2دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم
چکیده
روایات اهل بیت(ع) از ابتدای تدوین منابع تفسیری مورد توجه مفسران اعم از شیعه و اهل سنت بوده است. مفسران اهل سنت، عملکرد متفاوتی در مواجهۀ با روایات اهل بیت(ع) داشته اند: برخی از آنان به شکل گسترده و با روش منصفانهای به نقل و نقد روایات اهلبیت پرداخته اند؛ اما برخی دیگر علاوه بر مراجعه اندک به این روایات، در نقد آنها نیز به دور از انصاف عمل کرده اند. این پژوهش در پی نشان دادن میزان اقبال ابن جوزی، مفسر مشهور اهل سنت در قرن ششم هجری، به روایات اهل بیت(ع) و نحوۀ موضعگیری او در قبال این روایات است. نتیجه حاصله از این قرار است که روایات اهل بیت(ع) جایگاه در خور توجهی در تفسیر ابن جوزی ندارد؛ چرا که ابن جوزی علاوه بر مراجعه اندک به روایات اهلبیت(ع) به شکل غیر منصفانه به نقد آنها پرداخته است. بسیاری از روایات منتسب به امیرالمؤمنین(ع) و سایر اهل بیت(ع) که در تفسیرش آمده است، از روایات ضعیف به شمار می آید.
تازه های تحقیق
. نتایج
نتیجه ای که از مطالعۀ تفسیر زادالمسیر و استخراج روایات نقل شده از اهل بیت(ع) در این تفسیر و تحلیل و بررسی آن حاصل می شود، این است که مراجعۀ ابن جوزی به روایات اهل بیت(ع) است و روایات تفسیری اهل بیت(ع) جایگاه درخور توجهی در تفسیر ابن جوزی ندارد.
از مجموع 200 روایت نقل شده از اهل بیت(ع) در زادالمسیر90 درصد به امیرالمؤمنین(ع)، 1درصد به امام حسن(ع)، 1درصد به امام حسین(ع)، 5 درصد به امام سجاد(ع)، 5/3 درصد به امام باقر(ع) و 5/4 درصد به امام صادق(ع) تعلق دارد. 5 درصد از روایات امیرالمؤمنین(ع) با سایر اهل بیت(ع) مشترک است.
ابن جوزی، علی رغم ادعای خود در نقل صحیح ترین روایات در تفسیر زادالمسیر، روایات ضعیف بسیاری از امیرالمؤمنین(ع) و دیگر اهل بیت(ع) نقل کرده و در مواردی روایات صحیح اهل بیت(ع) را بدون دلیل رد کرده است.
Abstract Both Sunni and Shia commentators have referred to the hadiths narrated by Holy Prophet's household (p.b.u.t) from the beginning of compiling exegetic sources. Sunni commentators have differently approached to these hadiths. Some of them have cited and criticized them extensively and fairly, while others have rarely referred to them and criticized them unfairly. The present paper seeks to show how Ibn Jawzi, the famous Sunni commentator in the sixth century ('AH'), have attended and approached to these hadiths. The results show that these hadiths have not a proper and considerable position in his exegesis, because he had not only referred to them in very few cases, but also has criticized them unfairly. Many hadiths attributed to Imam Ali and other Imams in his exegesis are regarded weak hadiths.
کلیدواژهها [English]
Holy Prophet's Household, exegetic hadiths, Ibn Jawzi, Zad Al-Masir Exegesis
اصل مقاله
مراجع
ابن ابی حاتم، عبدالرحمن(1419ق). تفسیرالقرآن العظیم. محقق: اسعد محمد طیب. ریاض: مکتبه نزار المصطفی الباز
___________(1371ق). الجرح و التعدیل. بیروت: داراحیاء التراث العربی
ابن اثیر، علی بن ابی الکرم(1371ق). اسدالغابة. بیروت: دارالکتب العلمیة
ابن جوزی، عبدالرحمن(1381ش). تلبیس ابلیس. مترجم: علی رضا ذکاوتی قراگزلو. تهران: مرکز نشر دانشگاهی
____________(1422ق). زادالمسیرفی علم التفسیر. محقق: مهدی عبدالرزاق. بیروت: دارالکتب العربی
طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن(1414ق). الامالی. محقق. مؤسسه بعثت. قم: دارالثقافة
_________(1363ش). الاستبصار؛ محقق. سید حسن موسوی خراسان. تهران: دارالکتب الاسلامیة
_________(بی تا). التبیان فی تفسیر القرآن. مصحح: احمد حبیب عاملی. بیروت: دار احیاء التراث العربی
العقیلی، ابوجعفر محمد بن عمرو(1418ق). الضعفاء. محقق: عبدالمعطی امین قلعجی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
عیاشی، محمد بن مسعود(1380ق). تفسیرعیاشی. محقق: هاشم رسولی. تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة
فخر رازی، محمد بن عمر(1420ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دار احیاء التراث العربی
فراهیدی، خلیل بن احمد(1409ق). العین. قم: هجرت
قرطبی، محمد بن احمد(1364ش). الجامع لاحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو
ماوردی، علی بن محمد(بیتا). النکت و العیون. محقق: سید بن عبدالمقصود عبدالرحیم. بیروت: دارالکتب العلمیة
مجلسی، محمد باقر (1403ق). بحارالانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی
مفید، محمد بن محمد بن نعمان(1414ق). احکام النساء. محقق: مهدی نجفی. بیروت: دارالمفید
موسوی خمینی، سید روح الله(1390ق). تحریر الوسیله. نجف اشرف: الآداب
نسائی، احمد بن شعیب(1406ق). الضعفاء والمتروکین. بیروت: دارالمعرفة
نووی، ابو زکریا محیی الدین بن شرف(بی تا). المجموع. بیروت: دارالفکر
واحدی نیشابوری، علی بن احمد(1411ق). اسباب النزول. محقق: کمال بسیونی زغلول. بیروت: دارالکتب العلمیة
امینی، نوروز(ﺑﻬﺎر و ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن 1392ش). «چگونگی تعامل طبری، ثعالبی و ابن کثیر با روایات اهلبیت علیهم السلام»، ﻣﺠﻠﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ، ﺳﺎل ﭼﻬﻞ و ﺷﺸﻢ، ﺷﻤﺎره ﯾﮑﻢ
نوری، اعظم(بی تا). «روایات امام صادق علیه السلام در تفسیر المحرر الوجیز»، مجله بینات، شماره 76، سال نوزدهم
نوریها، شهیده(بی تا). «روایات امام صادق علیه السلام در کشف الاسرار میبدی»، مجله بینات، شماره 76، سال نوزدهم
