سنجش آراء تفسیری فریقین در تبیین متعلّق «حقّ» و مرادیابی از «شهید» در آیه 53 فصلت | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| مقاله 2، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 16، مهر 1401، صفحه 37-66 اصل مقاله (2.11 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2022.6712.1946 | ||
| نویسندگان | ||
| علی راد1؛ سید محمد موسوی مقدم* 2؛ مجید زارعی3؛ کوثر قاسمی4 | ||
| 1دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران پردیس فارابی ali.rad@ut.ac.ir | ||
| 2دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران پردیس فارابی sm.mmoqaddam@ut.ac.ir | ||
| 3دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران پردیس فارابی majid.zarei@ut.ac.ir | ||
| 4دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء k.ghasemi@alzahra.ac.ir | ||
| چکیده | ||
| مفسران فریقین در تبیین مفهوم آیه 53 فصلت، مشهور به آیه آفاقوانفس، نظریات هم سویی ابراز نکردهاند؛ لذا مراد از آیات آفاقی، آیات انفسی، متعلّق حقّ و معنای شهید در این آیه، بهروشنی مشخص نیست. نظر به اهمیت کشف مراد الهی از این کریمه، پژوهش حاضر مدعی است که راز برونرفت از این تشتت آرا، تبیین دقیق متعلّق «حقّ» و وجه تناسب صدر با ذیل آیه شریفه است. ازاینرو در این مقاله، با استفاده از روش تحلیلی- انتقادی و پس از عرضه یک طبقهبندی اجتهادی از گونههای مختلف این ارتباط در میان آثار مفسران، رویکرد جدیدی بهعنوان رویکرد معیار، پیشنهاد شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد که انتساب قرآن و آورنده آن به «ربّ العالمین»، امر حقّی است که از دو طریق مستقل و البته غیر همرتبه، یکی ارائه آیات آفاقی و انفسی و دیگری شهادت مُکفی الهی بر این موضوع، توسط مشرکان حجاز قابلردیابی بوده است. در این رویکرد، ارائه آیات آفاقی و انفسی از معنای مصطلح و رایج برآمده از جریان صوفی- عرفانی بیگانه خواهد بود. | ||
تازه های تحقیق | ||
نتیجهدر میان مفسران فریقین، اختلاف زیادی درباره تفسیر آیه 53 سوره فصلت مشهور به آیه آفاقوانفس به چشم میخورد. اغلب مفسران با تمرکز بر صدر آیه، درصدد تعیین مصادیق آیات آفاقی و انفسی برآمده و در مورد ذیل آیه و ارتباط آن با صدر، کمتر بحث کردهاند. همچنین در تعیین متعلق حق، آراء هم سویی ابراز نشده است. پژوهش حاضر، با تمرکز بر ذیل آیه محل بحث یعنی عبارت *اولم یکف بربک أنه علی کل شیء شهید*، در کنار مرجع یابی ضمیر در عبارت «أنّه الحقّ»، سعی داشته تا ضمن تبیین این عبارات، معبری را بهسوی فهم جامع کل آیه شریفه بازنماید. نتایج تحقیق حاکی از آن است که به جرأت میتوان اظهار داشت که این آیه شریفه، برهانمندترین و قاعدهمندترین آیه قرآن درزمینه استدلال بر اثبات حقانیت انتساب قرآن کریم به حضرت «ربّ العالمین» است که از دو طریق مستقل و البته غیر همرتبه: یکی ارائه آیات آفاقی و انفسی و دیگری شهادت مُکفی الهی، این کار به انجام رسیده است. بر طبق رویکرد معیار، مراد از شهادت الهی، شهادت فعلی و عملی خدای سبحان است که با اعطای کتاب خویش به رسول خود در مرحله ثبوت و تداوم آن در مرحله بقا، همواره و بدون هیچ قید زمانی، بر حقانیت قرآن کریم گواهی داده است. همچنین در پرتو این خوانش تفسیری، روشن شد که مرادیابی از این آیه شریفه در فضای صوفی-عرفانی، نادرست است و باید در بستر تاریخی خود بررسی شود که از حوصله این مقاله خارج است؛ اما به طریق اجمال میتوان گفت که مراد از آیات آفاقی و انفسی، مجموعه آیات تکوینی و تدوینی است که مطابق با آن، مسلمانان بر مشرکان مکه و مناطق حوالی آن در آینده نزدیک پیروز شده، با محقق شدن وعده نصرت و ظهور اعجاز غیبی قرآن، راهی برای مشرکان بهسوی باورمندی به حقانیت قرآن کریم گشوده خواهد شد. در میان این دو طریق، شهادت الهی نظر به غیر متضمن بودن و بیواسطه بودن، از رتبه بالاتری نسبت به ارائه آیات آفاقی و انفسی برخوردار است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آیه 53 فصلت؛ متعلّق حقّ؛ شهید؛ آفاقوانفس؛ مفسران فریقین | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Evaluation of Exegetic Opinions of the Shiites and Sunnis in Explaining the Object of “Ḥaq” and Discovering the Meaning of “Shahīd” in Verse 53 of al-Fussilat | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Rad1؛ Seyyed Mohammad Musavi moqaddam2؛ Majid Zarei3؛ kothar Qasemi4 | ||
| 1Associate Prof., Department of Quran and Hadith Sciences, University of Tehran, Farabi Campus | ali.rad@ut.ac.ir | ||
