نجار زادگان, فتح الله, شهیدی, روح الله, توسل, سیده راضیه. (1396). بررسی تطبیقی معناشناسی اولی الامر در آیات 59 و 83 سوره نساء از دیدگاه فریقین. پژوهشهای فلسفی -کلامی, 3(2), 23-50. doi: 10.22091/ptt.2018.1741.1122
فتح الله نجار زادگان; روح الله شهیدی; سیده راضیه توسل. "بررسی تطبیقی معناشناسی اولی الامر در آیات 59 و 83 سوره نساء از دیدگاه فریقین". پژوهشهای فلسفی -کلامی, 3, 2, 1396, 23-50. doi: 10.22091/ptt.2018.1741.1122
نجار زادگان, فتح الله, شهیدی, روح الله, توسل, سیده راضیه. (1396). 'بررسی تطبیقی معناشناسی اولی الامر در آیات 59 و 83 سوره نساء از دیدگاه فریقین', پژوهشهای فلسفی -کلامی, 3(2), pp. 23-50. doi: 10.22091/ptt.2018.1741.1122
نجار زادگان, فتح الله, شهیدی, روح الله, توسل, سیده راضیه. بررسی تطبیقی معناشناسی اولی الامر در آیات 59 و 83 سوره نساء از دیدگاه فریقین. پژوهشهای فلسفی -کلامی, 1396; 3(2): 23-50. doi: 10.22091/ptt.2018.1741.1122
1استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران / پردیس فارابی
2استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران ـ پردیس فارابی
3. دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران - پردیس فاربی
چکیده
واژۀ «اولی الامر» تنها در دو آیۀ 59 و 83 سورۀ نساء به کار رفته و از نظر اصطلاحشناسی مورد نزاع فریقین است. بسیاری از بزرگان شیعه مصداق این تعبیر را در آیۀ 59 تنها بر معصومین(ع) حمل کردهاند و با تکیه بر سیاق و روایاتی متعدد عصمت «اولیالامر» را ضروری پنداشتهاند. تعیین مصداق این اصطلاح در آیۀ 83، شیعیان را به دو دسته تقسیم کرده است: گروهی با ادلۀ درون متنی و استناد به روایات، لزوم عصمت را استنباط کرده و اهل بیت(ع) را مصداق متعیّن دانستهاند و برخی دیگر با برداشتی متفاوت از سیاق، به چنین انحصاری قائل نبوده و با ذکر روایاتی بر جواز اشتمال این تعبیر بر دیگران حکم راندهاند که به نظر میرسد به صواب نزدیکتر است. اکثر محققان اهلسنت نیز ضمن مخالفت با دیدگاه شیعه در هر دو آیه، با دلایلی ناتمام مصادیق متعددی چون حاکمان بر حق، عالمان، فقیهان و اهل حل و عقد را برای اولیالامر برشمردهاند که با کاستیهایی رو به روست.
تازه های تحقیق
نتایج
به منظور تبیین مراد خداوند از تعبیر اولیالامر در آیۀ 59 سورۀ نساء علمای شیعه بر اساس فرمان به اطاعت مطلق از اولیالامر عصمت آنها را استنباط کردهاند که به جز اهل بیت(ع) مصداق خارجی ندارد. روایات تفسیری متعدد، صحیح و صریح ذیل این آیه نیز بر انحصار مصداق بر معصومین(ع) متّفقاند؛ به طوری که حتی شمول این تعبیر بر فقیه جامعالشرائط در دوران غیبت معصوم به دست نمیآید.
اهل سنت نیز در این مورد آرای گوناگون اما ضعیفی دارند که به جز یک گروه از آنان، سایرین با دیدگاه شیعه موافق نیست و مناقشاتی چون عدم اشتراط معرفت و دسترسی به اولیالامر، عدم تطبیق اولیالامر با صیغه جمع بر یک فرد و لزوم دیگرسان بودن عبارات آیه وارد کردهاند که هرکدام با پاسخی رو به روست.
