نتیجه‌گیری

به همان میزان که تعیّن‌انگاریِ علّی تهدید جدّی‌‌ای برای فعل اختیاری تحت کنترل فاعل به حساب می‌آید، نامتعیّن‌انگاری با دو نگاه «عدم علّیّت» و «علّیّت نامتعیّن رخدادها» نیز اختیار را تهدید کرده و نمی‌‌توانند به‌درستی ترسیم‌کنندۀ جهانی باشند که فاعل در آن فعل خود را کنترل می‌‌‌‌کند؛ زیرا در جهانی فاقد ساختار علّی و یا با ساختار علّی نامتعین‌‌‌‌‌‌، تحقق هر رخدادی صرفاً اتفاقی و تصادفی است و به همان میزان که فعلِ متعیّن شده توسط رخدادها تحت کنترل فاعل نخواهد بود‌‌‌‌‌‌، رخداد تصادفی نیز حقیقتاً منتسب به فاعل و تحت کنترل او نیست. 

در این میان تنها «علّیت فاعل» است که برخلاف دو دیدگاه‌‌ رقیبش از قاعدۀ کلی علّیّت خارج نمی‌‌شود و می‌‌پذیرد که هر رخدادی علتی دارد و این علل متعّین‌کننده هستند، اما نکته این است که علّت متعیّن کنندۀ انتخاب فاعل‌‌‌‌‌‌، منحصر در رخدادهای خاصّی که از درون یا بیرون به فاعل تحمیل شده باشند‌‌‌‌‌‌، نیست، بلکه خودِ ذات فاعل، یعنی جوهر در زمان و مکانی که هم ویژگی‌‌های نفسانی دارد و هم ویژگی‌‌های مادّی و فیزیکی، جزء علل تأثیر‌گذار است.

بنابر این، «علّیّت فاعل» با تأکید بر  این‌که راه حل مشکل اختیار و مسئولیت اخلاقی فاعل در به رسمیّت شناختن فاعل به عنوان نوعی متمایز از علّیّت رخدادهاست، دیدگاهی به‌مراتب معقول‌‌تر  از دیگر ناسازگارباوران اختیارگرا ارائه می‌‌کند. دیدگاهی که دست‌کم فعل اختیاری را به رخداد تصادفی تقلیل نداده و می‌‌تواند نحوۀ کنترل حقیقی فاعل در جهان متعیّن را تبیین کند.