فقه حکومت اسلامی و تحول آن، ترجمه صباح زنگنه، تهران: نشر نی.
الشافعی الصغیر(1413)، نهایة المحتاج إلى شرح المنهاج، بیروت: دار احیاء النراث العربی.
العشماوی، محمد سعید (2004)، الاسلام السیاسی، بیروت: الانتشار العربی.
العواء، محمد سلیم( 1410)، فی النظام السیاسی للدوله الاسلامیه، قاهره: دارالشروق.
الغنوشی، مقاله «مبادی الحکم و السلطه فی الاسلام، شبکه اینترنتی الجزیره.
الکحلانی الصنعانی، محمد بن اسماعیل (1379)، سبل السلام، تعلیق: الشیخ محمد عبدالعزیز الخولی، مصر: شرکة مکتبة ومطبعة مصطفى البابی الحلبی وأولاده بمصر.
الماوردی، علی بن محمد(1406)، الاحکام السلطانیه و الولایات الدینیه، قاهره: مکتب الاعلام الاسلامی.
النووی (بیتا)، المجموع، بیروت: دارالفکر.
ایجی، میر سید شریف(بیتا)، شرح مواقف، بیجا، عالم الکتب.
باقلانی، ابیبکر محمد بن الطیب(1407)، التمهید، لبنان: موسسه الکتب الثقافیه.
برهان غلیون (2004)، نقد السیاسه الدوله و الدین، بیروت: مرکز الثقافی العربی.
بشیریه، حسین (1380)، آموزش دانش سیاسی، تهران: نگاه معاصر.
بلقزیز، عبدالله (2002)، الدوله فی الفکر الاسلامی المعاصر، بیروت: مرکز دراسات الوحده العربیه.