در مورد آیۀ 83 نیز باید گفت که برخی علمای شیعه، مراد از اولیالامر را تنها معصومین(ع) میدانند و با تکیه بر سیاق، ایشان را دارای چنان شأنی دانستهاند که برای حلّ امور مربوط به اخبار امن و خوف تنها اهل بیت(ع) را شایسته رجوع و حصول علم میدانند و روایاتی را برای اثبات مدعای خود به گواه آوردهاند.
دستهای دیگر، مورد نزول آیه را مربوط به حوادث مقطعی پنداشتهاند که نیاز به رجوع مکرر دارد؛ بنا بر این در دوران غیبت و در جریان حکومت اسلامی، فقیه جامعالشرائط را مشمول این مصداق دانسته و حصول علم را متوقف بر وجود عصمت نکردهاند؛ چرا که از شرائط ابتدایی ولی فقیه علم و تقواست و چنین فردی در زمان غیبت، کمترین فاصله را با معصوم دارد و بنا بر سیرۀ عقلا اطاعت از وی واجب است. این گروه نیز در دلایل برون متنی خود به روایاتی تمسک جستهاند که در آنها معصومین(ع)، مردم را به «روات حدیث اهل بیت(ع)» با شرائطی معین ارجاع دادهاند و با پاسخ به ادلۀ گروه اول رأی خود را قابل قبولتر مینمایانند. اهل سنت نیز ذیل این آیه مصادیق متعدد، نا استوار و غیر قابل دفاعی بیان کردهاند که علمای شیعه بدان پاسخ دادهاند.
A Comparative Study of Semantics of the Phrase "Ulel Amr (Those in Authority)" Mentioned in the Verses 59 and 83 in the Surah Al-Nisa' (The Women), in Shia and Sunni View
1Professor of department of sciences of the Holy Quran and Hadith, University of Tehran, Farabi Campus
2Assistant professor of department of sciences of the Holy Quran and Hadith, University of Tehran, Farabi Campus, Shahidi@ut.ac.ir
3Corresponding author, PhD student of sciences of the Holy Quran and Hadith, University of Tehran, Farabi Campus,
چکیده [English]
The phrase "those in authority" is only mentioned in the verses 59 and 83 of the Surah Al-Nisa' (The Women) and is terminologically disputed by Shia and Sunni scholars. Many great Shia scholars regard infallible Imams (peace be upon them) as the only referents of the phrase in the verse 59 and "infallibility" as the necessary condition of "those in authority", based on the context of the verse and several hadiths. The specification of the referent of the phrase in the verse 83 has divided Shias into two groups. One group infers the necessity of infallibility and regards the Holy Prophet's Household as the determinate referents, citing intra-textual proofs and several hadiths. Having a different conception of the context of the verse, the other does not limit the referents to infallible Imams, and holds that Imams are not the only referents of the phrase, citing some hadiths, which seems more plausible. Opposing Shia view about the verses, most Sunni scholars regard several other groups such as legitimate rulers, scientists, jurists, and people of Hall and Aqd (those whose opinions are what count) as the referents of the verses, citing some incomplete proofs which suffer from some shortcomings.
کلیدواژهها [English]
Ulel Amr (those in authority), Sunni and Shia, most perfect referent, determinate referent, Surah Al-Nisa' (The Women)
مراجع
قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند.
ابنابی حاتم، عبدالرحمنبنمحمد(1419ق). تفسیر القرآن العظیم. محقق: اسعد محمد الطیب. عربستان سعودی: مکتبة نزار مصطفى الباز.
ابنابی شیبة، عبد اللهبنمحمد(1425ق). المصنف فی الأحادیث و الآثار. محقق: حمدبنعبد الله الجمعة و محمدبن-ابراهیم لحیدان. ریاض: الرشد.
