بررسی تحلیلی آراء قرآنپژوهان فریقین در دلالت آیه 219 سورۀ شعراء بر یکتاپرستی نیاکانِ پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) | ||
| پژوهش های تفسیر تطبیقی | ||
| مقاله 3، دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 13، تیر 1400، صفحه 61-84 اصل مقاله (1.01 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22091/ptt.2020.4669.1608 | ||
| نویسندگان | ||
| علی محمدی آشنانی* 1؛ اکرم ناطق2؛ حسین علوی مهر3 | ||
| 1استادیاردانشگاه علوم و معارف قرآن کریم | ||
| 2دانشپژوه سطح 4، موسسه آموزش عالی معصومیه قم، اصفهان، ایران | ||
| 3دانشیار جامعه المصطفی العالمیه | ||
| چکیده | ||
| تاریخ دریافت: 12/05/1399 | تاریخ پذیرش: 03/12/1399 اندیشهوران شیعی و اغلب اهلسنت، بر اساس دلایل عقلی و نقلی، اجداد پیامبر گرامی اسلام را مؤمن دانستهاند. یکی از دلایل، آیه 219 سورۀ شعراء است که میفرماید: *وَ تَقَلُّبَکَ فِی السَّاجِدِینَ*. پژوهش پیشِ رو، با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی آراء 114 تفسیر از فریقین، پرداخته و آنها را در چهار دیدگاه، بازشناسانده است. دیدگاه نخست، مفاد آیه را انجام دادن رکوع و سجود پیامبر(ص) در نماز جماعت؛ و دیدگاه دوم آیه را اشاره به رؤیت اصحاب پشت سرِ خود، بههنگام نماز توسط پیامبر میداند. این دو دیدگاه، آیه را بهدور از موضوع بحث دانستهاند. دیدگاه سوم، مراد از ساجدان را با استناد به روایات، اهلبیت(ع) شناسانده و دیدگاه چهارم نیز که رأی اغلب مفسرانِ فریقین است، با استنادِ به شواهد درونمتنی همچون دلالتِ واژگان و ترکیب جمله، و نیز شواهد برونمتنی نظیر روایاتِ مورد اعتماد صحابیان و مفسران متقدم، معنای آیه را ناظر به انتقال نسلیِ پیامبر(ص) در اصلاب اجداد مؤمنِ اهلِ سجده، معرفی کرده است. بررسی نگارندگان، نشان میدهد که بر اساس شواهد و دلایل، استظهار موحد بودن اجداد پیامبر(ص) بهعنوان معنای اظهر یا یکی از وجوه معنایی آیه بر اساس امکان حمل الفاظ بر بیشتر از معنای واحد، رواست و دیدگاه سوم نیز با آن همسویی، تعاضد معنایی و توسعۀ مصداقی دارد. © محمدی آشنانی، ع؛ ناطق، الف؛ علویمهر، ح. (1400).بررسی تحلیلی آراء قرآنپژوهان فریقین در دلالت آیه 219 سورۀ شعراء بر یکتاپرستی نیاکانِ پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)، دوفصلنامۀ پژوهشهای تفسیر تطبیقی. 7 (13)، 81-59. Doi: 10.22091/PTT.2020.4669.1608 | ||
تازه های تحقیق | ||
نتیجه در بررسی دلالت آیه بر توحیدِ پدران پیامبر، نخست باید شواهد درونمتنی آیه را بررسی کرد؛ زیرا برخی از مفسران همچون شیبانی، با عنایت به معنای واژگان و ترکیب جمله (شیبانی، 1413ق، ج4، ص103) و ابنشهرآشوب، بر اساس سیاق، دلالتِ آیه بر دیدگاه چهارم را مدلل ساختهاند؛ چنان که ابنشهرآشوب، با تصریح بر دلالت آیه، این گونه استدلال میکند: «آیه در مقام امتنان بر آن حضرت است؛ اگر مقصود از ساجدین، سجدهکنندگانِ بتها باشد، هرگز خداوند بر آن حضرت، با این مطلب منت نمیگذارد؛ چون منت گذاشتن با کفر بر پیامبر، کاری ناروا و قبیح است و پیامبر (ص) خود فرمود: « لَمْ یَزَلْ یَنْقُلُنِی اللَّهُ مِنَ الْآبَاءِ الْأَخْیَارِ وَ الْأُمَّهَاتِ الطَّوَاهِرِ»؛ در حالی که کافر، هرگز به طهارت موصوف نمیگردد؛ چون خداوند فرموده است: *إِنَّمَا الْمُشْرِکُونَ نَجَسٌ*؛ مشرکان، نجس هستند». (ابن شهرآشوب، 1369ش، ج2، ص21) به نظر نگارندگان، بر اساس شواهد درونمتنی پیشگفته، ظهور معنای واژگان و ترکیب آن در آیه، در معنای «گردش نسلی در صلب نیاکان یکتاپرست»، به مراتب از معنای «همراهی با سجدهکنندگان» (صنعانی، عبدالرزاق، 