نظریه اخلاقی قاضی عبدالجبار معتزلی | ||
| پژوهشهای فلسفی -کلامی | ||
| مقاله 3، دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 33، آذر 1386، صفحه 53-96 اصل مقاله (306.32 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/pfk.2007.224 | ||
| نویسندگان | ||
| محسن جوادی* 1؛ حسین اترک2 | ||
| 1استاد فلسه و کلام دانشگاه قم | ||
| 2دانشجوی دکتری دانشگاه قم | ||
| چکیده | ||
| قاضی عبدالجبار گرچه به عنوان متکلم معتزلی مشهور است، با توجه به نظرات اخلاقی او در کتب کلامی بیشک می توان او را یک فیلسوف اخلاق نیز نامید. در این مقاله ما در صدد هستیم تا نظرات اخلاقی او را در باب اخلاق هنجاری و فرا اخلاق بیان کنیم. عبدالجبار یک فیلسوف اخلاق عقل گرا است که منشأ الزامات اخلاقی را عقل دانسته و درستی و نادرستی اعمال را به وسیله عقل قابل کشف می داند. او یک ذاتگراست یعنی درستی و نادرستی اعمال را ناشی از ذات اعمال میداند نه عوامل خارجی. او یک وظیفهگرای قاعده نگر است و معتقد به قواعد و وظایف اخلاقی است که انسانها موظف به انجام آنها هستند. او یک شهودگرا و مبناگرای اخلاقی است یعنی معتقد به قضایای پایه اخلاقی است که قابل شهود عقلانی هستند. این قضایا که بیانگر اصول اخلاقیاند، بدیهی وضروری بوده و مبنای تعیین وظایف دیگر (نظری و اکتسابی) هستند. | ||
تازه های تحقیق | ||
نتیجه گیرینظریه اخلاقی عبدالجبار با توجه به داشتن ویژگیهایی مانند ناشی دانستن درستی و نادرستی از ذات فعل و مخالفت با اصل سودگرایی و التزام به بیشینه سازی خوبی میتوان در زمره نظرات وظیفه گرا قرار داد. او یک وظیفه گرای عقل گرای قاعده نگر شهودگرای مبناگراست. با توجه به تقسیم وجوه حسن ساز و قبیح ساز افعال به علل و اصول حسن و قبح که علم به حسن و قبح آنها ضروری است و وجوه در نگاه نخست حسن و قبح که تنها اقتضای اولیه برای حسن و قبح دارند، وظیفه گرایی او حدسط میان وظیفهگرایی کانتی که تمام وجوه درستی و نادرستی افعال را مطلق می داند و وظیفهگرایی دیوید راس که تمام وجوه درستی و نادرستی را در نگاه نخست می داند است. عبدالجبار قائل به اصول و قواعد اخلاقی است که درستی و نادرستی آنها توسط عقل انسان قابل شهود است. او برخی اصول اخلاقی را ضروریات اخلاقی می داند که علم به آنها بدیهی است و مبنای علم به درستی و نادرستی اعمال دیگر هستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فلسفه اخلاق؛ وظیفهگرایی؛ مبناگرایی؛ شهودگرایی؛ حسن؛ قبح؛ وجوه؛ عبدالجبار | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Qadi `Abdul-Jabbar al-Mu`tazili's Moral Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohsen Javadi1؛ Husayn Atrak2 | ||
| چکیده [English] | ||
| Qadi `Abdul-Jabbar, although has come to be Known as a Mu`tazili theologian, can be certainly mentioned as a moral philosopher by attention to his ethical views in the theological books. The paper is going to present his ethical opinions concerning normative ethics and Meta-ethics. It shows that `Abdul-Jabbar is a rationalist moral philosopher, who considers reason as the origin of moral obligations, and as the means of evaluating the rightness and wrongfulness of actions. Moreover, he is an essentialist, that is, he regards the nature of actions as the source of rightness or wrongfulness of actions, rather than the external factors. Furthermore, he is a rule-deontologist, who holds human beings must act in accordance with rules and duties. In addition to these, he is an ethical intuitionist and foundationalist; that is to say, he believes that there exist basic moral propositions that can be intellectually intuitionable. These propositions expressing moral principles are evident and necessary ones, and determinant foundations of other duties, whether theoretical or practical. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| ethics, Deontologism, foundationalism, goodness and badness, `Abdul-Jabbar | ||
| مراجع | ||
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,844 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 943 |
||
