بازشناسی ماهیت و مؤلفههای بدعت از دیدگاه مفسران | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| مقاله 5، دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 14، آبان 1400، صفحه 117-144 اصل مقاله (1.08 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2021.5811.1805 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد جواد جاوری* 1؛ محمد علی ایازی2 | ||
| 1دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، | ||
| 2استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مفسران متقدم و متأخر، همواره نگاههای متنوع و چالشبرانگیزی به مفهوم و ماهیتِ بدعت داشتهاند؛ بهطوریکه زمینه را برای استفاده ابزاریِ فرق و مذاهب متعدد در موضوع بدعت، هموار نمودهاند. موضوع اصلی این تحقیق آن است که مفسران، چه دیدگاههایی درباره ماهیت و مؤلفههای بدعت داشته و علل تنوع نگاههای آنان چیست. بر این اساس، نویسندگان این مقاله درصدد آنند که با توجه به دیدگاههای مفسران شیعه و اهل تسنن درباره معنای لغوی و اصطلاحی بدعت، به مؤلفههای این موضوع دست یابند و علل تنوع این مفاهیم را از مساله بدعت تحلیل و بررسی کنند. نتایج این پژوهش، نشان میدهد که مفسران، بدعت را بهمثابه مفاهیمی چون: «امر نوظهور»، «گزاره غیردینی»، «تشریع»، «حدوث» و «مخالفت» دانستهاند که این تنوع دیدگاههای آنان، از «تقسیمبندیهای متناقض»، «فرق ننهادن مفهوم بدعت با مفاهیمی چون: اختراع، نوآوری، سنت و تشریع» و «اختلافات اعتقادی و مذهبی مفسران»، ناشی شده و باعث شکلگیری و رشد اندیشههای سلفی در جامعه و فضای اتهام به بدعتگذاری در بین فرق و مذاهب مختلف گردیده است. جاوری، م.ج؛ ایازی، س.م.ع. (1400). بازشناسی ماهیت و مؤلفههای بدعت از دیدگاه مفسران، دوفصلنامۀ پژوهشهای تفسیر تطبیقی. 7 (14)، 143-115. Doi: 10.22091/PTT.2021.5811.1805. | ||
تازه های تحقیق | ||
نتیجه در اقوال مفسران، تفاوت چندانی در معنای لغوی واژه بدعت نیست و وجه اشتراک معنای لغوی بدعت در نظر آنان، عبارت است از: «هر چیز یا کارِ بیمانند، بینظیر، نوظهور و بیسابقه»؛ اما در معنای اصطلاحی بدعت، مفسران متقدم و متأخر، دیدگاههای متفاوتی باهم دارند که شکلگیری مؤلفههای پنجگانه شامل «امر نوظهور»، «گزاره غیردینی»، «تشریع»، «حدوث» و «مخالفت» در مورد بدعت حاصل آن است. در این میان، «امر نوظهور» به دلیل پرداختن به جنبه لغوی بدعت، «گزاره غیردینی، مخالفت و تشریع»، به دلیل محل اختلاف بودن بین مذاهب و «حدوث» به دلیل دخالت دادن دیدگاه سلفی مفسران، از جامعیت برخوردار نیستند؛ اما باوجود این ایرادات، مؤلفه مخالفت با قرآن و سنت در بین این مؤلفهها برای مفهوم بدعت مناسب به نظر میرسد که در قبول آن، هیچ تردیدی بین مذاهب مختلف نیست و فقط اختلاف در مبانی و چگونگی آن، باعث شده است که اجماعی در آن صورت نگیرد. علت این تنوع و تفاوتِ دیدگاههای مفسران را باید ناشی از: «تقسیمبندیهای متناقض پیرامون بدعت»، شامل بدعت ممدوح و مذموم؛ شرعی و لغوی؛ مباح و ناپسند و حسنه و سیئه؛ «فرق ننهادن مفهوم بدعت با مفاهیمی چون: نوآوری، تشریع، اختراع و سنت» و «اختلافات اعتقادی و مذهبیِ آنان» در طول تاریخ، دانست که همه این موارد، باعث نوعی پراکندگی در معیارهای آنان شده است. حتی این تفاسیر متفاوت، زمینه را برای شکلگیری و رشد اندیشههای سلفی و تکفیری به دو صورت اعتدالی و افراطی در جامعه فراهم کرده و فضای اتهام به بدعتگذاری در بین فرق و مذاهب مختلف را رونق بخشیده، بهطوریکه حنابله، وهابیه، اصحاب حدیث، متکلمان، اشاعره، معتزله، اهل سنت و امامیه، هرکدام با دلایل متعدد، یک دیگر را به بدعتگذاری متهم کردهاند. با توجه به موارد یادشده، برای رفع بدعتهایی که موجب فساد