1411ق، ج2، ص66؛ مقاتلبنسلیمان، 1423ق، ج3، ص28؛ قراء،1980م، ج2، ص285 ؛ طبری،1412ق، ج19، ص76) و یا دیدن آنها از پشت سر، ظهور بیشتری دارد؛ زیرا با معنای تقلب و به ویژه با کاربرد حرف «فی» پس از آن، تناسب بیشتری دارد؛ بلکه شاید بتوان گفت: وجه منحصر معنایی آیه است؛ چنانکه صاحب تلخیص البیان فی مجازات القرآن، کاربرد این واژه در معنای گردانیدن تو در سجدهکنندگان یا دیدن پشت سر را از قبیل استعاره دانسته و پس از نقل رأی چهارم از برخی از شیعیان، آن را تنها راه خروج آیه از معنای استعارهای معرفی نموده است (شریف الرضى،1406ق، ج1، ص258). همچنین فهم برخی از صحابه و تابعین، اغلب مفسران شیعه و بسیاری از اهل سنت، به استناد دلالت مفردات و جمله فوق، بر دلالت واژگانی و استعمالی آن بر موحد بودن اجداد پیامبر، قرینهای تأییدی بر این دلالت دارد؛ برای نمونه، ابنعباس در روایت عطا و عکرمه و مفسری همچون ابنجبیر، این معنا را برای آیه برشمردهاند. (اندلسی،1420 ق، ج8، ص198) بهعلاوه به نظر میرسد اگر همچون برخی از مفسران، استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد را مُجاز بدانیم یا به وجوه گوناگون معنایی یک لفظ در استعمالات قرآنی رأی بدهیم (مکارم شیرازی،1371ش، ج15، ص369 )، اگر دلالت آیه بر توحید پدران را معنای اظهر و منحصر ندانیم، دستکم میتوان گفت یکی از وجوه معنایی قابل اعتنای این بخش از آیه، موحد بودن اجداد پیامبر(ص) است. افزون بر قراین درونمتنی پیشگفته، فراوانی روایات فریقین در دلالت آیه بر یکتاپرستی نیاکانِ پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) و اعتماد محدثان و مفسران به آنها به ویژه محدثان و مفسران صحابی و متقدم، شاهدی برونمتنی، بلکه دلیلی مهم بر دلالت آیه بر توحیدِ پدران و اجداد پیامبر(ص) و اهلبیت گرامی آن حضرت (ع) است؛ زیرا این روایات، به فراوانی در منابع اهلسنت از محدثانی همچون: ابنابىعمر العدنی در مسندش و بزار، ابنابى حاتم، طبرانی، ابنمردویه و بیهقی به نقل از مجاهد و ابنمردویه و ابونعیم در کتاب الدلائل از ابنعباس نقل شده است (سیوطی، 1404ق، ج5، ص98). در منابع روایی و تفسیری شیعه نیز این روایات، از پیامبر (ص)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) به صورتی متواتر، نقل شده و صحت پارهای، بلکه اغلب آنها، اعتماد محدثان و مفسران بر آنها را در پی داشته است. از نظر دلالت روایات تفسیری پیشگفته نیز اِتقان دلالی و صحت و مستدل بودن محتوا و مفاد آن روایات نزد شیعیان و اغلب اهلسنت، تا آن حد است که مفسرانی که در دلالت شواهد درونمتنی بر دیدگاه چهارم، یا سند روایات تفسیری پیشگفته، تردید داشتند، به درستی مطلب و محتوای این روایات، اذعان نموده (نک: آل غازی، 1382ش، ج2، ص302)؛ بلکه برخی از دانشمندان اهل سنت، عدم اعتقاد به موحد بودنِ پدرانِ پیامبر را به مثابه کفر شناساندند. (آلوسی، 1415ق، ج10، ص134) بدینسان شواهد برونمتنی نیز دلالت آیه بر توحید اجداد پیامبر را وجهی قابل اعتماد ساخته است. به همین جهت میتوان گفت: مفسرانی که دیدگاه «دلالتِ آیه بر توحید پدران پیامبر(ص)» را با عنوان «قیل» یا با صرف انتساب آن دیدگاه به شیعه، مطرح ساختهاند و بدون ذکر هیچ اشکالی بر آن، در مورد آن داوری نکرده، بلکه سکوت نمودهاند، حداقل امکان دلالتِ آیه بر موحد بودن را به عنوان یکی از وجوه تفسیری آیه پذیرفته و بر نبود هیچ مستمسکی بر رد این دلالت، اذعان کردهاند. شاهد این استنباط و تحلیل، گفته تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان است که پس از انتساب دیدگاه دلالتِ آیه، به شیعه و نقل دلایل دلالت، نپرداختن به آن و نیز در بقعة امکان