تأثیر بلاغت در آیات موهم جسمانیت خداوند از نگاه مفسران تأویلی و ظاهرگرا | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| مقاله 8، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 16، مهر 1401، صفحه 215-240 اصل مقاله (1.88 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2023.7701.2056 | ||
| نویسندگان | ||
| مسلم لاله زاری1؛ جواد پور روستایی* 2؛ محمد رضا شایق3 | ||
| 1. دانشجوی دکتری رشته تفسیر تطبیقی، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، moslem_lalehzari@yahoo.com. | ||
| 2. استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه یزد،pourroustaee@yazd.ac.ir. | ||
| 3. استادیار، گروه فقه و حقوق، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه یزد،shayegh.mr@yazd.ac.ir | ||
| چکیده | ||
| تفسیر درست آیات قرآن بهویژه آیات دارای معانی متشابه، متوقف بر بهکارگیری فنون و دانشهای گوناگونی است که در این میان توجه به بلاغت همواره مدنظر مفسران است. حال سؤال اساسی آن است که تفاوت دو رویکرد تأویلی و ظاهرگرایی در نقشدهی به دانش بلاغت و فنون آن در فهم مراد خداوند بهویژه در آیات موهم جسمانیت چیست و تحلیل آن کدام است؟ رهیافت این پژوهش که بر پایه مطالعات کتابخانهای، به توصیف و تحلیل رویکرد مفسران در آیات موهم تجسیم و حرکت پرداخته، این است که در تبیین این دسته از آیات، مفسران تأویلی و ظاهرگرا به دو گونه عمل نموده و هریک در جهت تبیین و توجیه دیدگاه خود در تفسیر آیات، بهویژه آیات موهم جسمانیت، به بلاغت و بهویژه مجاز نقشسپاری کردهاند و در ادامه، توجه یا بیتوجهی به فن مجاز بهعنوان رکنی از اصول و قواعد بلاغی، منتهی به دو رویکرد تأویلی و ظاهرگرایی در تفسیر آیات شده است. دیگر آنکه تعدد نظریات ادبی مفسران موافق تأویل، ناشی از برداشت متفاوت تفسیری آنان از این آیات نیست؛ بلکه تنوع اصول و قواعد بلاغی حاصل از آراء ادبی مفسران، یکی از مباحثی است که برای دوری از جسمانیت خداوند به آن استدلال شده است. | ||
تازه های تحقیق | ||
. نتیجهگیریدر تببین آیات موهم تجسیم و حرکت، مفسران تاویلی و ظاهرگرا به دو گونه عمل کرده و هریک در راستای توجیه نظر خود در تفسیر آیات به ویژه آیات موهم جسمانیت، به بلاغت و به ویژه مجاز، نقشسپاری کرده، یا به آن بیتوجهی کردهاند و در ادامه، توجه یا عدم توجه به فنّ مجاز بعنوان رکنی از اصول و قواعد بلاغی، منتهی به دو رویکرد تأویلی و ظاهرگرایی در تفسسیر آیات شده است. مفسرانی چون سمعانی، شنقیطی، رشیدرضا، ابن کثیر و... با انکار مجاز بعنوان فنی از فنون بلاغی، به تشبیه گرویدهاند و به جهت دوری جستن از تجسیم، روش تفویضی را اختیار کردهاند که نتیجه آن، تعطیل شدن تفسیر و کنارگذاشتن عقل در فهم معنای آیات و مراد خداوند است و صاحبان تفاسیری چون المیزان، التبیان، مجمع البیان، کشاف، التحریر والتنویر و... که با کمک فنّ مجاز در این آیات، به کشف مراد خداوند متعال پرداختهاند، وجوه ادبی را در ضمن گونه های بلاغی چون مجاز عقلی، مجاز مرسل، کنایه، استعاره، استفهام انکاری و... متذکر شدهاند که به نظر میرسد تفاسیری که وجه بلاغی «مجاز عقلی یا مرسل» را در راستای توجیهات ادبی به کار بردهاند، نسبت به دیگر تفاسیر ارجحیت دارند. بکارگیری بلاغت «استعارۀ تمثیلیه» درآیات موهم تجسیم وحرکت خداوند، از دیگر دیدگاههای مرجوح و غیرقابل پذیرش و بلاغت «استفهام انکاری» آیه210 بقره از دیدگاههای راجح مفسران تأویلی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بلاغت؛ مجاز؛ آیات موهم جسمانیت خدا؛ مفسران ظاهرگرا؛ مفسران تأویلگرا | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Effect of Rhetoric in Verses of God’s Imagined Corporeality according to Interpretative and Formalist Exegetes | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Muslim Lālehzārī1؛ javad pourroustaee2؛ Mohammad Reza Shayegh3 | ||
| 1Ph.D. candidate, Comparative Exegesis, College of Theology, University of Yazd. moslem.lalehzari@yahoo.com | ||
| 2Assistant Prof., Department of Quran and Hadith Sciences, College of Theology, University of Yazd pourroustaee@yazd.ac.ir | ||
| 3Assistant Prof., Department of Jurisprudence and Law, College of Theology, University of Yazd. shayegh.mr@yazd.ac.ir | ||
| چکیده [English] | ||
| The correct interpretation of Quranic verses, especially those with ambiguous meanings depends on the utilization of various sciences and fields among which the exegetes have always paid attention to rhetoric. Now, the main question is what is the difference between the two approaches of interpretation and formalism in assigning a role to the science of rhetoric and its techniques in understanding God’s intent, especially in verses regarding imagined corporeality and its analysis? The approach of this study, which is based on library studies and describes and analyzes the approach of the exegetes in verses regarding imagined corporeality and motion, is that in explaining this group of verses the interpretative and formalist exegetes have acted in two ways and each of them has assigned a role to rhetoric and especially to allegory in explaining and justifying their own views in the interpretation of verses especially verses of imagined corporeality and, in continuation, attention or indifference to the science of allegory as a pillar of rhetoric principles and laws has lead to the two approaches of interpretation and formalism in the exegesis of verses. Moreover, the number of literary views of the exegetes who agree with the interpretation does not arise from their different exegetic understanding of these verses; rather, the variety of rhetorical principles and laws produced from the literary views of exegetes is one of the discussions that has been argued to avoid the corporeality of God. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| rhetoric, allegory, verses regarding the imagined corporeality of God, formalist exegetes, interpretative exegetes | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 983 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 566 |
||