عقیدتی در میان مسلمانان میشود، دو پیشنهاد اصلی دراینباره وجود دارد: یکی دخالت ندادن سلایق شخصی در دین؛ زیرا بسیاری از بدعتها، از خواستهها و هواهای نفسانی ناشی میشود و دوم، رجوع به ثقلین و عترت پیامبر (ص). در شرح این ویژگی مهم، همین بس که رشید رضا، نویسنده تفسیر المنار در تعلیقه کتاب خود بر کتاب الاعتصام (شاطبی،1420، ص 156) نگاشته است: «عترت پیامبر (ص) نگهبانان سنت او هستند و هیچ زمانی خالی از پیشوایی از آنان نبوده که سنت را به پا دارد؛ عترتی که هرگز تقلید و فتنهها آنها را بهزانو درنمیآورد». | ||
| کلیدواژهها | ||
| بدعت؛ ماهیت؛ مؤلفه؛ مفسران؛ قرآن کریم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Qur’anic Exegetes on Recognizing the Essence and Components of bidʿa (heresy) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad-Javad Javeri1؛ Sayyid Mohammad-Ali Ayazi2 | ||
| 1Ph.D. Candidate, Azad University, Sciences and Reseach Branch | ||
| 2 Assistanat Professor, Azad University, Sciences and Reseach Branch | ||
| چکیده [English] | ||
| Received: 2021/5/30 | Accepted: 2021/11/5 Both early and later Qur’anic exegetes have always held diverse and challenging viewpoints concerning the concept of bidʿa (heresy), as well as its essence. Thus, they have paved the way for many instrumental uses for the different Islamic theological sects and schools on the subject of bidʿa. However, what are the viewpoints of the Qur’anic exegetes concerning the essence and components of bidʿa? What caused some considerable diversities or conflicts within their religious attitudes? These are the main questions that the present article is about to pursue. Accordingly, the authors attempt to analyze and review the conceptual components of bidʿa, as well as the reasons of its implications, diversity, considering the viewpoints of both Shi’ite and Sunni Qur’anic exegetes on its literal and idiomatic meanings. The achievements of this study show that the Qur’anic exegetes have considered bidʿa as an equal concept to some other relevant ones such as “emerging order”, “secular proposition”, “legislation”, “occurrence” and “opposition”, which should all be seen in their own specific context to be meaningful and intelligible. The diversity of their viewpoints seems to be rooted in their contradictory divisions, as well as their confusion between the concept of bidʿa and some other different ones, such as invention, innovation, tradition, and legislation. Moreover, one should consider great importance for the doctrinal and religious differences between Qur’anic exegetes, which has caused the formation and growth of Salafi ideas within the Islamic societies, and the tragic sphere of accusation each other for heresy among the different religious schools and denominations as well. Javeri, M.J; Ayazi, S.M.A. (2022) Qur’anic Exegetes on Recognizing the Essence and Components of bidʿa (heresy). Biannual Journal of Comparative Exegetical Researches, 7 (14) 115-143. Doi: 22091/PTT.2021.5811.1805. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| bidʿa, essence, component, Qur’an, Qur’anic exegetes | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,165 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 646 |
||