قرار دادن این تفسیر را امری برتر میشمارد و اصل مدعای شیعیان در موحد بودن اجداد پیامبر و اهلبیت را نیز منتفی نمیداند. (نظام الاعرج، 1416ق، ج5، ص288) همچنین توجه به این نکته ضروری است: چنانکه در بررسی مخالفانِ دلالتِ آیه بر توحید آبا و اجداد پیامبر و اهل بیت گفته شد، برای مخالفتها، دلیلی وجود ندارد و استدلالی آورده نشده است؛ بلکه بر ظهور ادعایی واژگان و جمله نهایی آیه بر دیدگاه برگزیده خودشان، اکتفا شد که نافی دیدگاه چهارم نیست؛ بدین رو، پارهای از مخالفتها، به علت انتساب این نظریه به شیعیان و بدون آوردن دلیل، از دواعی ناموجه و گاه از تعصبات فردی و فرقهای، حکایت دارد. بر این اساس، بررسیهای این پژوهش، نشان داد که توجه به شواهد درونمتنی آیه و دلایل برونمتنی آیه همچون روایات فریقین و اعتماد صحابیان، مفسران و محدثان بر آنها نیز صحت و مستدل بودن محتوا و مفاد روایات، فهمِ موحد بودن اجداد پیامبر (ص) و اهل بیت گران قدر آن حضرت از آیه، نهتنها خلاف ظاهر آیه نیست و هیچ استبعادی ندارد، بلکه برابر رأی بسیاری از قرآنپژوهان شیعی و اهل سنت، وجه منحصر یا بهترین و مناسبترین مراد استعمالی الفاظ جمله «وَ تَقَلُّبَکَ فِی السَّاجِدِینَ»»، همان دیدگاه چهارم یعنی موحد بودن آبا و اجداد پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) است. گفتنی است دیدگاه سوم که بر اساس پارهای از روایات، در تفاسیر روایی شیعی بیان شده، نهتنها با دیدگاه دلالت آیه بر توحیدِ پدران پیامبر، همسویی و تعاضد معنایی دارد، بلکه آن را توسعه مصداقی بخشیده است. بدینسان این نوشتار، بر دلالتِ این بخش از آیه، بر یکتاپرستی نیاکان پیامبر اکرم (ص) صحه گذارده، آن را تأیید می نماید؛ گرچه احتمال نخست و دوم را به عنوان وجوه دیگر معنا و مراد آیه، رد نمیکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آیه 219 سورۀ شعراء؛ تقلب در ساجدین؛ موحد بودن اجداد پیامبر(ص)؛ یکتاپرستی نیاکان پیامبر و اهلبیت(ع)؛ تفاسیر فریقین | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analytical Review of the Ideas of Sunni and Shi’ite Qur’anic Researchers on the Implications of the 219th Verse of Surah ash-Sho’arā’ about the Monotheism of the Prophet’s Ancestors (PBUT) and His Holy Ahl al-Bayt (PBUH) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Mohammadi Āshnāni1؛ | Akram Nātiq2؛ hosein alavi3 | ||
| 1 Assistant Professor at the University of the Noble Qur’an’s Sciences and Theolog, Tehran, Iran | ||
| 2Student in Level 4, Higher Education Institute of Ma’sumia Qom, Isfahan, Iran | ||
| 3Associate Professor at Jami’a al-Mustafā al-Ālamia, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Received: 2020/8/2 | Accepted: 2021/2/21 Shi’ite and many Sunni scholars, based on rational and traditional arguments, recognize that the ancestors of the Holy Prophet of Islam have been believers; one of the evidences in this regard is the 219th verse of Surah ash-Sho’arā’ saying “And thy movements among those who prostrate”. The present study, using descriptive analysis, reviews the ideas of 114 Sunni and Shi’ite exegeses and categorizes them in 4 viewpoints: The first view believes that the content of the verse refers to conducting Roku’ and Sojud by the Prophet (PBUH) during congregational prayer; the second view holds that the verse denotes the Prophet sees his companions behind him during