تاریخ دریافت: 07/03/1400 | تاریخ پذیرش: 15/07/1400
بررسی اعتبار احادیثی که در مقام بیان مصادیق آیات قرآن هستند وگاه دستخوش تغییرات و یا تحریفاتی میشوند، از اهمیت ویژهای برخوردار است. روایاتی در منابع فریقین، در بیان مصداق آیه 101 سوره انبیاء آمده است. این آیه درباره کسانی است که بدیشان وعده نیکو داده شده و از آتش دور نگاه داشته شدهاند. به گفته منابع اهل سنت، امام علی(ع) از خلیفه سوم و یا افرادی دیگر نام برده که تعدادشان در برخی منابع مساوی با عشره مبشره است. منابع شیعه احادیثی را از پیامبر اکرم(ص) نقل کردهاند که آن حضرت، علی(ع) و شیعیانش را مصداق این آیه معرفی فرمودهاند. روایات اهل سنت از منظر سندی دچار ضعف شدیدی هستند و از منظر متنی نیز با روایات معتبر و تاریخ قطعی معارضت دارند. سند روایات منقول در منابع شیعه بسیار معتبر است و محتوای آن، با روایات معتبر موجود در منابع فریقین تأیید میشود. پژوهش حاضر باهدف کمک به تبیین درست مصادیق آیه، پس از احصاء روایات فوق از منابع کتابخانهای و با ابزار نقد سندی و تحلیل انتقادیِ متن روایات منقول در منابع فریقین، به انجام رسیده است.
کهنترابی، م. (1400).اعتبارسنجی روایات فریقین درباره مصادیق آیه 101 سوره انبیاء، دوفصلنامۀ پژوهشهای تفسیر تطبیقی. 7 (14)، 269-241. Doi: 10.22091/PTT.2021.5811.1808.
تازه های تحقیق
نتیجه
آن چه در منابع تفسیری و روایی اهل سنت درباره مصادیق آیه 101 سوره انبیاء نقل شده بهجز روایت ابن ابی شیبه، از منظر سندی دچار ضعف شدیدی است. این ضعف نتیجه حضور اشخاصی در سلسله سند است که در نقل روایت، نهتنها فاقد دقت کافی بودند، بلکه بر اساس برخی گزارشهای تاریخی، از تفسیر و تحریف احادیث ابایی نداشتند. روایات منقول در منابع شیعه غالباً از منظرگاه سند، معتبر محسوب میشوند و راویان موثقی ناقل آن بودهاند.
متن روایات منقول در منابع اهل سنت دچار اضطراب زیادی است. این اضطراب هم در ارائه کیفیت تحمل حدیث توسط اولین راوی است و هم در محتوای سخن نقلشده؛ بهگونهای که روایت با بیش از هفت نقلِ متفاوت روایت شده است: از یک نفر ـ عثمان ـ تا ده نفر که همان عشره مبشره است. این روایت در تطورات تاریخی خود، تغییرات محتوایی جدی داشته است. در تکمیل افراد مشمولِ در مصداق این آیه که علی(ع) نقل کرده، این گمانه متبادر میشود که این روایات در خدمت منقبت سازی بوده و این جریان از فضیلتسازی برای خلیفه سوم آغاز و به عشره مبشره ختم شده است. وجود افرادی در سلسله سند این روایات که در این امر سابقه داشتهاند، این گمان را تقویت میکند. متن روایات منقول در منابع شیعی که حضرت علی(ع) و شیعیانش را مصداق این آیه دانستهاند، به جهت مطابقت محتوایی آن با روایات معتبر و متعددی که در منابع فریقین نقل شده، از استحکام کافی برخوردار است؛ درحالیکه روایات اهل سنت، با مخالفتهای جدی توسط روایات معتبر دیگر، قرآن و تاریخ قطعی همراه شده و به تضعیف آن انجامیده است.
Examining the Validation of the Shi’ite and Sunni Narrations on Identifying the Examples of (Q. 21:101)
نویسندگان [English]
Meysam Kohan-Torabi
* Assistant Professor, Bozorgmehr University of Qa’enat
چکیده [English]
Received: 2021/5/28 | Accepted: 2021/10/7
It is of specific importance to study the validity of the religious narrations that may sometimes be accompanied by some changes or even distortions, which at the same time are about to express and identify the examples of Qur’anic verses. As a case study, the present article addresses the narrations that have been quoted in both Shi’ite and Sunni sources to identify the examples of (Q. 21:101). The mentioned narrations speak of those who have been promised good tidings of being kept away from the fire of Hell. Sunni sources have conveyed a single narration that ʿAlī b. Abī-Ṭālib (PBUH) has mentioned the third Caliph, Uthmān b. ʿAffān, or even other people, whose number in some sources reaches ten; a case that usually associates with ʿashara mubashshara (the ten promised ones). Nevertheless, Shi’ite sources have quoted Hadiths from the Holy Prophet (PBUH), according to which he has introduced ʿAlī (PBUH) and his true followers as the original examples of the verse in question. Sice in such conflicts, isnāds of the different narrations should be examined and evaluated, it seems that same way should be proceeded here. In the present case, Sunni narrations have weak isnāds, and from the textual point of view, they are in conflict with authentic narrations, as well as definite historical reports. However, the isnāds of Shi’ite narrations seem valid, and its content is confirmed by the authentic reports of the sources of both Sunni and Shi’ite schools. The present study has been carried out with the aim of helping to correctly identify the examples of the verse in question, after surveying the above-mentioned narrations from their original sources and with the necessary critical instruments.
Kohan-Torabi, M. (2022) Examining the Validation of the Shi’ite and Sunni Narrations on Identifying the Examples of (Q. 21:101). Biannual Journal of Comparative Exegetical Researches, 7 (14) 241-269. Doi: 10.22091/PTT.2021.5824.1808.
کلیدواژهها [English]
(Q. 21:101), Identifying, Examples, ʿAlī b. Abī-Ṭālib (PBUH), Nuʿmān b, Bashīr, Shi’ite and Sunni Sources
مراجع
قرآن کریم؛
نهجالبلاغه؛
ابن ابی حاتم رازی، عبدالرحمان بن محمد، الجرح والتعدیل، حیدرآباد: دائره المعارف العثمانیه، 1952 م.
-----------------------------، تفسیر القرآن العظیم(ابن ابی حاتم)، تحقیق السعد محمد طیب، چاپ سوم، ریاض: مکتبه نزار مصطفی الباز، 1419 ق.
ابن ابی شیبه، ابوبکر عبدالله بن محمد، المصنف فی الأحادیث و الآثار، تحقیق کمال یوسف الحوت، ریاض: مکتبه الرشد، 1409 ق.
ابن ابی عاصم، احمدبن عمرو، کتاب السنه، بیروت: المکتب الإسلامی، 1413 ق.
ابن اثیر، ابوالحسن علی بن محمد، اسدالغابه فی معرفهالصحابه، بیروت: دارالفکر، 1409 ق.