| 2Associate Prof., Department of Quran and Hadith Sciences, University of Tehran, Farabi Campus. Corresponding author | sm.mmoqaddam@ut.ac.ir | ||
| 3Ph.D. candidate, Quran and Hadith Sciences, University of Tehran, Farabi Campus | majid.zarei@ut.ac.ir | ||
| 4Ph.D. candidate, Quran and Hadith Sciences, al-Zahra University | k.ghasemi@alzahra.ac.ir | ||
| چکیده [English] | ||
| Sunni and Shia exegetes are not aligned in their views regarding the meaning of verse 53 of the al-Fussilat Chapter, commonly known as the verse of Āfāq and Anfus (lit. horizons and souls, referring to the external world and the internal one of one’s soul). Therefore, the meanings of external signs, internal signs, the object of the words ḥaq (truth, reality) and shahīd (witness and, in other usages, martyr) in this verse are not clear. Considering the importance of divine intent regarding this verse, the present article claims that the way of these scattered views is to precisely explain the object of the word “ḥaq” and the consistency of the beginning of the verse with what follows. Thus, in this article, utilizing a critical-analytical method, and after presenting a jurisprudential classification of the different types of this relationship in the works of the exegetes, a new approach known as the criteria approach has been suggested. The results of the study show that the attribution of the Quran and its bringer to the “Lord of the Worlds” is a truth that can be traced through the polytheists of Hijaz through two independent albeit unequally ranked ways; one is through the presentation of external and internal signs and the other sufficient divine testimony on this subject. In this approach, the presentation of external and internal signs will be separate from the terminological and prevalent meaning arising from the Sufi-mystic movement. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Verse 53 of al-Fussilat, the object of the word ḥaq, Āfāq and Anfus, Sunni and Shiite exegetes | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
نتیجهدر میان مفسران فریقین، اختلاف زیادی درباره تفسیر آیه 53 سوره فصلت مشهور به آیه آفاقوانفس به چشم میخورد. اغلب مفسران با تمرکز بر صدر آیه، درصدد تعیین مصادیق آیات آفاقی و انفسی برآمده و در مورد ذیل آیه و ارتباط آن با صدر، کمتر بحث کردهاند. همچنین در تعیین متعلق حق، آراء هم سویی ابراز نشده است. پژوهش حاضر، با تمرکز بر ذیل آیه محل بحث یعنی عبارت *اولم یکف بربک أنه علی کل شیء شهید*، در کنار مرجع یابی ضمیر در عبارت «أنّه الحقّ»، سعی داشته تا ضمن تبیین این عبارات، معبری را بهسوی فهم جامع کل آیه شریفه بازنماید. نتایج تحقیق حاکی از آن است که به جرأت میتوان اظهار داشت که این آیه شریفه، برهانمندترین و قاعدهمندترین آیه قرآن درزمینه استدلال بر اثبات حقانیت انتساب قرآن کریم به حضرت «ربّ العالمین» است که از دو طریق مستقل و البته غیر همرتبه: یکی ارائه آیات آفاقی و انفسی و دیگری شهادت مُکفی الهی، این کار به انجام رسیده است. بر طبق رویکرد معیار، مراد از شهادت الهی، شهادت فعلی و عملی خدای سبحان است که با اعطای کتاب خویش به رسول خود در مرحله ثبوت و تداوم آن در مرحله بقا، همواره و بدون هیچ قید زمانی، بر حقانیت قرآن کریم گواهی داده است. همچنین در پرتو این خوانش تفسیری، روشن شد که مرادیابی از این آیه شریفه در فضای صوفی-عرفانی، نادرست است و باید در بستر تاریخی خود بررسی شود که از حوصله این مقاله خارج است؛ اما به طریق اجمال میتوان گفت که مراد از آیات آفاقی و انفسی، مجموعه آیات تکوینی و تدوینی است که مطابق با آن، مسلمانان بر مشرکان مکه و مناطق حوالی آن در آینده نزدیک پیروز شده، با محقق شدن وعده نصرت و ظهور اعجاز غیبی قرآن، راهی برای مشرکان بهسوی باورمندی به حقانیت قرآن کریم گشوده خواهد شد. در میان این دو طریق، شهادت الهی نظر به غیر متضمن بودن و بیواسطه بودن، از رتبه بالاتری نسبت به ارائه آیات آفاقی و انفسی برخوردار است.
منابع
قرآن کریم.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,353 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 643 |
||