congregational prayer. However, these two interpretations perceive the verse to be away from the basic subject in discussion. The third view states that the Sājedin (those who prostrate), with reference to the traditions, are Ahl al-Bayt; and the fourth view that is accepted by most of Sunni and Shi’ite commentators interprets that based on in-text evidence such as the implication of the words and the synthesis of the sentence as well as out-text evidence such as the narrations trusted by the early companions and commentators, the meaning of the verse confirms the lineage transmission of the Prophet (PBUH) from his believer ancestors who were prostrating. The authors’ review indicates that, based on the evidences and reasons, it is appropriate to infer monotheism of the Prophet’s ancestors (PBUT) as the evident meaning or one of the meaning aspects of the verse relying on the potentiality of the words connoting more than a single interpretation. Moreover, the 3rd view has alignment, semantic contradiction and evidence expansion with that. © Mohammadi Āshnāni, A; Nātiq, A; Alavi Mehr, H (2021) An Analytical Review of the Ideas of Sunni and Shi’ite Qur’anic Researchers on the Implications of the 219th Verse of Surah ash-Sho’arā’ about the Monotheism of the Prophet’s Ancestors (PBUT) and His Holy Ahl al-Bayt (PBUH). Biannual Journal of Comparative Exegetical Researches, 7 (13) 59-81. Doi: 10.22091/PTT.2020.4669.1608 | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| The 219th Verse of Surah ash-Sho’arā’, Movements among Those Who Prostrate, Monotheism of the Prophet’s Ancestors, Monotheism of the Prophet’s Ancestors and His Holy Ahl al-Bayt (PBUH), Sunni and Shi’ite Exegeses | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
منابع قرآن کریم. 1.آلوسى، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، چاپ اول، لبنان: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1415ق. 2 .ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، بیتا. 3.ابنابىجامع، على بن حسین، الوجیز فى تفسیر القرآن العزیز (عاملى)،چاپ اول، قم: دارالقرآن الکریم، 1413ق. 4.ابنابىحاتم، عبدالرحمان بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، چاپ سوم، عربستان: مکتبة نزار مصطفى الباز، 1419ق. 5.ابنادریس، محمد بن احمد، المنتخب من تفسیر القرآن و النکت المستخرجة من کتاب التبیان، چاپ اول، قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى، 1409ق. 6.ابنجوزى، عبدالرحمان بن على، زاد المسیر فى علم التفسیر، چاپ اول، بیروت: دارالکتاب العربی، 1422ق. 7.ابنعجیبه، احمد، البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید، چاپ اول، محقق: حسن عباس زکی، قاهره: بینا، 1419ق. 8.ابنعربى، محمد بن على، تفسیر ابنعربى (تأویلات عبدالرزاق)، چاپ اول، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1422ق. 9.ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1419ق. 10.ابوالفتوح رازى، حسین بن على، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، چاپ اول، مشهد: بنیاد پژوهشهاى اسلامى، 1408ق. 11.استرآبادى، على، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، چاپ اول، محقق: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1409ق. 12.طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، محقق: عبدالحسین اسلام، تهران: بینا، 1378ق. 13.آلغازى، عبدالقادر، بیان المعانى، چاپ اول، دمشق: مطبعة الترقی، 1382ش. 14.امین، نصرتبیگم، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، چاپ اول، بىجا: بىنا، بیتا. 15.اندلسی، ابوحیان، البحر المحیط فی التفسیر، لبنان: دارالفکر، 1420ق. 16.بحرانى، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، چاپ اول، قم: موسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة، 1415ق. 17.بروجردى، محمدابراهیم، تفسیر جامع، چاپ ششم، تهران: کتابخانه صدر، 1366ش. 18.پانیپتی، ثناءالله، التفسیر المظهری، پاکستان: مکتبه رشدیه، 1412ق. 19.ثعلبى، احمد بن محمد، الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی، چاپ اول، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1422ق. 20.جزایرى، نعمتالله بن عبدالله، عقود المرجان فی تفسیر القرآن، چاپ اول، قم: نور وحى، 1388ش. 21.حائرى طهرانى، على، مقتنیات الدرر، چاپ اول، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1338ش. 22.حسینى همدانى، محمد، انوار درخشان در تفسیر قرآن، چاپ اول، تهران: لطفى، 1404ق. 23.خازن، على بن محمد، تفسیر الخازن المسمى لباب التأویل فی معانی التنزیل، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1415ق. 24.خطیب شربینى، محمد بن احمد، تفسیر الخطیب الشربینى المسمى السراج المنیر، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1425ق. 25.خطیب، عبدالکریم، التفسیر القرآنى للقرآن، چاپ اول، بیروت: دارالفکر العربی، 1424ق. 26.خواجه عبدالله انصاری،کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران: امیرکبیر، 1371ش. 27.دینورى، عبدالله بن محمد، تفسیر ابن وهب المسمى الواضح فى تفسیر القرآن الکریم، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1424ق. 28.سلطان علىشاه، سلطان محمد بن حیدر، بیان السعادة فی مقامات العبادة، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1408ق. 29.سمرقندى، نصربن محمد، تفسیر السمرقندى المسمى بحر العلوم، چاپ دوم، بیروت: دارالفکر، 1416ق. 30.سیدکریمى حسینى، عباس، تفسیر علیین، قم: اسوه، 1382ش. 31.سیوطى، عبدالرحمان بن ابىبکر، الدر المنثور فى التفسیر بالماثور، قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى، 1404ق. 32.شاهعبدالعظیمى، حسین، تفسیر اثنا عشرى، تهران: میقات، 1363ش. 33.شهرآشوب، محمد بن على، متشابه القرآن و مختلفه، قم: بیدار، 1369ش. 34.شیبانى، محمد بن حسن، نهج البیان عن کشف معانى القرآن، قم: نشر الهادی، 1413ق. 35.شیعی قشیرى، عبدالکریم بن هوازن، لطائف الاشارات: تفسیر صوفى کامل للقرآن الکریم، چاپ سوم، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 2000م. 36.صادقى تهرانى، محمد، البلاغ فى تفسیر القرآن بالقرآن، چاپ اول، قم: مکتبة محمد الصادقی الطهرانی، 1419ق. 37.---------------، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، چاپ دوم، قم: فرهنگ اسلامى، 1419ق. 38.صاوى، احمد بن محمد، حاشیة الصاوی على تفسیر الجلالین، چاپ چهارم، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1427ق. 39.صنعانى، عبدالرزاق بن همام، تفسیر القرآن العزیز المسمّى تفسیر عبدالرزاق، لبنان: دارالمعرفة، 1411ق. 40.صدیقحسنخان، محمدصدیق، فتح البیان فى مقاصد القرآن، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1420ق. 41.طباطبایى، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی ، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1374ش. 42.طبرسى، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، قم: حوزه علمیه قم، 1412ق. 43.طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى)، بیروت: دارالمعرفة، 1412ق. 44.طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، چاپ اول، تهران: مکتبه المرتضویه، 1375ش. 45.طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مصحح: احمد حبیب عاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بیتا. 46.عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، نور الثقلین، چاپ چهارم، قم: انتشارات اسماعلیان، 1415ق. 47.عزه دروزه، محمد، التفسیر الحدیث، قاهره: دار احیاء الکتب العربیة، 1381ش. 48.فخر رازى، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، چاپ سوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1420ق. 49.فضل الله، محمد حسین، من وحى القرآن، بیروت: دارالملاک، 1419ق. 50.فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى، تفسیر الصافی، چاپ دوم، تهران: مکتبة الصدر، 1415ق. 51.-------------------------، الاصفی فی تفسیر القرآن، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه، 1376ش. 52.فراء، یحیى بن زیاد، معانى القرآن (فراء)، چاپ دوم، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1980م. 55.قرشى بنابى، علىاکبر، تفسیر احسن الحدیث، چاپ دوم، تهران: بنیاد بعثت، 1375ش. 56.قشیرى، عبدالکریم بن هوازن، لطائف الاشارات: تفسیر صوفى کامل للقرآن الکریم، چاپ سوم، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 2000م. 57.قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات، 1368ش. 58.کاشانى، فتحالله بن شکرالله، زبدة التفاسیر، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، 1423ق. 59.------------------، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران: کتابفروشى اسلامیه، بیتا. 60.کاشانى، محمد بن مرتضى، تفسیر المعین، قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى، 1410ق. 61.ابنعبدالسلام، عبدالعزیز بن عبدالسلام، تفسیر العز بن عبد السلام، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1429ق. 62.کوفى، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، چاپ اول، تهران: مؤسسة الطبع و النشر، 1410ق. 63.مراغی، احمد مصطفی، تفسیر المراغی، بیروت: دارالفکر، بیتا. 64.محمد بن حسین، تلخیص البیان فی مجازات القرآن، چاپ دوم، بیروت: دارالأضواء، 1406ق. 65.جرجانى، عبدالقاهر بن عبدالرحمان، درج الدرر فى تفسیر القرآن العظیم، اردن: دارالفکر، 1430ق. 66.مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم: دارالکتاب الإسلامی، 1424ق. 67.------------، التفسیر المبین،چاپ سوم، قم: دارالکتاب الإسلامی، 1425ق. 68.مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه،چاپ دهم، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1371ش. 69.مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1423ق. 70.میبدى، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار،چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر، 1371ش. 71.نظام الاعرج، حسن بن محمد، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1416ق. 72.نهاوندى، محمد، نفحات الرحمان فى تفسیر القرآن، قم: موسسة البعثة، 1386ش. 73.نووى، محمد، مراح لبید لکشف معنى القرآن المجید، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1417ق. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,814 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 711 |
||
